سالم نبودن نظر برخاسته از دوستی یا دشمنی با یک جریان
انسان ناچار سه جور نظر دارد: یک نظری که نظر بیطرف است. این یک نظر است یکی هم نظر طرفداری از یک روش، از یک جریان؛ یک نظری هم مخالفت با یک روش و یک جریان؛ نظر بیطرف و نظر طرفداری از یک مساله و نظر طرفداری از یک مسئله دیگر. نظری که حبّ باشد به یک جریانی، یا بغض باشد به یک جریانی، این نظر نمیتواند یک نظر سالم باشد؛ حُبُّ الشَیءِ یُعمِی و یُصِمُّ.[1] بغض هم همین طور است؛ نور عقل را خاموش میکند. حبّ مفرط به یک روشی اسباب این میشود که خود آن کسی که حبّ دارد توجهی به این ندارد که از مبدا حبّ دارد این مطلب صادر میشود و این مطلب حق نیست؛ مطلبی است که از راه حبّ است. و خواه یا ناخواه این نظر، نظر صائب نیست. انسان خودش را نمیتواند بشناسد به این زودیها؛ …
پذیرش یا رد مطلبی واحد بر پایهٔ محبت یا دشمنی با گوینده
… هست ثابت کند، و لو اینکه این عنوانی که هست عنوان خلاف باشد، خلاف اخلاق باشد، خلاف منطق باشد. آنی هم که بغض به یک روشی دارد نظرش نظر سالم نیست، آن هم دنبال این است که آن طرفی که مورد بغض اوست و آن روشی را که نمیپسندد، با هر توجیهی که باشد، آن را تصحیح کند. و لهذا میبینید که یک مطلب، یک امر، از یکی صادر میشود، [در] یک وقت و یک محیط، یک مطلب از یک کسی صادر میشود، یک عمل از یکی صادر میشود، دو طایفهای که یکیشان این را خوب میدانند و دوست میدارند و یک طایفه این را بد میدانند و دشمن میدانند، آن مطلب واحدی که زمانش واحد و همه جهات واحد است وقتی که پیش آنها میرود که مورد محبت هست آن آدم. تمام مطالب او را، و لو مخالف با عقل باشد، و لو مخالف با منطق باشد، میپذیرند و تایید میکنند، شروع میکنند به اینکه خیر، مطلب همین است. و آن دستهای که با این خوب نیستند اگر یک مطلب خوبی هم این بگوید، آنها دنبال این هستند که نه، این حرف صحیح نیست. این دو نظر را انسان مبتلا به آن هست. نظر بیطرف بسیار کم است.
کنار گذاشتن آن در مقام نظر دادن و مصلحتاندیشی برای کشور
… باشد؛ خود آدم هیچ وقت نمیتواند بیطرفِ بیطرف باشد. لکن در نظر دادن حق را ببیند. تحت تاثیر حق واقع بشود؛ این حق چنانچه از دشمن من هم صادر شد، من او را تمجید کنم به عنوان اینکه حق است. و باطل اگر از دوست من هم صادر شد، آن را تکذیب کنم به عنوان اینکه باطل است. و لو در باطن فرض کنید یکی یک روشی را دوست دارد، یکی روش دیگر را؛ لکن در مقام نظر دادن، در مقام مصلحتاندیشی برای کشور یا برای اشخاص، آن نظر حب و بغض خودش را کنار بگذارد، برود دنبال حق و باطل.