تحمل تمسخر قوم در کشتیسازی از سوی اندک مؤمنان به نوح
… از دریا درست کرد؟ کُلَّما مَرَّ عَلَیهِ مَلَاٌ مِن قَومِه سَخِروا مِنه(۷) وقتى که از کنار نوح عبور میکردند، مسخره میکردند که ببین! بیچاره در خشکى فرض کنید در میدان بیرون شهر محلّ سکونتش شروع کرده خود و مؤمنین به او و کسانش، یک کشتى عظیمى دارند درست میکنند. این مؤمنینِ نوح کسانى بودند که این مسخرهها را تحمّل کردند؛ آنها که نمیدانستند کشتى براى چیست و از ماجراى طوفان و آبى که از آسمان و زمین بجوشد، کسى خبر نداشت. ایمان این مؤمنین آن قدر قوى بود که در مقابل آن مسخرگىها تاب آوردند و فشار افکار عمومى قدرتمندان جامعه را علیه خودشان تحمّل کردند. مردمان فرودستى هم بودند: هُم اَراذِلُنا بادِىَ الرَّأى؛(۸) مردمان طبقهى سه و چهار جامعهى آن روز شاید محسوب میشدند. حالا شما فکر کنید یک جمعیّت کمى، در مقابل یک جمعیّت زیادى که آن جمعیّت زیاد پول دارند، قدرت دارند، زبان دارند، تبلیغات دارند، این جمعیّتِ کمِ …
دعوت قومش به عبادت خدای یگانه بهعنوان نخستین سخن
در سورۀ نحل، بهطورکلی میگوید: ﴿وَ لَقَد بَعَثنا في كُلِّ اُمَّةٍ رَسولاً﴾ در همۀ امتها پیغمبر فرستادیم، اما در سورۀ اعراف، دانهدانه پیغمبرها را ذکر میکند. اول از نوح شروع میکند، میفرماید: ﴿لَقَد اَرسَلنا نوحاً اِلىٰ قَومِهِ﴾[25] نوح را بهسوی قومش فرستادیم، ﴿فَقالَ يا قَومِ اعبُدُوا اللهَ﴾، ببینید اولین حرفش این است، گفت ای قوم من! ﴿اُعبُدُوا اللهَ﴾ عبودیت کنید خدا را، ﴿ما لَكُم مِن اِلهٍ غَيرُهُ﴾ شما را معبودی جز او نیست؛ معبود حقیقی یعنی. ﴿اِنّي اَخافُ عَلَيكُم عَذابَ يَومٍ عَظيمٍ﴾ من میترسم بر شما از عذاب روزی بزرگ. بعد قومش به او جواب دادند، گفتند که قبول نمیکنیم و چه و چه و چه و ماجرای توفان؛ اینهایش محل بحث ما نبود، تا باز میرسد نوبت به عاد.
دعوت فرزند به همراهی در کشتی، الگوی دعوت نظام اسلامی از همگان
حضرت نوح نبیاللَّه (علی نبیّنا و علیه السّلام) به فرزندش فرمود: «یا بنىّ ارکب معنا و لا تکن مع الکافرین».[5] نظام اسلامی هم تأسیاً به حضرت نوح، به همه میگوید: بیائید با ما باشید، بیائید وارد این کشتی نجات شوید، «و لا تکن مع الکافرین». هدف و مبنا این است. ما هیچ کس را از نظام بیرون نمیکنیم؛ اما کسانی هستند که خودشان، خودشان را از نظام بیرون میکنند؛ خودشان را از نظام خارج میکنند.
سلام الهی بر بخشی از همراهان نوح و عذاب بخشی دیگر پس از بهرهمندی
… نیستند و حالا زندگى اسلامى و الهى خودشان را شروع کنند. قرآن میفرماید: قیلَ ینوح؛ به نوح گفتیم که «اِهبِط» فرود بیا از کشتى، بِسَلمٍ مِنّا؛ درود ما بر تو یا سلامتى و امنیّت ما براى تو «وَ عَلی اُمَمٍ مِمَّن مَعَک»؛ و براى بعضى از کسانى که با تو هستند. عجبا! این درود الهى، این توجّه و لطف الهى براى مؤمنینى که در آن شرایط از امتحان بیرون آمدند، همگانى نیست؛ عدّهاى از آنها مشمول سلام الهى هستند. وَ اُمَمٌ سَنُمَتِّعُهُم ثُمَّ یَمَسُّهُم مِنّا عَذابٌ اَلیم؛(۱۵) امّا یک عدّهى دیگرى، یعنى از همانهایى که با تو بودند ظاهر آیه این است «سَنُمَتِّعُهُم»؛ آنها را اوّل بهرهمند میکنیم؛ بعد به دنبال آن بهرهورى، به دنبال برخوردارى از زندگى راحت، به دنبال چشیدن مزهى امنیّت و رفاه و آسایش، ثُمَّ یَمَسُّهُم مِنّا عَذابٌ اَلیم؛ یک عذاب دردناکى از سوى ما به آنها خواهد رسید. یعنى آنها در امتحان الهى بد عمل خواهند …
سوار نشدن پسر نوح بر کشتی در توفان
و این یک نکتهایست در قرآن که گاهی بنده به مناسبتهایی شاید تذکر داده باشم. گاهی در ضمن یک داستان با بیان یک جملهای که مربوط به آن داستان هست، یک اصل کلی اسلامی بیان میشود، به این توجه کنید. مثلاً در داستان حضرت نوح، آنجاییکه نوحِ پیغمبر سوار کشتی شده، اهل و عیال خودش را هم سوار کرده، گرویدگان و مؤمنین و همجبهگان را هم سوار کرده، مابقیِ خلایق در تهدید قهر توفان الهی قرار گرفتند و توفانی دارد میآید، آب دارد میجوشد، امواج مرگخیز از اطراف دارد مردم را غرق میکند، یک پسر نوح که جزو مؤمنین به او نیست، نیامده سوار بشود. این یک داستان است، یک داستان معمولی دارد بیان میشود، اما پر از نکتهها و اشارهها.
