رفتن به محتوای اصلی

جمهوری اسلامی

نام‌های دیگر: نظام جمهوری اسلامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نظام سیاسی برآمده از انقلاب اسلامی و هویت، ساختار و سیر آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت نیمه شعبان— ۱۳۵۹/۰۴/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

جمهوری اسلامی از لحاظ معنای تحت‌اللفظی به معنای این است که این حکومت، بر دو پایه استوار است: یکی «جمهور مردم»، یعنی آحاد مردم و جمعیّت کشور هستند که امر اداره‌ی کشور و تشکیلات دولتی و مدیریّت کشور را تعیین میکنند؛ و دوّم «اسلامی»، یعنی این حرکت مردم بر پایه‌ی تفکّر اسلام و شریعت اسلامی است؛ و این یک امر طبیعی است. در کشوری که اکثریّت قریب به تمام آن، مسلمان هستند ــ آن هم مسلمان مؤمن و معتقد و عامل، که در طول زمان این ایمان عمیق خودشان به اسلام را ثابت کرده‌اند و نشان داده‌اند ــ اگر حکومتی مردمی است، پس اسلامی هم هست. مردم اسلام را میخواهند؛ این از روز اوّل گفته شد و در طول سالهای متمادی تجربه شد؛ و امروز هم واضح‌ترین حقیقت در نظام ما این است که آحاد مردم و توده‌ی مردم از نظام حاکم بر کشور میخواهند که مسلمان باشد و مسلمانی عمل کند و اسلام را در جامعه تحقّق ببخشد. خب، این حکومت و این نظام با این نام در دنیا اعلام شد و تشکیل شد؛ مردم هم رأی دادند. رأی را هم ـ همان‌طور که عرض کردم ـ در حقیقت مردم به اسلام دادند؛ نام جمهوری اسلامی را حاکی از اسلام دانستند، لذا آرائشان را به نام «جمهوری اسلامی» به صندوق ریختند.
بنابراین، آن‌جا مسأله‌ی مذهب، مسأله‌ی اول نیست که ما بگوییم مذهبت چیست؛ نه، ما میخواهیم آن روحانیونی که در آن‌جا هستند، در خط صحیح جمهوری اسلامی حرکت بکنند؛ این هدف است. خط صحیح جمهوری اسلامی چیست؟ اداره و هدایت صحیح مردم، به رشد رساندن و به تکامل الهی رساندن مردم؛ تا آن حدی که خدای متعال مقدوراتش را در اختیار ما گذاشته و ما میتوانیم انجام بدهیم؛ این مقصود اصلی است؛ لذا بایستی با آقایان با این دید روبه‌رو شد.
آن چیزى که من در درجه‌ى اوّل به شما برادران و خواهران عرض میکنم، این است که این رسانه‌اى که در اختیار شما است ــ رادیو ــ و این بخشى که چند ساعت را فرامیگیرد، یکى از ارکان سازندگى جمهورى اسلامى است. اگر ما جمهورى اسلامى را به این معنا میدانیم که یک نظامى بر پایه‌ى ارزشهاى نوینى و داراى یک جهت‌گیرى و سمت‌گیرى ویژه‌اى به سمت اهداف متعالى‌اى هست ــ طبعاً معناى یک نظام نو غیر از این هم نیست وَالّا انقلاب چه معنا دارد ــ که باید ارزشهاى جدیدى داشته باشد، بر اساس این ارزشها، یک هدفهایى ترسیم میشود و در جهت این هدفها مسیرهایى مشخّص میشود و زندگى یعنى تلاش در این مسیرها. اینکه [گفته شده:] «انّما الحیاة عقیدةٌ و جهاد»[3] یعنى همین.

