رفتن به محتوای اصلی

جهاد

نام‌های دیگر: جهاد فی‌سبیل‌الله، جهاد در قرآن، جهاد با زبان، جهاد تبلیغی، جهاد علمی، سیاسی و اخلاقی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تلاش و مبارزه در راه خدا در عرصه‌های گوناگون.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البتّه همان ‌طور که از این بیان کوتاه به ‌دست می‌آید، مبارزه‌ی پیغمبر در همه‌ جا مبارزه‌ی نظامی نیست؛ انواع و اقسام مبارزه را پیغمبر اکرم در طول این ۲۳ سال انجام داد. این آیه‌ی شریفه‌ای که به پیغمبر امر قطعی میکند که جهاد کن: یًّاَیُّهَا النَّ‌ـبِیُّ جٰهِدِ الکُفّارَ وَ المُنٰفِقینَ وَاغلُظ عَلَیهِم،[3] معنای جهاد پیغمبر را هم ضمناً برای ما روشن میکند. معنای آیه این است که ای رسول خدا! با کفّار و با منافقین جهاد کن و با آنها شدّت عمل به‌ خرج بده. میدانید که پیغمبر با منافقین جهاد با شمشیر نکرده. خب منافقین در زمان رسول خدا در مدینه بودند و با آن حضرت مبارزات پنهانی هم داشتند؛ هم از لحاظ فکری، هم از لحاظ سیاسی، هم از لحاظ امنیّتی، منافقین آن روز مزاحمهایی در جامعه‌ی اسلامی بودند؛ پیغمبر هم با اینها مبارزه کرده، امّا این مبارزه که در آیه‌ی شریفه «جهاد» از آن تعبیر شده، مبارزه‌ی با شمشیر نیست. معلوم میشود که مبارزه و جهاد پیغمبر به‌ معنای مبارزه و نبرد با شمشیر فقط نیست، نبرد در میدان جنگ نیست، بلکه معنای مبارزه درگیری و نبرد به‌ معنای عام است؛ اعم از نبرد فکری، نبرد سیاسی، نبرد تبلیغاتی و نبرد نظامی؛ همه‌ی انواع مبارزه در زندگی پیغمبر بود. بنابر‌این، مبارزه در زندگی پیغمبر یک خطّ مستمر است.
علی اىّ‌ حال، ما دعا میکنیم و امیدواریم که خداوند شما را تأیید کند. بدون جهاد، هیچ دشمنی از صحنه عقب‌نشینی نخواهد کرد، و جهاد هم جز با اتحاد و وحدت و هماهنگی، امکان‌پذیر نیست. جهاد، عبارت از جهاد نظامی، جهاد سیاسی و جهاد فرهنگی است. این هر سه، جهاد است. هیچ‌کدام را شما مغفولٌ‌عنه نگذارید. مبادا کسانی که در جبهه هستند و به جهاد نظامی مشغولند، کار سیاسی و تعارف بین‌المللی را دست کم بگیرند. سرتان کلاه خواهد رفت؛ این را بدانید. اگر این را دست کم بگیرید و نادیده بینگارید، مطمئناً ضرر خواهید کرد. فعالیت سیاسی، به تنهایی و بدون پشتوانه‌ی نظامی، هیچ کاری از آن بر نخواهد آمد. اگر کارِ نظامی نباشد، بهترین کار سیاسی هم به نتیجه‌یی نخواهد رسید. کار نظامی باید پشتوانه باشد؛ البته برای کسانی که اهل حقند. کسانی که اهل باطل و سازشند، اصلاً به کار جهادی احتیاج ندارند. بروند سازش کنند و مشکلاتشان را - اگر حل شد - حل کنند. کسانی که اهل حقند، این‌طور نیستند. بدون کار جهادی، کار سیاسی و تحرک، هیچ فایده‌یی ندارد. کار سیاسی، باید پشتوانه‌ی جهاد نظامی داشته باشد و هر دوی اینها، بدون کار فرهنگی بیثمر خواهد بود. کار فرهنگی، مردم را با شما نگه خواهد داشت. اکثرتان یا جمع کثیری از شما، بحمداللَّه عالم، فاضل، درس‌خوانده، زحمت‌کشیده و واردِ به مفاهیم اسلامی و قرآنی هستید. کار فرهنگی را ان‌شاءاللَّه دنبال کنید. ان‌شاءاللَّه که خداوند همه‌ی شماها را موفق و مؤید بدارد.
معناى جهاد فقط جهاد با شمشیر و تفنگ که نیست؛ هر تلاش شما یک جهاد است. جهاد یعنى مجاهدت کردن، تلاش کردن؛ معنایش همین است. زندگى یعنى اینکه ما این هدفها را ترسیم کنیم، ارزشهایى که براى ما عزیز و محترم است، مشخّص کنیم و بعد با همه‌ى قوا بکوشیم. اصلاً زندگى جز این معنى ندارد، وَالّا اگر انسان از ارزشهایى ــ آن ارزشها هر چه میخواهد باشد ــ خالى باشد، تبدیل خواهد شد به یک حیوان، به یک جماد؛ یک حیات نباتى خواهد بود که جذب کن و رشد کن، یا احیاناً یک حیات حیوانى خواهد بود که جذب کن و رشد کن و تلاش کن، باز براى اینکه گیر بیاورى تا مجدّداً جذب کنى و رشد کنى؛ رشد جسمانى و مادّى. اینها که ارزشى ندارد؛ این که زندگى انسانى نیست.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

