رفتن به محتوای اصلی

جهاد

نام‌های دیگر: جهاد فی‌سبیل‌الله، جهاد در قرآن، جهاد با زبان، جهاد تبلیغی، جهاد علمی، سیاسی و اخلاقی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تلاش و مبارزه در راه خدا در عرصه‌های گوناگون.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

البتّه همان ‌طور که از این بیان کوتاه به ‌دست می‌آید، مبارزه‌ی پیغمبر در همه‌ جا مبارزه‌ی نظامی نیست؛ انواع و اقسام مبارزه را پیغمبر اکرم در طول این ۲۳ سال انجام داد. این آیه‌ی شریفه‌ای که به پیغمبر امر قطعی میکند که جهاد کن: یًّاَیُّهَا النَّ‌ـبِیُّ جٰهِدِ الکُفّارَ وَ المُنٰفِقینَ وَاغلُظ عَلَیهِم،[3] معنای جهاد پیغمبر را هم ضمناً برای ما روشن میکند. معنای آیه این است که ای رسول خدا! با کفّار و با منافقین جهاد کن و با آنها شدّت عمل به‌ خرج بده. میدانید که پیغمبر با منافقین جهاد با شمشیر نکرده. خب منافقین در زمان رسول خدا در مدینه بودند و با آن حضرت مبارزات پنهانی هم داشتند؛ هم از لحاظ فکری، هم از لحاظ سیاسی، هم از لحاظ امنیّتی، منافقین آن روز مزاحمهایی در جامعه‌ی اسلامی بودند؛ پیغمبر هم با اینها مبارزه کرده، امّا این مبارزه که در آیه‌ی شریفه «جهاد» از آن تعبیر شده، مبارزه‌ی با شمشیر نیست. معلوم میشود که مبارزه و جهاد پیغمبر به‌ معنای مبارزه و نبرد با شمشیر فقط نیست، نبرد در میدان جنگ نیست، بلکه معنای مبارزه درگیری و نبرد به‌ معنای عام است؛ اعم از نبرد فکری، نبرد سیاسی، نبرد تبلیغاتی و نبرد نظامی؛ همه‌ی انواع مبارزه در زندگی پیغمبر بود. بنابر‌این، مبارزه در زندگی پیغمبر یک خطّ مستمر است.
علی اىّ‌ حال، ما دعا میکنیم و امیدواریم که خداوند شما را تأیید کند. بدون جهاد، هیچ دشمنی از صحنه عقب‌نشینی نخواهد کرد، و جهاد هم جز با اتحاد و وحدت و هماهنگی، امکان‌پذیر نیست. جهاد، عبارت از جهاد نظامی، جهاد سیاسی و جهاد فرهنگی است. این هر سه، جهاد است. هیچ‌کدام را شما مغفولٌ‌عنه نگذارید. مبادا کسانی که در جبهه هستند و به جهاد نظامی مشغولند، کار سیاسی و تعارف بین‌المللی را دست کم بگیرند. سرتان کلاه خواهد رفت؛ این را بدانید. اگر این را دست کم بگیرید و نادیده بینگارید، مطمئناً ضرر خواهید کرد. فعالیت سیاسی، به تنهایی و بدون پشتوانه‌ی نظامی، هیچ کاری از آن بر نخواهد آمد. اگر کارِ نظامی نباشد، بهترین کار سیاسی هم به نتیجه‌یی نخواهد رسید. کار نظامی باید پشتوانه باشد؛ البته برای کسانی که اهل حقند. کسانی که اهل باطل و سازشند، اصلاً به کار جهادی احتیاج ندارند. بروند سازش کنند و مشکلاتشان را - اگر حل شد - حل کنند. کسانی که اهل حقند، این‌طور نیستند. بدون کار جهادی، کار سیاسی و تحرک، هیچ فایده‌یی ندارد. کار سیاسی، باید پشتوانه‌ی جهاد نظامی داشته باشد و هر دوی اینها، بدون کار فرهنگی بیثمر خواهد بود. کار فرهنگی، مردم را با شما نگه خواهد داشت. اکثرتان یا جمع کثیری از شما، بحمداللَّه عالم، فاضل، درس‌خوانده، زحمت‌کشیده و واردِ به مفاهیم اسلامی و قرآنی هستید. کار فرهنگی را ان‌شاءاللَّه دنبال کنید. ان‌شاءاللَّه که خداوند همه‌ی شماها را موفق و مؤید بدارد.
معناى جهاد فقط جهاد با شمشیر و تفنگ که نیست؛ هر تلاش شما یک جهاد است. جهاد یعنى مجاهدت کردن، تلاش کردن؛ معنایش همین است. زندگى یعنى اینکه ما این هدفها را ترسیم کنیم، ارزشهایى که براى ما عزیز و محترم است، مشخّص کنیم و بعد با همه‌ى قوا بکوشیم. اصلاً زندگى جز این معنى ندارد، وَالّا اگر انسان از ارزشهایى ــ آن ارزشها هر چه میخواهد باشد ــ خالى باشد، تبدیل خواهد شد به یک حیوان، به یک جماد؛ یک حیات نباتى خواهد بود که جذب کن و رشد کن، یا احیاناً یک حیات حیوانى خواهد بود که جذب کن و رشد کن و تلاش کن، باز براى اینکه گیر بیاورى تا مجدّداً جذب کنى و رشد کنى؛ رشد جسمانى و مادّى. اینها که ارزشى ندارد؛ این که زندگى انسانى نیست.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

