واگذاری مناطق کشور در برابر پول و چپاول مردم بهدست تیولداران
… مال تو. آنجا مردمش- عرض بکنم- ناحیهاش و درآمدش مال این بود. این باید این پنجاه هزار تومانی که اینجا به نخست وزیرش داده است یا به صدر اعظم داده است، باید این پنجاه هزار تومان را درآورد و چندین پنجاه هزار تومان هم برای خودش درآورد؛ برای اینکه یک تجارتی بود؛ فروخته بودند اینجا را. این پول او را باید بدهد، باید نفع هم ببرد. این با مردم چه میکرد؟ با کدخداهای ده یا بستوبند میکرد و ده را میچاپید یا اگر کدخدایی بود که یک تخلفی میکرد، آن طور میکرد که شاه مخلوع به مردم! این وضع حکومتهای جبار است.
واگذاری حکومت ولایات در برابر پول و چپاول مردم
… رشوههایش را به آنهایی که باید بدهد، داده بوده، آنها هم اجازه اینکه هر کاری میخواهد بکند، داده بودند، و هر کاری در آنجا میکرد یا کسی جرات نمیکرد صحبت کند، یا اگر میکرد اثر نداشت. این انحصار به آن رده بالا نداشت. [در] همه ردهها تا آخر، وضع این طوری بود. در بعضی از اوقات، در بعضی از جاها یک حکومتی که آن وقت میخواست برود، که حالا استاندار بوده، از فرض کنید خراسان میخواست یک کسی برود به حسب اختلاف درآمد در آن جا برای استاندار و برای حکومت، او اجاره میکرد آنجا را، تیول[1] بود. خراسان، تیول مثلًا فلان شاهزاده بود. و چقدر به شاه یا به دستگاه میداد و آنجا را تیول میکرد، و بعد هم آنجا هر کاری میخواست میکرد. باید آن چیزی را که داده است درآورد و مضاعف بر او، زیاد برای خودش و دوستانش ذخیره کند. و همین طور نظامیها، ژاندارمری مثلًا فرض کنید که کلانتریها اینها همه باب این باب بوده است. اگر کسی آن مسائل آن وقت را درست بررسی بکند و بنویسد، یک کتاب قطوری خواهد شد که چه میکردند اینها با مردم، و از صدر تا ذیل، وضع همین طور بود. زمان رضا شاه از باب اینکه …
اجاره دادن استانها به حاکمان و دوشیدن مردم در رژیمهای پیشین
… و نمیخواهید ظلم بکنید، این حرفها نباشد، مثل سابق نباشد که اجاره میدادند یک استانی را، اجاره رسمی بود. چقدر بدهد تا اینکه این در این استان برود، و آن وقت [که] رفت باید چقدر بدهد و چقدر درآورد تا آن را ادا کند، و برای خودشان چقدر باشد؛ قضیه «تیول» بود! یک جایی را به یک نفری میدادند به اجاره، تیول میدادند، این باید برود مردم را آن قدر بدوشد که این مقداری را که باید به مثلًا آن نخست وزیر آن وقت، یا آن فرض کنید که- فرمانفرما و آن کسی که در راس بود باید ادا کند، ادا کند. خوب، قهراً خودش هم که رفته برای این کار برای خودش هم ببندد بار خودش را! وقتی وضع این طور شد که از اول آن کسی که صدر اعظم بوده است- آن وقت، صدر اعظم آن وقت منشا امور بود- صدر اعظم این حکومت، استانهایی را که میخواست بفرستد اجاره میداد به تیول او، این استان، استان کرمان است، کمدرآمدتر است، کمتر! استان خراسان زیادتر درآمد دارد؛ استان آذربایجان زیادتر، روی درآمد آنجا و اینکه ثروتمندهای آنجا چقدر هستند؛ چقدر میشود از آنها این استفاده بکند! وقتی بنا شد سند اجارهبندی یک استانی دست یک حاکمی باشد و یک چیزی داده باشد برای این کار، خوب، بالاخره باید برود …