شاهدها (۴۳ پاراگراف)

غیرمنطقی بودن انتظار محو کامل آثار دردهای گذشته در سیزده سال

البتّه اگر کسى تصوّر کند که آنچه انجام گرفته، خواهد توانست چهره‌ى ظاهر این کشور را آنچنان دگرگون بکند که دیگر انسان اثرى از دردهاى گذشته پیدا نکند، نه، این همان چیزى است که مثل فتح بصره است! مگر میشده در سیزده سال این‌ جور کار کرد؟ مگر آنهایى که ثروتهایشان و بودجه‌هاى ملّى‌شان ده برابر، بیست برابر، صد برابر ما است، توانستند فقر را ریشه‌کن کنند در کشورهایشان؟ البتّه ما با آنها قیاس نمیشویم، آنها نمیخواهند [این کار را انجام بدهند].

پدید آمدن بر پایهٔ فداکاری‌های فراوان و یکه‌تازی امروز در دنیا

… کسى نمیخواهیم بدهیم؛ نه ما حق داریم نسبت به کسى در مسائل اساسى اغماض کنیم و از کیسه‌ى خلیفه ببخشیم، نه کسى حق دارد متقابلاً به ما از کیسه‌ى خلیفه چیزى ببخشد و اغماض کند. یک اصولى است؛ اصول پذیرفته‌شده‌اى است؛ مال یک انقلاب است، مال یک نظام جمهورى اسلامى است. نظامى هم هست که خود شماها همیشه هم میگویید ــ درست هم میگویید ــ بر پایه‌ى تلاشهاى بى‌شمار و فداکارى‌هاى فراوان به وجود آمده و امروز هم در دنیا دارد یکّه‌تازى میکند؛ حالا هر چه میخواهند بگویند، بگویند.

حفظ آبروی جمهوری اسلامی و اسلام در دنیا و امیددهی به ملت‌های مسلمان

اوّلاً باید همه‌ى ملّت ایران جورى آماده باشند که دشمن دیگر طمع به خاک عزیز ایران نبندد؛ جوانها باید جورى آماده باشند که دشمن از آنها بترسد؛ پدرها و مادرها و خانواده‌ها باید همان شور و هیجان همیشگى را آن‌چنان حفظ کنند که به ملّتهاى مسلمان امید بدهند؛ این اوّل. حفظ کشور از گزند دشمنان؛ حفظ حیثیّت و آبروى جمهورى اسلامى و اسلام در دنیا.

مظهر محیط اسلامی مصون از الگوی غربی زن و آماج مبارزهٔ غرب

… اسلامىِ واقعى را. شما در دنیاى فقیر آفریقا و آمریکاى لاتین و شرق آسیا و هر جایى که جوامعى هستند که مراجعه کنید و ببینید، خواهید دید آنجا هم توانسته‌اند همان الگوهاى خودشان ــ همان‌جور آرایش کردن، همان‌جور مصرف کردن، همان‌جور ملعبه شدن زن ــ را رواج بدهند. تنها جایى که تیر اینها به نشان نخورد، محیط‌هاى اسلامى است و مظهر آنها، جامعه‌ى بزرگ اسلامى جمهورى اسلامى؛ لذاست که بشدّت با این مبارزه میکنند.

نگارش کتاب از سوی دشمن برای ایجاد کینه از جمهوری اسلامی میان مسلمانان

… مورد نظر خودشان را در کتابها بیاورند ــ این مقوله‌ى دیگرى است ــ امّا آثارى را که موجب تفرقه است، موجب کینه است، موجب تعمیق بغض است، منتشر نکنند. روى این فکر بشود که ببینیم واقعاً این مجمع چگونه میتواند بر این معنا، اشرافى و نظارتى پیدا کند به یک شکل مناسبى. براى من کتابهاى متعدّدى میرسد از نقاط مختلف عالم که پیدا است کسانى اصلاً سعى‌شان بر این بوده که این کتابها نوشته بشود براى ایجاد کینه و کدورت و بغض و نگرانى. حالا که در جمهورى اسلامى در این منطقه بحمدالله پرچم اسلام و قرآن بلند است و حالا که شعارها، شعارهاى اسلامى است و پُرجاذبه است، پس از طریق دیگرى کینه‌ى این کشور و این ملّت و این حکومت را در دل برادران مسلمان در نقاط مختلف عالم وارد کنند؛ کتابهایى مینویسند مخصوص این کار؛ دشمن که بیکار ننشسته.

