نادرستی تکفیر و تفسیق بهجای استدلال در رد نظر مخالف
در حوزهی علمیه، از روشهای غیرعلمی برای رد نظر مخالف نباید استفاده شود. روش علمی چیست؟ استدلال و پاسخگویی و جواب؛ اقناع عقلی یا لااقل استدلال. روش غیر علمی چیست؟ تکفیر؛ تفسیق. این درست نیست. بعضی از آراء هست - چه در باب فقه، چه در باب بعضی از مسائل مربوط به معارف - ممکن است اختلافی باشد، ممکن است یک نفر نظر مخالف داشته باشد؛ نباید رد کرد به معنای تفسیق. بله، آن رأی را با چماق استدلال به شدت بکوبید - هیچ اشکالی ندارد - علیهاش استدلال کنید، بنویسید؛ عوض یکی، ده تا بنویسید؛ کما اینکه در حوزهی علمیه معمول هم بود؛ گاهی دیده بودیم یک کتابی در میآمد، ده نفر، پنج نفر علیه آن مینوشتند؛ خیلی هم خوب بود، بنویسند، …
لزوم برچیدن تکفیر و رمی علمای برجسته از حوزه
یک نفری نظر فقهی میدهد، نظر شاذّی است. خیلی خوب، قبول ندارید، کرسی نظریهپردازی تشکیل بشود و مباحثه بشود؛ پنج نفر، ده نفر فاضل بیایند این نظر فقهی را رد کنند با استدلال؛ اشکال ندارد. نظر فلسفیای داده میشود همینجور، نظر معارفی و کلامیای داده میشود همینجور. مسئلهی تکفیر و رمی و این حرفها را بایستی از حوزه ورانداخت؛ آن هم در داخل حوزه نسبت به علمای برجسته و بزرگ؛ یک گوشهای از حرفشان با نظر بندهی حقیر مخالف است، بنده دهن باز کنم رمی کنم؛ نمیشود اینجوری، این را باید از خودِ داخل طلبهها شروع کنید. این یک چیزی است که جز از طریق خودِ طلبهها و تشکیل کرسیهای مباحثه و مناظره و همان نهضت آزادفکری و آزاداندیشی که عرض کردیم، ممکن نیست. این را عرف کنید در حوزهی علمیه؛ در مجلات، در نوشتهها گفته شود. یک حرف فقهی یک نفر میزند، یک نفر رسالهای بنویسد در ردّ او؛ …
نقد برخورد غیرعلمی و تکفیر در برابر سخنان انحرافی
علماى دین باید در مقابل تحریف دین ساکت ننشینند. برخورد غیر علمى با این قضایا غلط است. فریاد بلند کنیم که آقا این کفر گفت؛ تکفیر کنیم، چه بکنیم؛ این فایدهاى ندارد. خیلیها هم خوششان مىآید که همین کار بشود؛ تا یک حرفى زده شد، فوراً این را متهمش کنیم به اینکه ضدّ اسلام گفته است، یا ضدّ دین گفته است، یا ضدّ ولایت گفته است؛ فوراً اینها مىچسبند به همین؛ خوششان هم مىآید؛ براى خاطر اینکه از نقد علم برکنار مىمانند. اگر نقد …
نهی از تکفیر خودسرانه و مضر بودن آن برای جامعهٔ اسلامی امروز
… در گذشته اگر کسی حرفی میزد، کاری نمیتوانستیم بکنیم! یا فریاد میکشیدیم و از او اعلام برائت میکردیم، یا اگر در حد کفر بود، تکفیر، و اگر در حد فسق بود، تفسیق میکردیم. اما امروز اینگونه نیست. امروز احتیاجی به این امور نیست و نباید این کارها انجام گیرد. امروز این کارها برای جامعهی اسلام، مضر است. کسی که حرفی زده و به نظر یکی کفر بوده، نباید تکفیر شود. اگر هم بناست کسی تکفیر شود، تکفیر حدی دارد، میزانی دارد و مربوط به مبادی و مراتب خاصی است. اینطور نباشد که یک نفر منبری به خودش حق بدهد برود منبر و نفری را که به نظر او کافر است، تکفیر کند. بالاخره جامعه، جامعهی اسلامی است. اگر کسی کافر است یا مسلم است، باید معلوم باشد. این، به عهدهی هر کسی نیست. علاوه بر اینکه اصلاً صحیح و مؤثر هم نیست. امروز باید با بیان - البته با شجاعت و صراحت - و با قوت علمی وارد میدان شد. اگر کسی حرف بدی زده، بلافاصله …
دامن زدن سرویسهای غرب و صهیونیسم به تکفیر و خونریزی با دلارهای نفتی
نکتهی چهارم آن است که امروز یکی از خطرناکترین چیزهائی که نهضت بیداری اسلامی را تهدید میکند، اختلافافکنی و تبدیل این نهضتها به معارضههای خونین فرقهای و مذهبی و قومی و ملّی است. این توطئه هماکنون از سوی سرویسهای جاسوسی غرب و صهیونیزم، با کمک دلارهای نفتی و سیاستمداران خودفروخته، از شرق آسیا تا شمال آفریقا و بویژه در منطقهیعربی، با جد و اهتمام دنبال میشود و پولی که میتوانست در خدمت بهروزی خلق خدا باشد، خرج تهدید و تکفیر و ترور و بمبگذاری و ریختن خون مسلمانان و برافروختن آتش کینههای درازمدت میگردد. آنها که قدرت یکپارچهی اسلامی را مانع هدفهای خبیث خود میدانند، دامنزدن به اختلافها در درون امت اسلامی را آسانترین راه برای مقصود شیطانی خود یافتهاند و تفاوتهای نظری در فقه و کلام و تاریخ و حدیث را - که طبیعی و اجتنابناپذیر است - دستاویز تکفیر و خونریزی و فتنه و فساد ساختهاند.
