کشانده شدن مسلمانان از کاروان قریش به رویارویی با لشکر مسلح به حکم الهی
… هجرت بود. کاروان حامل اَمتِعَه[28] و اموال قریش از شام به مدینه میآمد تا از کنار مدینه خود را به مکه برساند. هنگامیکه تهدید دلاوران و رزمندگان عرب و مسلمان برای کفار قریش آشکار شد، نیروهای مسلحی را برای دفاع از زر خود و کالای خود بهسوی مدینه گسیل کردند. مسلمانان بیشتر مایل بودند که کاروان حامل ثروت و متاع را که دفاعی هم چندان نداشت، توقیف کنند. اما حکم خدا این بود که به دیدار رزمندگان مسلح کافر قریش بروند «وَ اِذ یَعِدُکُمُ اللهُ اِحدَی الطّائِفَتَینِ اَنَّها لَکُم وَ تَوَدّونَ اَنَّ غَیرَ ذاتِ الشَّوکَةِ تَکونُ لَکُم»[29] مسلمانها میدانستند که در این درگیری پیروز میشوند، اما نمیدانستند که این پیروزی بر لشکریان مسلح قریش است، خیال میکردند پیروزی بر بَرندگان و حاملان کاروانِ از شام برگشته است؛ ولی پیغمبر راه آنها را عوض کرد، آنها را به مقابلۀ با رزمندگان بُرد، کاروان رفت، اما مسلمانان با کفار در محلی به نام بدر درگیر شدند. علت اینکه خدای متعال راه مسلمانان را از درگیری با کاروان به درگیری با لشکریان مسلح عوض کرد چه بود؟ علت این بود که مسلمانان، نزدیک را میدیدند، و اراده و مشیت الهی در تعقیب یک هدف دور بود. «وَ یُریدُ اللهُ اَن یُحِقَّ الحَقَّ بِکَلِماتِهِ» خدا میخواهد حق در …
جنگ ناخواسته برای نشان دادن جدی بودن حکومت اسلامی و قدرت الهی به دشمن
… خشک و تفتیده برسد؛ این فکرِ بالاتر است. اگر قرار است که اسلام به پیروزی واقعی خود برسد و اگر قرار است که گردونۀ باابهت اسلام بهسوی مناطق مستضعفنشین روانه بشود و اگر قرار است که کاخهای ظلم و ستم یکی پس از دیگری سرنگون بشود، این باید از جایی شروع بشود. مسلمانِ بااخلاصِ صمیمی صدر اسلام نمیداند از کجا باید شروع بشود، خدا به او یاد میدهد، خدا برای او پیش میآورد، خدا او را که برای مصادرۀ اموال قریش بیرون آمده است به یک جنگ ناخواسته میکشاند تا در آن جنگ ناخواسته با کمبود تجهیزات اما با ایمانِ قاطع، یکروزه دشمن را عقب بزند، راه را برای سَیلان[32]، برای جریان، برای پیشرفت و نفوذ باز کند، راه را برای تحکیم قدرت حق باز کند، به دشمن بفهماند که آری، اسلام هست، انقلاب اسلامی یک چیز جدی است و حکومت اسلامی یک واقعیت ستبر و سهمگین است، باید آن را بهحساب بیاورید، باید آن را جدی فرض کنید. «لِیُحِقَّ الحَقَّ وَ یُبطِلَ الباطِلَ» شما را ای مسلمانان بهطوری ناخواسته درمقابل انبوه لشکر جرّار[33] دشمن قرار دادیم تا ضربهشستتان را به آنها بچشانید تا قدرت الهی را به رخ آنها بکِشید. (1359/7/11)
میل دل مسلمانان به رویارویی با کاروان تجاری بهجای گروه رزمی
… عالم وجود است؛ چه کسی را میشود با رسول اکرم مقایسه کرد که بگوییم هزار برابر [بالاتر است]؟ هزار برابر چیست؛ [حتّی] یک میلیارد برابرِ هر شخصیّت بزرگی که ما بشناسیم، مثل امام (رضوان الله علیه) که شخصیّت بزرگی بود؛ مگر شخصیّت اینها قابل مقایسهی با پیغمبر است؟ آن مردم، در شهر مدینه، یک چنین شخصیّتی مثل پیغمبر را در بین خودشان دارند، اوّلِ انقلاب هم هست ــ مثلاً سال دوّم انقلاب که جنگ بدر است ــ حضرت آنها را به طرف میدان میبرد، قرآن میفرماید: وَ تَوَدّونَ اَنَّ غَیرَ ذاتِ الشَّوکَةِ تَکونُ لَکُم؛[15] دو تشکیلات بودند، دو گروه بودند؛ یک گروه، گروه رزمی بودند از طرف کفّار که داشتند میآمدند؛ یک گروه، گروه تجاری بودند؛ میگوید شما دوست داشتید بروید سراغ آن گروه تجاری: وَ تَوَدّونَ اَنَّ غَیرَ ذاتِ الشَّوکَةِ تَکونُ لَکُم. البتّه اینها رفتند جنگیدند، بحمدالله پیروز هم شدند، خیلی هم خوب بود، امّا میل دلشان این بود. این را شما مقایسه کنید با آن جوانی که در دوران دفاع مقدّس، همسر محبوبی دارد، فرزند کوچکی دارد، پدر و مادر علاقهمندی دارد، خانهی راحتی دارد، امام یک پیام داده ــ نه …
نقش حمزه در شکست لشکر کفار به گواهی یکی از اسیران
… اوّلین سریّهای که پیغمبر میفرستند سریّهی جناب حمزه است که برای او پرچم میبندند و او را میفرستند به جنگ؛ بعد هم در جنگ بدر و آن حرکت عظیمی که ایشان و آن دو بزرگوارِ دیگر انجام دادند و بعد هم در جنگ اُحد. وقتی که جناب حمزه میجنگید، یک علامتی با خودش داشت؛ در لباسش و هیئتش یک علامتی داشت ــ ظاهراً در جنگ بدر است ــ یکی از آن اسرا میگوید صاحب آن علامت چه کسی بود؟ گفتند حمزةبنعبدالمطّلب بود؛ گفت هر چه به سر ما آمد به وسیلهی او آمد؛ او بود که در بدر پدر لشکر کفّار را درآورد! یعنی یک چنین شخصیّتی بود؛ با این وضعیّت، این بزرگوار ناشناخته است، اسمش مطرح نیست، شرح حالش مطرح نیست، خصوصیّاتش مطرح نیست، ایشان واقعاً غریب است.