برخورداری از شهامت و اعتماد عمومی ملت‌ها در برابر استکبار

… ملّتها در بسیارى از نقاط عالم از وضع مسئولین و دولتهایشان دچار یأس میشوند، دچار دل‌مُردگى میشوند. همین مسئله‌ى فلسطین که الان پرچم‌دارى آن را آمریکا به عهده گرفته، حقیقتاً یک فاجعه‌ى بزرگى براى مسلمین در همه‌‌جاى دنیا است و بخصوص در منطقه‌ى خاورمیانه. در قبال این تظاهرات مستانه و عربده‌جویانه و متعرّضانه، یک جا بایستى اصالت اراده‌ى انسانى و حضور شجاعت و شهامتِ برخاسته‌ى از اعتقاد راسخ، خودش را نشان بدهد و فعلاً جمهورى اسلامى بحمدالله‌ این ظرفیّت را و این شهامت را و این برخوردارى از اعتماد عمومى ملّتها را دارد. هرچه اعتماد به‌ نفس‌ شما بیشتر باشد و شجاعانه‌تر کار بکنید، در همه‌ى زمینه‌ها ــ چه سیاسى و چه زمینه‌هاى اقتصادى و فنّى و غیره ــ دشمن بیشتر دچار انزوا خواهد شد، دچار ضعف خواهد شد و از هدفهایش دورتر خواهد افتاد. ان‌شاءالله‌ که خداوند کمک کند به همه‌ى شما، و …

ابتنای قوانین و نظام قضایی کشور بر شرع

… و وظیفه‌‌ى دفاع از او را براى خود نداند، دروغ میگوید ــ دروغ به معناى خلاف واقع ــ خلاف واقع میگوید، ممکن هم هست اشتباه میکند، نمیفهمد؛ این را هم ما نفى نمیکنیم؛ بعضى‌‌ها ملتفت نیستند، تشخیصشان چیز دیگر است. [امّا آیا] منکرند که این حاکمیّت بر اساس دین است؟ خب الان این قوانین ما بر اساس چیست؟ بر اساس دین نیست؟ شوراى نگهبان پس چه‌‌کاره است؟ قوانین قضائى، قوانین کشور، همه‌‌چیز بر اساس شرع مطهّر. [حالا که] یک حاکمیّتِ این‌جورى به وجود آمده، بنده عبایم را جمع کنم بکشم کنار، که من کارى به این کارها ندارم! چطور کارى به این کارها ندارى؟ مثل آن مقدّس‌‌مآب‌‌هاى زمان امیرالمؤمنین که علىّ‌‌بن‌‌ابی‌طالب دارد با معاویه و با اهل شام، یا با اهل بصره میجنگد، آمدند …

جاذبه برای جوانان مسلمان جهان با پیشرفت، امام و تقوا

امروز کوچک‌ترین ناکامى براى ملّت ما، پنجاه سال یا بیشتر، نهضت بیدارى اسلام را به عقب خواهد انداخت. این جوانهایى که در آفریقا و آسیا و خاورمیانه و حتّى شهرهاى کشورهاى اروپایى به نام اسلام شعار میدهند و به اسم جمهورى اسلامى به هیجان مى‌آیند، اینها اسلام را دیدند با پیشرفت آن، با آن امام، با آن چهره‌ى نورانى، با آن کلمات نورانى، با آن اداره‌ى الهى جامعه و با آن تقوایى که به برکت انقلاب، از قلّه‌ى جامعه‌ى ما میریخت و تمام اقشار جامعه را کم‌ و بیش فرامیگرفت. اگر شکستى باشد، ناکامى‌اى باشد، عمل بدى باشد، همه دگرگون خواهد شد؛ دشمن جَرى خواهد شد. این یک جهت.

جدایی‌ناپذیری جمهوری اسلامی از بنیان‌گذار خود

اکنون در کنار خاطره‌ى تلخ چهاردهم خرداد، این واقعیّت شیرین در برابر چشم ما است که امام راحل اگر نه به جسم امّا با فکر و راه و وصیّتِ همیشه‌زنده‌ى خود در کنار ما است و زنده است و به فضل و قدرت خدا هیچ قدرتى نخواهد توانست این حضور و این حیات را سلب کند و جمهورى اسلامى را از پدر و بنیان‌گذار و معلّم بزرگ خود جدا سازد.

