رفتن به محتوای اصلی

جهاد

نام‌های دیگر: جهاد فی‌سبیل‌الله، جهاد در قرآن، جهاد با زبان، جهاد تبلیغی، جهاد علمی، سیاسی و اخلاقی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تلاش و مبارزه در راه خدا در عرصه‌های گوناگون.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البتّه همان ‌طور که از این بیان کوتاه به ‌دست می‌آید، مبارزه‌ی پیغمبر در همه‌ جا مبارزه‌ی نظامی نیست؛ انواع و اقسام مبارزه را پیغمبر اکرم در طول این ۲۳ سال انجام داد. این آیه‌ی شریفه‌ای که به پیغمبر امر قطعی میکند که جهاد کن: یًّاَیُّهَا النَّ‌ـبِیُّ جٰهِدِ الکُفّارَ وَ المُنٰفِقینَ وَاغلُظ عَلَیهِم،[3] معنای جهاد پیغمبر را هم ضمناً برای ما روشن میکند. معنای آیه این است که ای رسول خدا! با کفّار و با منافقین جهاد کن و با آنها شدّت عمل به‌ خرج بده. میدانید که پیغمبر با منافقین جهاد با شمشیر نکرده. خب منافقین در زمان رسول خدا در مدینه بودند و با آن حضرت مبارزات پنهانی هم داشتند؛ هم از لحاظ فکری، هم از لحاظ سیاسی، هم از لحاظ امنیّتی، منافقین آن روز مزاحمهایی در جامعه‌ی اسلامی بودند؛ پیغمبر هم با اینها مبارزه کرده، امّا این مبارزه که در آیه‌ی شریفه «جهاد» از آن تعبیر شده، مبارزه‌ی با شمشیر نیست. معلوم میشود که مبارزه و جهاد پیغمبر به‌ معنای مبارزه و نبرد با شمشیر فقط نیست، نبرد در میدان جنگ نیست، بلکه معنای مبارزه درگیری و نبرد به‌ معنای عام است؛ اعم از نبرد فکری، نبرد سیاسی، نبرد تبلیغاتی و نبرد نظامی؛ همه‌ی انواع مبارزه در زندگی پیغمبر بود. بنابر‌این، مبارزه در زندگی پیغمبر یک خطّ مستمر است.
علی اىّ‌ حال، ما دعا میکنیم و امیدواریم که خداوند شما را تأیید کند. بدون جهاد، هیچ دشمنی از صحنه عقب‌نشینی نخواهد کرد، و جهاد هم جز با اتحاد و وحدت و هماهنگی، امکان‌پذیر نیست. جهاد، عبارت از جهاد نظامی، جهاد سیاسی و جهاد فرهنگی است. این هر سه، جهاد است. هیچ‌کدام را شما مغفولٌ‌عنه نگذارید. مبادا کسانی که در جبهه هستند و به جهاد نظامی مشغولند، کار سیاسی و تعارف بین‌المللی را دست کم بگیرند. سرتان کلاه خواهد رفت؛ این را بدانید. اگر این را دست کم بگیرید و نادیده بینگارید، مطمئناً ضرر خواهید کرد. فعالیت سیاسی، به تنهایی و بدون پشتوانه‌ی نظامی، هیچ کاری از آن بر نخواهد آمد. اگر کارِ نظامی نباشد، بهترین کار سیاسی هم به نتیجه‌یی نخواهد رسید. کار نظامی باید پشتوانه باشد؛ البته برای کسانی که اهل حقند. کسانی که اهل باطل و سازشند، اصلاً به کار جهادی احتیاج ندارند. بروند سازش کنند و مشکلاتشان را - اگر حل شد - حل کنند. کسانی که اهل حقند، این‌طور نیستند. بدون کار جهادی، کار سیاسی و تحرک، هیچ فایده‌یی ندارد. کار سیاسی، باید پشتوانه‌ی جهاد نظامی داشته باشد و هر دوی اینها، بدون کار فرهنگی بیثمر خواهد بود. کار فرهنگی، مردم را با شما نگه خواهد داشت. اکثرتان یا جمع کثیری از شما، بحمداللَّه عالم، فاضل، درس‌خوانده، زحمت‌کشیده و واردِ به مفاهیم اسلامی و قرآنی هستید. کار فرهنگی را ان‌شاءاللَّه دنبال کنید. ان‌شاءاللَّه که خداوند همه‌ی شماها را موفق و مؤید بدارد.
معناى جهاد فقط جهاد با شمشیر و تفنگ که نیست؛ هر تلاش شما یک جهاد است. جهاد یعنى مجاهدت کردن، تلاش کردن؛ معنایش همین است. زندگى یعنى اینکه ما این هدفها را ترسیم کنیم، ارزشهایى که براى ما عزیز و محترم است، مشخّص کنیم و بعد با همه‌ى قوا بکوشیم. اصلاً زندگى جز این معنى ندارد، وَالّا اگر انسان از ارزشهایى ــ آن ارزشها هر چه میخواهد باشد ــ خالى باشد، تبدیل خواهد شد به یک حیوان، به یک جماد؛ یک حیات نباتى خواهد بود که جذب کن و رشد کن، یا احیاناً یک حیات حیوانى خواهد بود که جذب کن و رشد کن و تلاش کن، باز براى اینکه گیر بیاورى تا مجدّداً جذب کنى و رشد کنى؛ رشد جسمانى و مادّى. اینها که ارزشى ندارد؛ این که زندگى انسانى نیست.