شعار «الله مولانا و لا مولی لکم» به دستور پیامبر در برابر کفار
در جنگ بدر وقتیکه کفّار بنا کردند شعار دادن و بتهای خودشان را اسم آوردن، پیغمبر فرمود به مسلمانها بگویید: اَللهُ مَولانا وَ لا مَولی لَکُم؛[3] خدا مولای ما است، پشتیبان ما است، قدرت ما متّکی به قدرت او است و شما ندارید این را؛ همینجور هم شد.
غلبهٔ مسلمانان در بدر با وجود امکانات اندک
خب، اینکه ما عرض کردیم وضعیت بدر و خیبر، یعنی همین. وضعیت بدر و خیبر یعنی تهدید هست، چالش هست، اما بنبست نیست. در بدر امکانات کم بود، اما غلبه حاصل شد. امکانات طرف مقابل، چندین برابر؛ شاید در بعضی بخشها، غیرقابل مقایسهی با امکانات جبههی اسلام بود. در خیبر سختی وجود داشت؛ رفتند مدتها آنجا ماندند؛ مقاومت دشمن شدید بود؛ اما غلبه پیدا کردند. چالش هست؛ اما در قبال چالش، توان و قدرت و استعداد و ظرفیت هم وجود دارد. این، معنای وضعیت بدر و خیبر است. اگر این ظرفیت را به میدان آوردیم، اگر نقاط ضعف را کم کردیم، …
پیروزی مسلمانان با وجود برتری عددی و تجهیزاتی دشمنان
در جنگ بدر، دشمنان پیغمبر عدهشان چند برابر مسلمانها، سلاح و تجهیزاتشان چندین برابر مسلمانها، پول و امکاناتشان چندین برابر مسلمانها بود، اما مسلمانها پیروز شدند؛ چرا؟ مگر پیروزی به زور بازو نیست؟ به شمشیر نیست؟ به پول نیست؟ به اقتدار ظاهری نیست؟ نه، پیروزی به اینها نیست. پیروزی وابستهی به یک اقتداری است که آن اقتدار از پول و از امکان مادی و از سلاح اتمی حاصل نمیشود؛ از اعتقاد به شهادت، ایمان به ایثار، باور به اینکه انسان …
مهمترین تعرض آغازین پیامبر به کاروانهای قریش
… اما در مقابل این مولود جدید، با یکدیگر همدست بودند. پیغمبر میدانست خطر عمده از ناحیه آنهاست؛ همینطور هم در عمل اتّفاق افتاد. پیغمبر احساس کرد اگر بنشیند تا آنها سراغش بیایند، یقیناً آنها فرصت خواهند یافت؛ لذا سراغ آنها رفت؛ منتها به طرف مکه حرکت نکرد. راه کاروانىِ آنها از نزدیکی مدینه عبور میکرد؛ پیغمبر تعرّض خودش را به آنها شروع کرد، که جنگ بدر، مهمترینِ این تعرّضها در اوّلِ کار بود. پیغمبر تعرّض را شروع کرد؛ آنها هم با تعصّب و پیگیری و لجاجت به جنگ آن حضرت آمدند. تقریباً چهار، پنج سال وضع اینگونه بود؛ یعنی پیغمبر آنها را به حال خودشان رها نمیکرد؛ آنها هم امیدوار بودند که بتوانند این مولود جدید - یعنی نظام اسلامی - را که از آن احساس خطر …
سخن پیامبر در جنگ بدر دربارهٔ رویارویی همهٔ حق با همهٔ باطل
پیامبر اکرم در جنگ بدر به پروردگار عالم عرض کرد که پروردگارا! امروز همه حق، در مقابل همه باطل ایستاده است. واقعاً همینطور بود. پیامبر، حقّ مطلق بود؛ اما جبهه مقابلش، باطل مطلق. شما بفرمایید ببینم در مجموعه کافر قریش که سواد ندارند، اخلاق ندارند، دخترانشان را زیر خاک میکنند، در مقابل بت به سجده میافتند، به همدیگر ظلم میکنند، آن همه آدمکشی میکنند، حقّشان کجاست؟ باطل مطلق است دیگر؛ …
برآورد شمار دشمن از روی شترهای ذبحشده به دستور پیامبر