ارزش مضاعف جهاد و فداکاری در زمان کنونی

در زمان ما به دلیلى مجاهدت و فداکارى ارزش مضاعف دارد. این زمان از همان زمانهایى است که اگر کسى در راه خدا جهاد کند و شهید بدهد، با بسیارى از زمانهاى دیگر متفاوت است. اگر بخواهیم آن علّت را و دلیل را به‌طور خلاصه عرض بکنیم، باید بگوییم علّت این است که امروز دشمنان اسلام از همیشه‌ی تاریخ مجهّزترند. تجهیزاتى که امروز در اختیار دشمنان اسلام است، هیچوقت در طول تاریخ در اختیار آنها قرار نداشته است. مثلاً در یک دوره‌اى از صدر …

تداوم جهاد فی‌سبیل‌الله پس از جنگ با دشواری و ظرافت بیشتر

اینک ما در دورانى قرار گرفته‌ایم که جهاد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ در شکلى اگرچه نه به صراحت دوران جنگ، امّا با همان دشواری‌ها و شاید با ظرافت بیشتر، بر دوش همه‌ی ما است. جهاد در این دوران، براى آنان که در نیروهاى مسلّح یا وابسته به آنند، مستلزم امورى چند است: نخست؛ حفظ آمادگى روحى براى دفاع از انقلاب و کشور و نظام جمهورى اسلامى. از پیامبر اکرم (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) نقل شده است که «مَن لَم‌یَغزُ وَ لَم‌یُحَدِّث …

شرط فی‌سبیل‌الله بودن جهاد برای پیشرفت کار

… من به‌طور خلاصه عرض میکنم که مسئله‌ی فلسطین و مسئله‌ی اسلامى لبنان، براى ما جزو مسائل درجه‌ی یک است. مسئله‌ی تاکتیک و مسئله‌ی سیاست نیست، [بلکه] مسئله‌ی دین و مسئله‌ی عقیده است. براى ما فلسطین، یک هدف عقیدتى و دینى است؛ فلسطین براى ما یک مسئله‌ی سیاسى نیست. ما معتقد به جهاد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ هستیم؛ معتقدیم که بدون جهاد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ هیچ کارى پیش نخواهد رفت؛ [البتّه] جهاد باشد و فی‌سبیل‌ا‌لله‌ باشد، هر دو با هم؛ این دو، شرط است؛ اگر فی‌سبیل‌ا‌لله‌ نبود، فایده‌اى ندارد. ما عقیده داریم که اگر کسى جهاد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ کرد و وظیفه‌اش را انجام داد، پیروز شده است؛ این آن درس بزرگ امام خمینى به ما است. امام خمینى در تمام طول مدّت مبارزه‌اش ‌-که خیلى هم طولانى بود- براى پیروزى مبارزه نکرد. …

وجوب جهاد بر همهٔ مسلمانان برای بازگرداندن وطن اسلامی

این راه ماست. این حرف ماست. این شعار ماست. پایش هم ایستاده‌ایم و معتقدیم که این مسأله، یک مسأله‌ی اعتقادی است. ما این را تأکید میکنیم مسأله‌ی فلسطین برای ما نه یک مسأله‌ی تاکتیکی است. حتی یک مسأله‌ی صرفاً سیاسی استراتژیکی هم نیست؛ یک مسأله‌ی اعتقادی است. واجب است بر همه‌ی مسلمین که برای برگرداندن وطن اسلامی از دست غیر مسلمین و دشمنان اسلام به مسلمین جهاد کنند. ما هم جزو مسلمین هستیم. وظیفه‌ی ماست و ان‌شاءاللَّه این کار را خواهیم کرد.

پرهیز از اختلاف تکلیفی مانند نماز و مصداق جهاد فی‌سبیل‌الله امروز

… نیست. پیمودن این راه، با اختلاف کلمه و تشتّت[17] هم ممکن نیست. این وحدت کلمه‌اى را که دارید، باید حفظ کنید. از اختلاف کلمه به هر شکل باید بپرهیزید. هیچ کس هیچ حرکتى که موجب اختلاف است، نباید انجام بدهد؛ و اگر کسى انجام داد، دیگرى باید آن را تشدید نکند. این وظیفه است؛ این وظیفه‌ی عمومى است؛ این تکلیفى است مثل نماز، مثل جهاد؛ و این خودِ جهاد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ است و امروز جهاد، این است.