دولت جمهوری اسلامی، دولت امام زمان (عج)

… بودن. ما در معارف شیعى خودمان یا در واقعیّت درخشان حوزه‌هاى علمى شیعىِ خودمان چنین چیزى را نداریم. حوزه‌ى علمیّه، یک دستگاه علمىِ روحانى است، نباید سازمانى از سازمانهاى دولتى بشود و نمیتواند بشود؛ حتّى آن دولت اگر دولت جمهورى اسلامى باشد؛ این اعتقاد من است. دولت جمهورى اسلامى، دولت امام زمان (عجّل الله‌ تعالى فرجه الشّریف) است امّا حوزه‌ى علمیّه اگر بخواهد بماند و رشد کند و بالندگى داشته باشد و توقّعاتى که از او هست برآورده کند، نمیتواند عضوى از همین دولت حتّى باشد. این یک شکل است که ما این شکل را رد میکنیم. اعتقاد بنده این است و بر این اعتقاد پافشارى هم دارم. البتّه نظرات مخالف هم هست؛ من آن نظرات را عَن علمٍ و با معرفت به آن نظرات قبول نکردم و نمیکنم. دیگران نه؛ حوزه‌هاى علمیّه‌ى دیگران عضوى است از دستگاه‌هاى دولتى؛ یک …

نخستین نظام بر پایهٔ مقررات اسلام پس از صدر اسلام

… آنها پیش خدا است و در آخرت است. من به شما جوانها بخصوص عرض میکنم که صحنه‌هاى مبارزه و انقلاب شاید به شکلهاى دیگر همچنان ادامه دارد. استکبار جهانى، دشمنان خونى اسلام، آنهایى که از اسلام میهراسند و میدانند که اسلام مانع غارتگرى‌های آنها است، بیکار ننشسته‌اند. از این اسلام عزیز و ناب، از این نظام جمهورى اسلامى ــ که براى اوّلین بار بعد از صدر اسلام در دنیا، نظامى بر پایه‌ى مقرّرات اسلام تشکیل میشود ــ از این حرکت عظیمى که موجب شد دست دشمن از این کشور کوتاه بشود، دشمنان بزرگ ما، دشمنان پُرمَکروفَنّ ما حاضر نیستند بگذرند.

تلاش تبلیغاتی و سیاسی و محدودیت موضع‌گیری آن به‌عنوان یک دولت

… من میگویم چرا در این‌چنین موقعیّت حساسى که یک حادثه‌ى به آن عظمت در آنجا اتّفاق افتاده، متفکّرین و گویندگان و مبلّغین عالم، در همه‌جاى اقطار[9] عالم یک حرکت تبلیغاتى را به نفع این حادثه ــ یعنى این حرکت، نه اشخاص؛ آن چیزى که قائم به ملّت است ــ شروع نمیکنند؟ ما البتّه به عنوان جمهورى اسلامى، آنچه در وسع و توانمان بوده، در عالم تبلیغات و اظهار مواقف سیاسى، انجام داده‌ایم. البتّه ما حتّى یک مقدارى ضرورتهایى را هم که دولتها دچار آن هستند، تا حدودى شکسته‌ایم، کنار گذاشته‌ایم لکن در عین حال ما یک دولت هستیم؛ یعنى مسئله از ناحیه‌ى ما وقتى که باشد، صرفاً یک مسئله‌ی سیاسى تلقّى خواهد شد و لااقل این‌جور وانمود میشود؛ من میگویم در دنیاى اسلام بایستى صدها نویسنده در صدها نشریّه و خطابه و تریبون و مقاله، مسئله‌ى الجزایر را بشکافند براى افکار عمومى دنیا، و افکار عمومى را روشن کنند نسبت به این مسئله. الان سکوت بدى علیه منافع ملّت الجزایر حاکم است.