… میگرفته تاکتیکهاى بالایی است؛ [مثل] تاکتیک جنگ بدر، تاکتیک جنگ اُحُد. باز همهى اینها در کتابها ثبت است که در جنگ اُحُد پیغمبر چه جورى عمل کرد، در جنگ بدر چه جورى عمل کرد، تاکتیکش در برخورد با اخبار و اطّلاعات نظامى و فهم نقشههاى دشمن [چگونه بود]. مثلاً در جنگ بدر، پیغمبر عوامل اطّلاعاتى را فرستاد که ببیند تعداد دشمن چقدر است؛ چون شمارش آنها ممکن نبود، دستگاه عکسبرداری هم نبود، از دور هم نمیشد، نزدیک هم میرفتند بازداشت میشدند، از یک قرائنی باید میفهمیدند؛ [لذا] پیغمبر فرمود ببینید اینها روزی چند شتر برای خوراکِ خودشان میکُشند، رفتند خبر آوردند گفتند یک روز نُه شتر میکُشند، یک روز ده شتر؛ پیغمبر فرمود عدّهی اینها بین نهصد تا هزار نفر است. [وقتی] رسیدند به محلّ بدر، پیغمبر در محلّ چاه بدر خیمه زد؛ بعضیها میگفتند آنطرفتر [خیمه بزنیم]، پیغمبر گفت نه، همین جا.
رویارویی پرچم بنیهاشم و پرچم بنیامیه در بدر و تکرار آن در صفین
… اطلاع پیدا کرد که یک عدهای دچار این شبهه شدند، خودش را رساند و حقایقی را برای اینها بیان کرد. برایشان روشن کرد که مسئله، مسئلۀ این ظواهر نیست که او هم نماز میخواند، تو هم نماز میخوانی. گفت: به خدا قسم من در یک جنگ دیگری، همین دو پرچم را درمقابل هم دیدم. این پرچمی که امروز امیرالمؤمنین در زیر آن قرار گرفته، درست همین پرچم درمقابل آن پرچمی قرار گرفته بود که امروز معاویه زیر آن قرار گرفته، و او جنگ بدر بود. در جنگ بدر همین دو پرچم ـ پرچم بنیهاشم و پرچم بنیامیه ـ درمقابل هم بودند، زیر آن پرچم همین معاویه و پدرش و زیر این پرچم پیغمبر و همین امیرالمؤمنین حضور داشتند.[21] اینها اختلافشان اختلاف اصولی است. به این ظواهر نگاه نکنید، شبهه را از ذهن اینها برطرف کرد.
مهمترین تعرض آغازین پیامبر به قریش
… که آنها بیایند سراغش، یقیناً به آنها فرصت داده خواهد شد، فرصت خواهند یافت. پیغمبر رفت سراغ آنها؛ منتها نهاینکه برود مکه، بهطرف مکه حرکت نکرد. آنها راهشان در کاروانها از مدینه عبور میکرد، از نزدیکی مدینه عبور میکرد، پیغمبر تعرض خودش را به آنها شروع کرد؛ که جنگ بدر، مهمترینِ این تعرضها بود در اولِ کار. تعرض را پیغمبر شروع کرد؛ آنها هم با تعصب و پیگیری و لجاجت آمدند به جنگ پیغمبر. (1380/2/28)
طرح نخستین مسئلهٔ غنائم و انفال میان مسلمانان
… بر سر کوهها قرار دارد. انفال بهطورخلاصه، آن ثروتهایی را میگویند که متعلق به یک فرد خاص یا به یک جمع خاص نیست، در اختیار همگان است، از آنِ تمامیِ ملت است. یک نمونهاش البته همانطوریکه عرض شد، غنائم خاصی است که در جنگها نصیب سلحشوران لشکر مسلمان میشود. اولباری که این مسئله برای مسلمانان مطرح شد در جنگ بدر بود گویا، مسلمانها با همدیگر بحث میکردند که این غنیمتها از آنِ کیست؟ میان آنها اختلاف بهوجود آمد، به پیغمبر اکرم مراجعه کردند، از آن حضرت سؤال کردند، آیۀ قرآن پاسخ را به پیامبر خود الهام میدهد. ﴿قُلِ الاَنفالُ لِلّٰهِ وَ الرَّسولِ﴾ انفال از آنِ خدا و از آنِ پیامبر است. از آنِ خدا یعنی چه؟ یعنی برای یک عدۀ معینی از بندگان خدا نیست. آنچه مالِ خداست، آنچه که باید نام مالِ خدا به روی آن گذاشت، این درحقیقت آنچیزی است که باید صرف بشود در اهداف الهی. مالِ …