شاهدها (۲۸۵ پاراگراف)

امکان رعایت اخلاق صحیح حتی در جهاد مسلحانه

البته معنایش این نیست که حالا برائت را راه نیندازیم تا خیال کنند ما اهل مروت و اخلاق و سازشیم؛ نه، در جهاد مسلّحانه هم میشود اخلاق صحیح را اعمال کرد:

گستردگی میدان جهاد فی‌سبیل‌الله و امکان آن حتی در درون خانه‌ها

… سیاست - یعنی تحقیر مسلمانان - اعمال شده‌است. درست توجّه کنید که این چقدر مهمّ‌است. مسلمانان خصوصیتی دارند که میتوانند اراده خود را در حرکت عالم مؤثّر کنند. به خاطر چه؟ به خاطر احکام نورانی اسلام؛ بلکه به خاطر روحیّات و خلقیّاتی که اسلام به مسلمانان میدهد؛ مثل ظلم ستیزی و کنار نیامدن با بدی و فساد، مثل امر به معروف و نهی از منکر و جهاد فی‌سبیل‌اللَّه، که جهاد فی‌سبیل‌اللَّه میدان گسترده وعرض عریضی دارد و مخصوص صحنه نبرد رویاروی جسمانی نیست، بلکه جهاد داخل خانه‌ها هم‌ممکن است و همه‌جا انسان میتواند با دشمن خدا جهاد کند؛ اگر اراده داشته باشد و اگر بداند باید چه کارکند.

روشن نبودن مسئلهٔ جهاد در فقه با وجود ابتلای امروز به آن

… «محقّق اردبیلی» وقتی وارد بحث جهاد میشوند، میگویند این بحث مورد احتیاج ما نیست. آن بزرگوار بیشتر از ما واقفند و خودشان میدانند که چگونه باید جهاد کنند؛ اما درعین‌حال مورد نیاز و ابتلایشان نبود.با این همه لطف میکنند و مسأله‌ی جهاد را در چند ورق بیان میکنند. امروز، جهاد مورد ابتلای ماست. خودِ همین مسأله‌ی جهاد، در فقه ما روشن نیست. بسیاری از مسائل امر به معروف و نهی از منکر، مسائل حکومتی و بسیاری از مباحث مربوط به زندگی مردم همین مسأله‌ی پیوندها و تشریحها مباحثی هستند که فقه باید وارد این میدانها شود. نمیشود با نظر سریعی به آنها نگاه کرد و خیال کنیم که حل خواهند شد. نه؛ اینها هم مثل …

آرزوی مؤمنان کم‌معرفت سیاسی دوران اختناق برای جهاد در جبهه

در دوران اختناق و مبارزه، بعضی که آن‌گونه مبارزات را قبول نداشتند یا نمیفهمیدند - افرادی که معرفت سیاسیشان کم بود و نمیفهمیدند که چرا باید مبارزه و جهاد کرد - اما آدمهای مؤمنی بودند، میگفتند: «ای کاش وسیله‌ای فراهم شود، تا ما برویم در جایی که دشمن خدا هست، شمشیر بزنیم. در جبهه‌ها و سنگرها بجنگیم و از فضلیتِ جهاد برخوردار شویم.» دلشان به سوی چنان حالتی پرواز میکرد.