غرق شدن پسر و خطاب الهی «او از خاندان تو نیست»
… هم نمیشوم، میروم بالای کوه، به شما هم احتیاجی ندارم. در بین همین صحبتها و گفتگوها موجی بین اینها حائل میشود و پدر دیگر پسر را نمیبیند و پسر غرق میشود. قضایا خاتمه پیدا میکند. دل نوح از جنبۀ بشری یک مقداری ناراحت است، خب پسرش در این ماجرا از بین رفت. با پروردگار عالم در میان میگذارد ناراحتی را، میگوید پروردگارا، تو وعده کرده بودی که اهل من را نجات بدهی، خاندانِ من را نجات بدهی، خب پسرم هم که از خاندان من بود، ایکاش نجات پیدا میکرد. بعد، از پروردگار عالم خطاب میرسد: ﴿اِنَّهُ لَيسَ مِن اَهلِكَ﴾[11] او از خاندان تو نیست، ﴿اِنَّهُ عَمَلٌ غَيرُ صالِحٍ﴾ او یک کردار ناشایسته است. به ﴿عملٌ غیرُ صالِحٍ﴾ آن کار نداریم، به یک کلمۀ از این داستان ـ البته من حالا روی یک کلمهاش دارم تکیه میکنم واِلّ تکیههای فراوان هست در این داستانها و در داستان نوح ـ ﴿اِنَّهُ لَيسَ مِن اَهلِكَ﴾، به ما یک اصل کلی اسلامی را ارائه میدهد و تعلیم میدهد. …
نهصدوپنجاه سال دعوت و انجام وظیفه با وجود رنجها
انبیا همان مردان زورآورِ تناوری هستند که هرکدامشان یک متر این بار را جلو بردند. نوح علیهالسلام آمد، این بارِ هدایت بشر را و رسانیدن نسل انسان به اوج فرهنگ و فضیلت را یک متر پیش برد؛ اگرچه که در این یک متر زجرها دید، اگرچه که نهصدوپنجاه سال دعوت کرد و یک مختصری جلو رفته بود تازه، اگرچه که بالاخره جان خود را بر سر این کار گذاشت، اما آیا بالاخره وظیفۀ خودش را انجام داد یا نداد؟ آیا این بار را به سرمنزل یک متر نزدیک کرد یا نکرد؟ میبینید که کرده. بعد از نوح، پیغمبرِ بعد از او میآید، او این بار را از او تحویل میگیرد، یک متر هم او جلو میبرد. سومی میآید، یک متر هم او جلو میبرد. خاتمالانبیا صلیاللهعلیهوآلهوسلم تشریف میآورد و …
دعوت نهصد و پنجاهساله در قوم خود بهعنوان شاهد قرآنی طول عمر
… را اثبات میکند. بعضی استبعاد کردهاند که چگونه ممکن است انسانی متولّد بشود و در این زمان طولانی زنده بماند. این تنها استبعادی است که در مورد قضیّهی حضرت مهدی، مخالفان مطرح کردهاند و تکرار کردهاند؛ لکن قرآن کریم با نصّ صریح خود، این استبعاد را برطرف میکند. دربارهی حضرت نوح پیغمبر (علیهالسّلام) میفرماید: فَلَبِثَ فیهِم اَلفَ سَنَةٍ اِلّا خَمسینَ عامًا؛[2] یعنی نوح در میان قوم خود ۹۵۰ سال زندگی کرده است. نه اینکه عمر او این مقدار بود، ظاهر مطلب این است که دوران دعوت آن بزرگوار ۹۵۰ سال است؛ بنابراین، این استبعاد جایی ندارد.