جهاد یعنی هر تلاش و مجاهدت، نه فقط نبرد با سلاح

معناى جهاد فقط جهاد با شمشیر و تفنگ که نیست؛ هر تلاش شما یک جهاد است. جهاد یعنى مجاهدت کردن، تلاش کردن؛ معنایش همین است. زندگى یعنى اینکه ما این هدفها را ترسیم کنیم، ارزشهایى که براى ما عزیز و محترم است، مشخّص کنیم و بعد با همه‌ى قوا بکوشیم. اصلاً زندگى جز این معنى ندارد، وَالّا اگر انسان از ارزشهایى ــ آن ارزشها هر چه میخواهد باشد ــ خالى باشد، تبدیل خواهد شد …

تفاوت هدف کوتاه‌مدت جهاد امروز با جهاد علمای گذشته

امروز وظیفه‌ى جهاد هست منتها هدف کوتاه‌مدّتِ آن جهاد با هدف کوتاه‌مدّتِ این جهاد متفاوت است. البتّه هدف بلندمدّت، اِعلاء کلمه‌ى اسلام است در همیشه‌ى زمانها. آنها میخواستند جلوى نفوذ دشمن را بگیرند تا شاید بتوانند در این کشور، اسلام را پیاده کنند. امروز اسلام در این کشور پیاده‌شده است؛ امروز قانون اسلام در این کشور حکم‌فرما است. مجریان کشور، دولت اسلامى، مدیران کشور انسانهایى هستند که برطبق معیارهاى اسلامى، شایسته‌ى این منزلت و مقامند. آن روز اگر علماى ما میتوانستند افسدى مثل ناصرالدّین‌شاه را کنار …

اهمیت ارزش جهاد و توانمندی طلبهٔ جهادگرِ مجهز به علم

یک مسئله، مسئله‌ى ارزشها در حوزه است. ارزشهایى را طلّاب باید به ‌عنوان ارزشهاى ثابت و زوال‌ناپذیر همواره به یاد داشته باشند: از جمله‌ى آنها ارزش علم است، از جمله‌ى آنها ارزش جهاد است؛ ارزش جهاد. ارزش جهاد را دست‌کم نگیرید. طلبه‌ى جهادگر، طلبه‌ى تلاشگر، طلبه‌ى بسیجى، طلبه‌اى که آماده است براى اینکه در میدانهاى خطر حضور پیدا کند، این طلبه است که اگر با ابزار علم مجهّز شد، آن‌ وقت دنیایى در مقابل او دیگر تاب نمى‌آورد.