دو نوع جهاد: همراه با تحسین مردم و در انکار و غفلت جامعه

… از سپاهیان خود پرسید: چه‌کسی حاضر است به میدان برود و فلان جنگجوی معروفِ سپاه دشمن را از پای درآورد؟ جوانی از سپاهیان اسلام، داوطلب شد. پیغمبر دستی بر سر او کشید و او را بدرقه کرد. مسلمانان هم برایش دعا کردند و او به میدان نبرد رفت، جهاد کرد و کشته شد. این، یک نوع کشته شدن و جهاد کردن است. نوعِ دیگرِ جهاد کردن، جهادی است که وقتی انسان به سمت میدان نبرد میرود، آحاد جامعه نسبت به او یا منکرند، یا غافلند، یا کناره میجویند و یا در مقابلش میایستند. کسانی هم که قلباً وی را تحسین میکنند - و تعدادشان کم است - جرأت ندارند زبانی به تحسینش بپردازند.

حفظ افتخار مجاهدت در راه خدا چون مدالی بر سینهٔ ارتش

افتخارِ مجاهدتِ فی‌سبیل‌الله را، هر کس خودش به دست آورده است و ارتش، که به طور مجموع، در به دست آوردن این افتخار کوشیده است، آن را چون مدالی درخشان بر سینه خود نگه دارد. حفظ این افتخار، هم برای ارتش، هم برای ملت ایران و هم برای سرنوشتِ انسانىِ هر انسانی که با دیدگاه اسلامی معتقد است آینده‌ای وجود دارد؛ زندگىِ پس از مرگی هست و قیامت و حساب و کتابی خواهد بود، بسیار مهم است.

لزوم الهام گرفتن فلسطینیان از قرآن در قتال برای مستضعفان

… مشرّف لصالحه. أمّا اولئک الّذین اختاروا سبیل المحادثات، فهم لایفکّرون إلّا بکراسىّ الحکم لایّامٍ معدودةٍ اخرى. إنّهم لایأبهون للمظلومین المقهورین فى دیارهم. شبابهم یقتلون ونساؤهم تهتک وبیوتهم تتحوّل إلى قبور ومساجدهم وعباداتهم وصلواتهم تغدو مذابح للعابدین. إنّ الفلسطینیّین مسلمون، وعلیهم أن یستلهموا قرءانهم العظیم، إذ یقول: وَ ما لَکُم لا تُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللهِ وَ المُستَضعَ‌فینَ مِنَ الرِّجالِ وَالنِّساءِ وَالوِلدان.(۲۰) وإذ یقول أیضًا فى وصف اعداء الله‌ بانّهم: لا یَرقُبونَ فی مُؤمِنٍ اِلّا وَ لاذِمَّةًوَ اُولئکَ هُمُ المُعتدون.(۲۱)

لزوم الهام گرفتن فلسطینیان از قرآن در جنگ برای مستضعفان

… فکر نگه داشتن کرسى زمامدارى خود براى چند صباح دیگرند؛ آنان به ستمدیدگانى که در دیار خود سرکوب شده‌اند، توجّهى ندارند. جوانان این مردم کشته میشوند، زنانشان هتک ناموس میشوند، خانه‌هایشان گورشان میشود و مساجد و معابد آنان به گورستان عبادت‌کنندگان تبدیل میگردد. فلسطینى‌ها مسلمانند و باید از قرآن عظیم خود الهام بگیرند، که میفرماید: و چرا شما در راه خدا [و در راه نجاتِ] مردان و زنان و کودکان مستضعف نمیجنگید؟ و در توصیف دشمنان خدا نیز میفرماید: «درباره‌ى هیچ مؤمنى مراعات خویشاوندى و پیمانى را نمیکنند، و ایشان همان تجاوزکارانند.»

همراهی همیشگی جهاد در راه ایمان با پیروزی در تاریخ اسلام

تمسّک‌ به‌ دین‌ اسلام‌ لازمه‌ی بقای‌ دولت‌ انقلابی‌ سودان‌ است. تمسّک‌ به‌ اسلام، در ذات‌ و بطن‌ خود، نصرت‌ و پیروزی‌ بر همه‌ی موانع‌ را به‌ همراه‌ دارد و تجربه‌ی تاریخ‌ اسلام‌ نشان‌ می‌دهد که‌ جهاد در راه‌ ایمان‌ و اعتقاد، همواره‌ با پیروزی‌ توأم‌ بوده‌ است.