حضور در صحنهٔ جهاد و شهادت مایهٔ رونق روحانیت و برندگی سلاح تبلیغ

… خونین همراه است، امّا آنان که در این عصر ‌- که عصر پیکار سرنوشت‌ساز ارزشهاى الهى با تهاجم شیطانهاى زر و زور جهانى است ‌- توانستند رداى سرخ جهاد و شهادت را بر قامت رساى حوزه‌ی روحانیّت شیعى بیفکنند و اسوه‌ی قتال فی‌سبیل‌ا‌لله‌ شوند، از ارزشى مضاعف برخوردارند. حضور در صحنه‌هاى جهاد و شهادت، جامعه‌ی روحانیّت را بهاء[2] و رونقى الهى میبخشد و سلاح بلاغ و تعلیم آنان را بُرّا میسازد. روحانیّون مجاهد فی‌سبیل‌ا‌لله‌ حقّ حیات بر گردن حوزه‌هاى علمى تشیّع دارند. اینجانب ضمن تبریک این توفیق بزرگ به شما رزمنده‌ی روحانى، امیدوارم مشمول دعاى حضرت ولی‌عصر (ارواحنا فداه) و مورد رضاى روح مطهّر امام خمینى (رضوان ا‌لله‌ علیه) باشید و توفیق تلاش در راه …

لزوم قدردانی از مسلمانی دوران جهاد

قدر مسلمانىِ دوران جهاد را باید دانست. البتّه یک مقدارى هم سختى دارد؛ امّا این سختى، اوّل کار است؛ این سختى، ابتداى کار است. شما دیدید، دوران ده‌ساله‌ی زندگى پُربرکت رسول گرامى اسلام که ده سال و چند ماه در مدینه در میان مسلمانها زندگى کردند، همه ‌-اوّل تا آخر- جنگ بود، همه سختى بود، همه کمبود بود؛ …

تحقق وعدهٔ قرآنی قوم مجاهد بی‌باک در سیمای رزمندگان

… نگارندگان حوادث جنگ و همه‌ی کسانى که توان انجام وظیفه در این مهم را دارند، درخواست میکنم از ثبت و ضبط جزئیّات این دوران غفلت نکنند و این گنجینه‌ی تمام‌نشدنى را براى آیندگان به ودیعه بگذارند. این دوره، دوره‌ی ذخیره‌ی نیروى محرّکه‌ی تاریخ و الهام‌بخش امم است. وعده‌ی ظهور قومى را که «اَذِلَّةٍ عَلَی المُؤمِنینَ اَعِزَّةٍ عَلَی الکـّْفِرینَ یُجّْهِدونَ فی سَبیلِ اللهِ وَلایَخافونَ لَومَةَ لاّْئـِم»[8] باشند، در سیماى پارسایان شب و شیران روز میتوان مشاهده کرد که در این دوران، معرکه‌ی جنگى نابرابر را میدان‌دار بودند و قدرت الهى را در فتوحات فجر و ظفر و کربلا و خیبر نمودند[9] و ثبات قدمشان آیات فتح را تفسیرى روشن بود و همّت بلند و عزم راسخشان، اراده‌ی الهى را مظهرى آشکار.

ایمان و جهاد فی‌سبیل‌الله پیوند ایران و فلسطینیان و آینده از آنِ مجاهدان

… را به شما و به ملّت فلسطین بچشاند و خداوند توفیق بدهد که ما آنچه وظیفه‌مان در جنب پروردگار است، آن را انجام بدهیم. هدف ما اسلام است؛ فلسطین هم براى ما یک مسئله‌ی اسلامى است و ‌ان‌شاءالله‌ تا آخر، ما این راه را ادامه خواهیم داد. دل ما به آینده روشن است. معتقدیم که خداى متعال هم نسبت به این مسئول[2] و مقصود بزرگ، به ما یارى خواهد کرد و آینده متعلّق به مجاهدین فی‌سبیل‌ا‌لله‌ است.

جهاد برای تحصیل حاکمیت الله و خروج از ولایت طاغوت

… بدون جزا است؟ پس «وَ وَجَدوا ما عَمِلوا حاضِرًا»[51] و «وُفِّیَت کُلُّ نَفسٍ ما عَمِلَت»[52] چیست و با کدامین میزان سنجیده میشود؟ آیا میتوان گفت اسلام در دنیا به خوب و بدِ این‌گونه اعمال کارى ندارد و وظیفه‌اى مقرّر نمیکند، ولى در آخرت جزاى آن داده میشود؟ آیا جهاد اسلامى که در صدها آیه‌ی قرآن و حدیثِ مسلّم در زمره‌ی برترین فرایض دینى قرار گرفته و ترک آن مایه‌ی ذلّت و شقاوت دنیا و آخرت شناخته شده، براى به دست آوردن چه چیز و دفاع از کدامین ارزش است؟ آیا حیات طیّبه‌اى که براى تحصیل آن باید جهاد کرد، زندگى در زیر سایه‌ی شوم ولایتِ غیر خدا است؟ بر خاک مذلّت نشستن و حاکمیّت جبّاران و ارزشهاى غیرالهى را تماشا کردن و تن به ذلّت دادن است؟ و اگر چنین نیست و جهاد براى تحصیل حاکمیّت ا‌لله‌ و خروج از ولایت طاغوت به ولایت ا‌لله‌ است، پس چگونه میتوان نقش و ارزش سیاست را در دین و در هدفهاى تعیین‌شده‌ی دینى دستِ‌کم یا نادیده گرفت؟