امکان جهاد در راه آرمان‌های اسلامی؛ بزرگ‌ترین نعمت خدا بر مردم این زمان

شکر و سپاس بى‌حدّوحصر به درگاه عظمت پروردگار که به بخشى از بهترین فرزندان انقلاب توفیق داد تا بتوانند وظیفه‌ى خطیرى را در دفاع از والاترین حقیقت الهى در زمان معاصر انجام بدهند. بزرگ‌ترین نعمت خدا درباره‌ى ما مردم این است که ما را در زمانى آفرید و قرار داد که میتوانیم در راه آرمانهاى بزرگ اسلامى جهاد کنیم و تلاش کنیم و امیدوار بلکه مطمئن به موفّقیّت باشیم. روزى بود که مؤمنان صادقى آرزو میکردند بتوانند در راه خدا دفاع کنند و نمیتوانستند؛ راه‌ها به روى آنها بسته، فضا با ابرهاى ظلمانى سلطنت و حکومت طواغیت پُرشده، امکان هرگونه سرمایه‌گذارى فکرى و علمى و جسمى و روحى در راه آرمانهاى اسلامى ناموجود؛ در خون دل زندگى …

وجوب جهاد فقط برای گسترش دین یا دفاع از مستضعفان و دولت اسلامی

… ــ رژیم عراق و متّحدین غربى ــ به آتش کشیده شد، کسانى از مسلمین غالباً از روى ساده‌اندیشىِ خیرخواهانه، و شاید معدودى از سر بدخواهى و حسابگرانه، به جمهورى اسلامى مصرّانه پیشنهاد میکردند که به کمک رژیم بعثى عراق شتافته، به سهم خود ابعاد جنگ را گسترده‌تر سازد. این نظر البتّه برخلاف اصول مسلّم اسلام بود که جهاد را فقط در راه گسترش دین خدا یا دفاع از ملّتهاى مستضعف و یا دفاع از دولت اسلامى واجب میشمرد و نه در دفاع از رژیمى مهاجم و اشغالگر و قدرت‌طلب، آن هم با ایدئولوژى حزب بعث که رسماً و علناً منکر و مُعرض دین و معنویّت است، آن هم با سوابق ظلم و فساد و اختناق و نسل‌کشى که رژیم عراق در آن داراى وضعى استثنائى است، و بالخصوص رژیمى که سابقه‌ى تسلیم و فرمان‌پذیرى‌اش در برابر قدرتهاى سلطه‌گر را ایرانیان در طول هشت سال جنگى که به خواست استکبار و با سلاح و کمک همه‌جانبه‌ى آنان بر نظام اسلامى تحمیل کرد، بخوبى دریافته‌اند.

فتواهای جهاد مراجع علیه اشغال لیبی و پیاده شدن انگلیسی‌ها در بوشهر

… میرزا و بزرگان حوزه‌ى علمیّه‌ى نجف و کربلا و سامرّا و قم و بقیّه‌ى مراکز اسلامى، هر جایى که جاى حضور یک رهبر اسلامى و جاى حضور قدرتمندانه‌ى اسلام بود، حضور داشتند و این یکى از عجایب تاریخ ایران است. و عجیب‌تر این است که این حادثه براى مردم ما دانسته نیست. مردم ما نمیدانند که وقتى ایتالیایى‌ها وارد لیبى شدند و لیبى را اشغال کردند، در آن سالها، مرحوم آسیّدمحمّدکاظم طباطبائى ــ صاحب عروه ــ و بعضى دیگر از مراجع قم، فتواى جهاد دادند به نفع مردم مسلمان لیبى علیه ایتالیایى‌ها. مردم نمیدانند که وقتى انگلیسى‌ها در بوشهر نیرو پیاده کردند، مرحوم آیت‌اللّه‌العظمىٰ سیّدعبدالحسین لارى، آن ملّاى مجاهدِ تراز اوّل، اعلام جهاد داد و مسلّح شد و مسلّح کرد و خودش پیشاپیش مردم حرکت کرد و جهاد کرد. مردم ایران نمیدانند که مرحوم شیخ‌الشّریعه‌ى اصفهانى، مرجع تقلید بزرگ ساکن نجف، فتوا داد که استعمال اجناس مصنوعه‌ى در داخل کشور لازم است و باید اجتناب کنند از استفاده از مصنوعات خارجى تا دیگران به این ترتیب در داخل کشور نفوذ نکنند.