خدمت در صف نیروهای مسلح به‌عنوان مجاهدت در راه خدا و انسانیت

… در داخل پادگانها و مراکز و ادارات نیروهاى مسلّح اطاعت کنند. امروز در نیروهاى مسلّح جمهورى اسلامى، «ایمان» و «لیاقت» دو معیار پیشروى و دو معیار ارزش است؛ و فرقى میان سازمانهاى نیروهاى مسلّح از این جهت نیست. میدان باز است؛ هدف بسیار بالا و والا و بزرگ است؛ این یک دفاع حقیقى از آرمانهاى والاى اسلامى و انسانى است. هر کس در این چنین صفى خدمت بکند، بحق مجاهد در راه خدا و در راه انسانیّت است.

هدف جهاد خارج کردن مردم از ولایت بندگان به ولایت خدا

… اعیاد است، در همین است که متضمّن مسئله‌ى «ولایت» است؛ مسئله‌ى ولایت ‌الله‌، ولایت خدا بر مردم. به یک معنا شاید بتوان گفت که هدف از همه‌ى زحماتى که پیغمبر اکرم و بزرگان دین و انبیای الهى (علیهم الصّلاة و السّلام) متحمّل شده‌اند، استقرار ولایت الهى بوده است. در یک روایتى گویا از امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) است که در مقام هدف جهاد فى‌سبیل‌الله‌ که مجموعه‌ى تلاشهایى است که براى دین میشود فرمودند: لِیُخرِجُ النّاسَ مِن عِبادَةِ العَبیدِ اِلىٰ عِبادَةِ اللهِ وَ مِن وِلایَةِ العَبیدِ اِلىٰ وِلایَةِ الله؛[2] هدف این است که انسانها را از ولایت بندگان و بردگان با معناى وسیعى که این کلمه دارد خارج کنند و به ولایت‌الله‌ نائل کنند.

دفاع از حق با بیان و قلم از سخت‌ترین جهادها

… ناتمامى است. فضیلت یک مردى مثل شهید مطهّرى، واقعاً در طول سالها هم قابل بیان کردن به شکلى که حقّش اداء بشود، نیست؛ لذا باز هم ملّت ما بشنوند از مطهّرى عزیز و این شهید بزرگوار. آن جمله این است که شهید مطهّرى یک مبارزِ در راه خدا بود؛ یک مجاهد فى‌‌سبیل‌الله‌؛ منتها جهاد انواعى دارد. یکى از سخت‌ترین جهادها این است که در مقابله‌ى با هجوم افکار و فرهنگهاى غلط و انحرافى و درک غلط جمعى از مردم، یک انسانى که حق را مى‌شناسد، بِایستد و بخواهد از حق دفاع کند و با بیان، با فکر، با منطق، با سلاح زبان و قلم بخواهد ذهنها را به سمت آنچه درست است هدایت کند؛ این از آن جهادهاى بسیار سخت است و شهید مطهّرى این جهاد سخت را سالهاى متمادى انجام داد. او نگاه میکرد به سطح جامعه ــ انسان بصیر و نافذالبصیره‌اى هم بود؛ آدم معمولى‌ای نبود، بینش تیزى داشت ــ میدید که اشتباه‌ها در فهم عمومى ملّت ما که تحت تأثیر تلقین دشمنان …

اثر نکردن شمشیر در دل و اثر آن در نسل بعد در فضای تبلیغی

… اینها ــ که معروفند و یک عدّه‌اى هم به اسمِ اینها افتخار میکنند ــ یک عدّه دشمن سرسخت براى مسلمین درست کرده؛ همین سیک‌هاى هند که شما مى‌شناسید، ساخته و پرداخته‌ى شمشیر مغولى‌هایند و دشمن‌ترین دشمنان اسلام در هند هم اینها هستند؛ [حتّى] از هندوها هم دشمن‌ترند. شمشیر، کسى را از اعماق دل مسلمان نمیکند؛ بله، در نسلهاى بعد گاهى اثر خوب میگذارد، اگر فضا، فضاى تبلیغى باشد؛ یعنى شمشیر مى‌آید مانع را برطرف میکند، این نسل ممکن است نپذیرند؛ امّا اگر فضاى خوبى شد، نسل آینده خواهد پذیرفت. پس نسل آینده هم تحت تأثیر تبلیغ قرار میگیرد، اگر تبلیغِ خوبى بود. اگر هم فضاى خوبى نبود مثل فضاى آنها، نسل بعد هم دشمن خواهند شد. پس مسلمین هند هم مسلمین به فتح جهادى نیستند، مسلمین به دعوتند. شما بروید ببینید آنجا بر سر قبر آن عرفاى ایرانى که رفتند در …