واجب دانستن جهاد به حکم دین از سوی مردان شجاع با دست خالی

… کشور ــ و بیگانگان از این غفلت مردم ایران سوءاستفاده میکردند و بر مناطق مختلفى از کشور عزیز ما دشمن تسلّط پیدا کرده بود ــ در تهران نمایندگان دولتهاى انگلیس و روس، آزادانه حکمرانى میکردند و از پادشاهان آن زمان هم حساب نمیبردند؛ در منطقه‌ى فارس هم همین‌طور؛ در مناطق دیگر کشور، در بسیارى از جاها نمایندگان بیگانه مال مردم را میخوردند، بر مردم حکمرانى میکردند و با ملّت ایران با تحقیر برخورد میکردند ــ در یک چنین شرایطى، در هر گوشه‌اى از این کشور، مردان شجاعى پیدا شدند که به حکم دین، جهاد را بر خودشان واجب دانستند و این مردان شجاع فکر نکردند که با غربت و دست خالى نمیشود کارى را انجام داد؛ و مرد خدا این[طور] است. یکى از این افراد همین رئیسعلى شما است، که رئیسعلى ملّت ایران است؛ اگرچه مال دلوار است. یک مرد جوان، در همین سنینِ جوانىِ شما جوانها ایستادگى کرد در مقابل انگلیس‌ها.

ضرورت جهاد برای جامعهٔ انقلابی و تدافعی و تهاجمی بودن آن

مورد دیگر باز برای افساد که در قرآن به آن اشاره شده، نفوذ در نیروهای جنگی برای شکستن مقاومت آنهاست. چون جهاد یکی از اساسی‌ترین مسائل یک جامعه انقلابی است که نمیتواند بدون جهاد زندگی کند، یعنی جنگهایی را بر او تحمیل میکنند و او مجبور است دفاع کند نسبت به او سوءنیت‌هایی هست که مجبور است آمادگی خودش را حفظ کند و مجبور است از ملت‌های مظلومی که زیر سلطه‌ی قدرتهای شیطانی هستند دفاع کند و به آن قدرتها حمله کند همه‌ی اینها وجوهی برای جهاد اسلامی هستند که البته جهاد اسلامی هم تدافعی و هم تهاجمی است. پس جهاد یکی از ارکان است، ولذا نفوذ در نیروهای مجاهد فی سبیل الله و مبارزه در راه خدا سست کردن و متزلزل کردن پایه جهاد است و همه‌ی اینها را که انواع فساد در جامعه اسلامی و در درون نظام اسلامی است چه کسی انجام میدهد؟ آیا دشمن با چهره‌ی دشمن ممکن است بیاید در …

دعوت به حق و جهاد در راه آن، کار مهم پیامبر

اوّل، در صحنه‌ى دعوت و جهاد. کار مهمّ پیامبر خدا دعوت به حق و حقیقت و جهاد در راه این دعوت بود. در مقابل دنیاى ظلمانى زمان خود، پیغمبر اکرم دچار تشویش نشد؛ چه آن روزى که در مکّه تنها بود یا جمع کوچکى از مسلمین او را احاطه کرده بود و در مقابل او سران متکبّر عرب، صنادید[3] قریش و گردنکشان، با اخلاقهاى خشن و با دستهاى قدرتمند قرار گرفته بودند و یا عامّه‌ى …