بحث مختصر فقهای متأخر از کتاب الجهاد به گمان اختصاص آن به زمان امام زمان

… که کار او حقاً و انصافاً، قابل مقایسه با کار بقیه‌ی فقهای شیعه نیست. آنها همه نوشتند و گفتند، تا آحاد تربیت شوند. اما این امید که بتوانند حکومتی بر اساس این مکتب تشکیل دهند، اکثراً حتی در دلهایشان هم نبود. شما به «کتاب‌الجهاد» در کتب فقهیه‌ی ما نگاه کنید. متأخرین، غالباً «کتاب الجهاد» را مختصر بحث کرده‌اند و حتی بعضی تصریح کرده‌اند که «ما چرا درباره‌ی جهاد بحث کنیم!؟ خود آقا امام زمان می‌آید؛ جهاد مال زمان ایشان است! خود ایشان هم که مسأله را بهتر از ما می‌داند!» یعنی تصور این را هم نمی‌کردند که یک‌وقت ممکن است دولت حقی بر اساس این مکتب تشکیل شود. (قاعدتاً اگر دولت حقی تشکیل شد، دشمن دارد و جنگ دارد. مگر می‌شود دولت بی‌جنگ تصور کرد!؟ اداره‌ی حکومت، بدون مبارزه، مگر ممکن است؟ در کجای دنیا بوده؟ چه وقت بوده، که حالا بشود؟) حتی فرضش را هم نمی‌کردند.

روحیهٔ فداکاری و سبقت به جبهه عامل استمرار جهاد

ببینید، این چه روحیه‌ای‌ است! این چه روحیه‌ی‌ عجیبی‌ است! همین روحیه‌ها بود که جهاد را مستمر کرد. این جهاد، بدون این روحیه‌ها استمرار پیدا نمی‌‌کرد. جهاد ما جهاد سختی‌ بود. اکنون نیز سخت است. اگرچه امروز جبهه‌ی‌ رویاروی‌ واضحی‌ چون جبهه‌ی‌ جنگ نداریم، اما از دشواری‌ جهادمان کاسته نشده است. اکنون نیز خیلی‌ سخت است؛ چون همه‌ی‌ دنیا با ما طرفند، و فقط اظهارات، مختلف است.

فتواهای جهاد مراجع علیه اشغال لیبی و پیاده شدن انگلیسی‌ها در بوشهر

… میرزا و بزرگان حوزه‌ى علمیّه‌ى نجف و کربلا و سامرّا و قم و بقیّه‌ى مراکز اسلامى، هر جایى که جاى حضور یک رهبر اسلامى و جاى حضور قدرتمندانه‌ى اسلام بود، حضور داشتند و این یکى از عجایب تاریخ ایران است. و عجیب‌تر این است که این حادثه براى مردم ما دانسته نیست. مردم ما نمیدانند که وقتى ایتالیایى‌ها وارد لیبى شدند و لیبى را اشغال کردند، در آن سالها، مرحوم آسیّدمحمّدکاظم طباطبائى ــ صاحب عروه ــ و بعضى دیگر از مراجع قم، فتواى جهاد دادند به نفع مردم مسلمان لیبى علیه ایتالیایى‌ها. مردم نمیدانند که وقتى انگلیسى‌ها در بوشهر نیرو پیاده کردند، مرحوم آیت‌اللّه‌العظمىٰ سیّدعبدالحسین لارى، آن ملّاى مجاهدِ تراز اوّل، اعلام جهاد داد و مسلّح شد و مسلّح کرد و خودش پیشاپیش مردم حرکت کرد و جهاد کرد. مردم ایران نمیدانند که مرحوم شیخ‌الشّریعه‌ى اصفهانى، مرجع تقلید بزرگ ساکن نجف، فتوا داد که استعمال اجناس مصنوعه‌ى در داخل کشور لازم است و باید اجتناب کنند از استفاده از مصنوعات خارجى تا دیگران به این ترتیب در داخل کشور نفوذ نکنند.

واجب دانستن جهاد به حکم دین از سوی مردان شجاع با دست خالی

… کشور ــ و بیگانگان از این غفلت مردم ایران سوءاستفاده میکردند و بر مناطق مختلفى از کشور عزیز ما دشمن تسلّط پیدا کرده بود ــ در تهران نمایندگان دولتهاى انگلیس و روس، آزادانه حکمرانى میکردند و از پادشاهان آن زمان هم حساب نمیبردند؛ در منطقه‌ى فارس هم همین‌طور؛ در مناطق دیگر کشور، در بسیارى از جاها نمایندگان بیگانه مال مردم را میخوردند، بر مردم حکمرانى میکردند و با ملّت ایران با تحقیر برخورد میکردند ــ در یک چنین شرایطى، در هر گوشه‌اى از این کشور، مردان شجاعى پیدا شدند که به حکم دین، جهاد را بر خودشان واجب دانستند و این مردان شجاع فکر نکردند که با غربت و دست خالى نمیشود کارى را انجام داد؛ و مرد خدا این[طور] است. یکى از این افراد همین رئیسعلى شما است، که رئیسعلى ملّت ایران است؛ اگرچه مال دلوار است. یک مرد جوان، در همین سنینِ جوانىِ شما جوانها ایستادگى کرد در مقابل انگلیس‌ها.

ضرورت جهاد برای جامعهٔ انقلابی و تدافعی و تهاجمی بودن آن

مورد دیگر باز برای افساد که در قرآن به آن اشاره شده، نفوذ در نیروهای جنگی برای شکستن مقاومت آنهاست. چون جهاد یکی از اساسی‌ترین مسائل یک جامعه انقلابی است که نمیتواند بدون جهاد زندگی کند، یعنی جنگهایی را بر او تحمیل میکنند و او مجبور است دفاع کند نسبت به او سوءنیت‌هایی هست که مجبور است آمادگی خودش را حفظ کند و مجبور است از ملت‌های مظلومی که زیر سلطه‌ی قدرتهای شیطانی هستند دفاع کند و به آن قدرتها حمله کند همه‌ی اینها وجوهی برای جهاد اسلامی هستند که البته جهاد اسلامی هم تدافعی و هم تهاجمی است. پس جهاد یکی از ارکان است، ولذا نفوذ در نیروهای مجاهد فی سبیل الله و مبارزه در راه خدا سست کردن و متزلزل کردن پایه جهاد است و همه‌ی اینها را که انواع فساد در جامعه اسلامی و در درون نظام اسلامی است چه کسی انجام میدهد؟ آیا دشمن با چهره‌ی دشمن ممکن است بیاید در …

دعوت به حق و جهاد در راه آن، کار مهم پیامبر

اوّل، در صحنه‌ى دعوت و جهاد. کار مهمّ پیامبر خدا دعوت به حق و حقیقت و جهاد در راه این دعوت بود. در مقابل دنیاى ظلمانى زمان خود، پیغمبر اکرم دچار تشویش نشد؛ چه آن روزى که در مکّه تنها بود یا جمع کوچکى از مسلمین او را احاطه کرده بود و در مقابل او سران متکبّر عرب، صنادید[3] قریش و گردنکشان، با اخلاقهاى خشن و با دستهاى قدرتمند قرار گرفته بودند و یا عامّه‌ى …

غفلت بسیاری از کتب فقهی از بحث کتاب جهاد

… که در باب طهارت نوشته شده چقدر است، و تعداد کتبى که در باب جهاد نوشته شده یا در باب قضاء نوشته شده یا در باب حدود و دیات نوشته شده یا در باب مسائل اقتصادى اسلام نوشته شده چقدر است؛ خواهید دید آن اوّلى بیش از این دوّمى است و از بعضى‌هایشان که خیلى بیشتر است. حتّى بعضى از کتب دوره‌اى ما کتاب جهاد را ندارد، مثلاً صاحب حدائق[6] لازم ندانستند جهاد را که یکى از اصول اسلام و شریعت است بحث کنند ــ البتّه حدائق دوره نیست و نقص دارد امّا از محلّى که باید جهاد را بررسى کنند خیلى گذشته؛ جهاد در آخر عبادات است و قبل از ورود در معاملات و عقود ــ بحث نکرده‌اند. و [همین‌طور] بسیاری از فقهای دیگر؛ مخصوص ایشان هم نیست؛ خیلى‌هاى دیگر [هم] بحث نکرده‌اند: مرحوم نراقى بحث نکردند و دیگران و دیگران؛ عدّه‌اى هم که بحث کرده‌اند، خیلى مختصر بحث کرده‌اند و آن پیچیدگى‌هاى علمى را مثلاً مى‌بینید در بعضى از کتب به کار نبرده‌اند. …

فرزندان شهدا سربازان اسلام و لزوم جهاد در راه آن

… خدا هستند و ان‌شاءالله‌ متنعّم به نعمتهاى الهى‌اند و به آنها خوش میگذرد، امّا شما جوانان و نوجوانان و پسرها و دخترها باید هدفتان ادامه‌ى راه پدران باشد. آنها شهید شدند در این راه؛ ان‌شاءالله‌ شما زنده بمانید و تلاش کنید و عمرى را با عزّت در این راه بگذرانید. اسلام به شما نیاز دارد؛ شما فرزند اسلامید؛ سرباز اسلام باید باشید و در راه اسلام باید جهاد کنید.