غفلت بسیاری از کتب فقهی از بحث کتاب جهاد

… که در باب طهارت نوشته شده چقدر است، و تعداد کتبى که در باب جهاد نوشته شده یا در باب قضاء نوشته شده یا در باب حدود و دیات نوشته شده یا در باب مسائل اقتصادى اسلام نوشته شده چقدر است؛ خواهید دید آن اوّلى بیش از این دوّمى است و از بعضى‌هایشان که خیلى بیشتر است. حتّى بعضى از کتب دوره‌اى ما کتاب جهاد را ندارد، مثلاً صاحب حدائق[6] لازم ندانستند جهاد را که یکى از اصول اسلام و شریعت است بحث کنند ــ البتّه حدائق دوره نیست و نقص دارد امّا از محلّى که باید جهاد را بررسى کنند خیلى گذشته؛ جهاد در آخر عبادات است و قبل از ورود در معاملات و عقود ــ بحث نکرده‌اند. و [همین‌طور] بسیاری از فقهای دیگر؛ مخصوص ایشان هم نیست؛ خیلى‌هاى دیگر [هم] بحث نکرده‌اند: مرحوم نراقى بحث نکردند و دیگران و دیگران؛ عدّه‌اى هم که بحث کرده‌اند، خیلى مختصر بحث کرده‌اند و آن پیچیدگى‌هاى علمى را مثلاً مى‌بینید در بعضى از کتب به کار نبرده‌اند. …

فرزندان شهدا سربازان اسلام و لزوم جهاد در راه آن

… خدا هستند و ان‌شاءالله‌ متنعّم به نعمتهاى الهى‌اند و به آنها خوش میگذرد، امّا شما جوانان و نوجوانان و پسرها و دخترها باید هدفتان ادامه‌ى راه پدران باشد. آنها شهید شدند در این راه؛ ان‌شاءالله‌ شما زنده بمانید و تلاش کنید و عمرى را با عزّت در این راه بگذرانید. اسلام به شما نیاز دارد؛ شما فرزند اسلامید؛ سرباز اسلام باید باشید و در راه اسلام باید جهاد کنید.

هر محل خدمت سنگر برای اهل جهاد

همه باید بدانند که توطئه‌ى دشمن نسبت به انقلاب تمام نشده است. بزرگ و کوچک ما، زن و مرد ما، عالِم و جاهل ما، همه باید خود را سرباز مدافع از ارزشهاى انقلاب به ‌حساب بیاورند. هرجا مشغول خدمت هستیم، هر کداممان آنجا را باید سنگر بدانیم؛ و اگر اهل جهاد باشیم، هرجا هستیم سنگر است.

لزوم پیمودن راه دشوار جهاد با دشمنان اسلام

کنفرانس صلح خاورمیانه ــ که از سوی استکبار جهانی به‌ویژه آمریکا طرّاحی شده ــ طرحی شیطانی در به سازش کشاندن مردم و مجاهدین فلسطینی و برای تضمین امنیّت رژیم اشغالگر قدس است. راه جهاد با دشمنان اسلام راه دشواری است، ولی باید این راه را طی کرد. در شرایط فعلی، ما باید تا آنجا که می‌توانیم با این کنفرانس منحوس مخالفت کنیم. بیش از هر چیز، باید با حضور فعّال مردم و مجاهدین فلسطین و کار سیاسی و تبلیغاتی، این توطئه‌ی استکباری را به شکست رساند.

جهاد نبودن و جایز نبودن دفاع از رژیم بعث

آرى، اسلام، دفاع از چنین رژیمى را جهاد نمیشمرد و آن را جایز نمیداند. لیکن این پیشنهاد‌کنندگان بعضاً تحت تأثیر اظهارات ریاکارانه و فرصت‌طلبانه‌ى مسئولان ویرانى عراق ــ که در برهه‌اى کوتاه براى جلب نظر ساده‌لوحان، بدروغ دم از اسلام و مقدّسات دینى میزدند ــ و بعضاً با اعتراف به خباثت و فساد و ظلم سران آن رژیم، دفاع از ملّت عراق …

تشریع جهاد اسلامی برای تحقق امت واحده

تشکیل امّت واحده‌اى که ناصیه‌ى[14] عبودیّت بر درگاه ربوبیّت و وحدانیّت میساید، همان آرزوى بزرگ اسلام است و همان است که در سایه‌ى آن، نیل به همه‌ى کمالات فردى و جمعى مسلمین میسّر میگردد و همان هدفى است که جهاد اسلامى براى تحقّق آن تشریع شده و هر یک از عبادات و فرایض اسلامى، بخشى از آن را زمینه‌سازى و تأمین میکند.