هر محل خدمت سنگر برای اهل جهاد

همه باید بدانند که توطئه‌ى دشمن نسبت به انقلاب تمام نشده است. بزرگ و کوچک ما، زن و مرد ما، عالِم و جاهل ما، همه باید خود را سرباز مدافع از ارزشهاى انقلاب به ‌حساب بیاورند. هرجا مشغول خدمت هستیم، هر کداممان آنجا را باید سنگر بدانیم؛ و اگر اهل جهاد باشیم، هرجا هستیم سنگر است.

لزوم پیمودن راه دشوار جهاد با دشمنان اسلام

کنفرانس صلح خاورمیانه ــ که از سوی استکبار جهانی به‌ویژه آمریکا طرّاحی شده ــ طرحی شیطانی در به سازش کشاندن مردم و مجاهدین فلسطینی و برای تضمین امنیّت رژیم اشغالگر قدس است. راه جهاد با دشمنان اسلام راه دشواری است، ولی باید این راه را طی کرد. در شرایط فعلی، ما باید تا آنجا که می‌توانیم با این کنفرانس منحوس مخالفت کنیم. بیش از هر چیز، باید با حضور فعّال مردم و مجاهدین فلسطین و کار سیاسی و تبلیغاتی، این توطئه‌ی استکباری را به شکست رساند.

جهاد نبودن و جایز نبودن دفاع از رژیم بعث

آرى، اسلام، دفاع از چنین رژیمى را جهاد نمیشمرد و آن را جایز نمیداند. لیکن این پیشنهاد‌کنندگان بعضاً تحت تأثیر اظهارات ریاکارانه و فرصت‌طلبانه‌ى مسئولان ویرانى عراق ــ که در برهه‌اى کوتاه براى جلب نظر ساده‌لوحان، بدروغ دم از اسلام و مقدّسات دینى میزدند ــ و بعضاً با اعتراف به خباثت و فساد و ظلم سران آن رژیم، دفاع از ملّت عراق …

جهاد و تحرک عملی به‌عنوان یک ارزش

جهاد و تحرّک عملی یک ارزش است. ملّت فلسطین به جایی دل بسته است که در آنجا جهاد به صورت عملی و جدّی انجام می‌شود. ما توجّه به مسئله‌ی فلسطین را جزو وظایف خود می‌دانیم و در حدّ توان و امکاناتمان از قیام اسلامی فلسطین حمایت می‌کنیم. هر روزی که این قیام در اراضی اشغالی ادامه داشته باشد، شاهدی بر ضعف و ناتوانی رژیم اشغالگر قدس و هم‌پیمانان او است؛ لذا با تقویت روزافزون حرکت …

تفسیر «لما یحییکم» به جهاد و پیدایش حیات جامعه با جهاد

و امروز به نظر من انذار ممکن‌تر و عملى‌تر است. در آیه‌ى کریمه‌ى قرآن، خداى متعال به پیغمبر میفرماید: لِیُنذِرَ مَن کانَ حَیًّا؛[8] انسانهاى زنده و قلوب زنده را میشود انذار کرد؛ و این حیات همان چیزى است که با انقلاب، با حرکت، با جهاد در یک جامعه به وجود مى‌آید. ذیل آیه‌ى شریفه‌ى «یًّـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم»،[9] بعضى از مفسّرین گفته‌اند ــ شاید روایت هم دارد ــ که «لِما یُحییکُم» یعنى جهاد. امروز به برکت جهاد عمومى مردم، این حیات هست، پس انذار عملى‌تر است. اگر «ما یُحییکُم» قرآن هم باشد، امروز در جامعه‌ی ما قرآن داراى رواج است، مردم با قرآن به‌ طور نسبى اُنس دارند و این انذار عملى‌تر است.

ایستادگی امیرالمؤمنین (ع) در سختی‌ها و احیای حق با جهاد او

… اسلامى و بعد حفظ کردن آن، لحظه‌اى امیرالمؤمنین را فارغ نگذاشت؛ چقدر مبارزه کرد، چقدر خطرها را به جان خرید. محو بود در راه مبارزه براى اقامه‌ى حق و عدل؛ آن ‌وقتى که هیچ‌ کس در میدان نمیمانْد، او میمانْد؛ آن‌ وقتى که هیچ‌ کس به میدان قدم نمیگذاشت، او میگذاشت؛ آن ‌وقتى که سختى‌ها مثل کوه‌هاى گران بر دوش مبارزین و مجاهدین فى‌سبیل‌الله‌ سنگینى میکرد، قامت استوار او بود که به دیگران دلگرمى مىبخشید. براى او معناى زندگى همین بود که از امکانات خداداده، از قوّت جسمانى و قوّت روحى و ارادى و از آنچه در اختیار او است، در راه اِعلاء کلمه‌ى حق استفاده کند و حق را زنده کند؛ و حق زنده شد با قدرت اراده‌ى على، با بازوى على، با جهاد امیرالمؤمنین.

شتافتن طلبه به جهاد و دلبستگی به میدان جنگ، ارزشی والا

طلبه‌ها باید در صفوف مقدّم باشند؛ اگر جنگ پیش مى‌آید، طلبه باید در صفوف مقدّم جنگ باشد؛ و این را ارزش قرار بدهید؛ این حقیقتاً یک ارزش است. آن کسى که در حوزه‌ى علمیّه مشغول درس خواندن است، به مجرّد اینکه اذان حرب، اذان جهاد بلند شد، مى‌شتابد به سَمت جهاد فى‌سبیل‌الله‌؛ این اصلاً قیمت ندارد. بهترین عناصر طلبه آن کسى است که همین روحیه را در خود داشته باشد و بپروراند که مشمول آن حدیث «مَن لَم یَغزُ وَ لَم یُحَدِّث نَفسَهُ بِالغَزو»[6] نشود. اگر هم عملاً وارد میدان جنگ نمیشود، دلش براى میدان جنگ بجوشد؛ حالا یک مانعى پیش آمده و نمیتواند برود امّا دلش …

شرط جهاد، روی کار آمدن عابدان و حافظان حدود الهی

… سجّاد! او آیه‌ى قرآن میخواند براى امام سجّاد که چرا شما حج مى‌آیید عوض جهاد! حالا جهاد زیر پرچم چه کسى؟ عبدالملک مروان! خب، امام سجّاد برود زیر پرچم عبدالملک و جهاد کند؟ آن جهاد است؟ حضرت به عبّاد بصرى فرمود دنباله‌ى این آیه را بلدى؟ گفت بله؛ فرمودند بخوان؛ خواند: اَّلتّاّْئِبونَ العبِدونَ الحامِدونَ السّآئِحونَ الرُّکِـعونَ السُّجِدونَ الأمِرونَ بِالمَعروفِ وَ النّاهونَ عَنِ المُنکَرِ وَ الحفِظونَ لِحُدودِ الله‌؛[12] فرمود آرى، هر وقتى که عابدون، سائحونَ، راکعون، ساجدون، قائمون، صائمون، آمرون به معروف، ناهون عن المنکر و حافظون لحدود الله‌ آمدند سرِ کار، من میروم زیر پرچم آنها، آن‌ وقت جهاد خواهم کرد؛ حالا روز جهاد نیست. اَلحّْفِظونَ لِحُدودِ الله‌؛ حفظ حدود. حدود را بشناسید، طبق آن عمل کنید. هر چه حدّ الهى است، همان درست است؛ سلایق شخصى باید دخالت نکند.

ارزش شرکت در جهاد اسلامی یک ملت

… خاطر زحماتتان، به‌‌‌‌ خاطر این گردهمایى‌‌‌‌ها و بحثهاى مخلصانه‌‌‌‌اى که به‌‌‌‌ دنبال راه‌‌‌‌هاى علاجى هستید براى سرنوشت این جهاد عظیم ملّت مسلمان افغانستان.[3] بنده به‌‌‌‌ عنوان یک برادر مسلمان شما، از شماها به‌‌‌‌ خاطر این تلاشها و این مجاهدتها متشکّرم. و این یک ارزش است براى هر کسى که در جهادِ اسلامىِ یک ملّت به‌‌‌‌ نحوى از انحاء شرکت داشته باشد و امروز بحمدالله‌‌‌‌ شماها این جهاد را دارید انجام میدهید. از زیارت جنابعالى و همه‌‌‌‌ى آقایان هم خیلى خوشحالم؛ ان‌‌‌‌شاءالله‌‌‌‌ که خداوند همه‌‌‌‌‌‌ی شما را تأیید کند و توفیق بدهد.