جلوگیری از تکفیر گویندهٔ کلمهٔ توحید از مذهبی دیگر
… کردند. ببینید در عراق چه اتفاقی دارد میافتد. امروز در عراق، در برخی از کشورهای دیگر، کسانی از برادران سنی و شیعه در مقابل هم قرار دارند و متقرباً الیالله با هم دشمنی میکنند! چرا؟ چه کسی این انگیزههای باطل را در میان اینها تزریق کرده؛ اینها که از اسلام نیست. بیایید وحدت اسلامی را عملی کنید و منشوری را که همهی علمای اسلام، همهی روشنفکران دنیای اسلام، همهی برجستگان سیاسىِ با اخلاص دنیای اسلام آن را تأیید و تصدیق کنند و برای عملی کردن آن تلاش کنند، تهیه کنید، تا دیگر مسلمانی جرئت نکند متکلم به کلمهی توحید را که در یک مذهب یا در یک جناح دیگر است، تکفیر کند؛ تا برادران با هم باشند.
رد اتهام تکفیری بودن حوزه
برای کسی که عصبانی شود، جایی باقی نمیماند. چرا عصبانی شویم؟ حیف نیست که حوزهی اسلام و این دینِ منطقی و مستدل را متّهم کنند که استدلالی نیست و شما اهل دعوا هستید!؟یک دروغ هم رویش بگذارند و بگویند شما اهل تکفیرید! ما چه کسی را تکفیر کردیم؟ چقدر کافر هستند که ما تکفیرشان هم نکردیم؟ امروز، حوزه کسی را تکفیر نمیکند. پس عیب اوّل مربوط به فقه بود و عیب دوم که به نظر من بیش از عیب اوّل است و واقعاً درد بزرگی است،مربوط به کلام است که باید زودتر به دادش برسیم. شما هم باید چنین کنید.
نقد فتوای عالمنمایان به کفر برخی فرقههای اسلامی
… شیعه و سنّى، عرب و عجم، آسیایى و آفریقایى، و عمده کردن ناسیونالیسمهاى عربى، تورانى و فارسى، اگرچه به وسیلهى بیگانگان آغاز شده است امّا متأسّفانه امروز به وسیلهى خودىهایى که بر اثر کجفهمى و یا نوکرى اجانب، آب به آسیاب دشمن میریزند، ادامه مىیابد. کار این انحراف گاه به آنجا میرسد که برخى از دولتهاى مسلمان با صرف پول تلاش میکنند میان مذاهب اسلامى یا ملّتها و اقوام اسلامى تفرقه ایجاد کنند، و یا بعضى از عالِمنمایان، صریحاً فتوا به کفر بعضى از فِرَق اسلامى که سوابق درخشانشان در تاریخ اسلام واضح است میدهند. ملّتهاى مسلمان شایسته است انگیزههاى خبیث این کارها را شناخته، دست پنهان شیطان بزرگ و ایادى و اذنابش[8] را در پشت سر آن ببینند و خیانتکاران را افشا کنند.
رد تکفیر گویندهٔ سخن جدید و حل نشدن مشکل با منع گفتن
… در دنیا وجود دارد که با رادیوها و کتابها و ترجمهها مىآید اینجا. نمیشود که من و شما هر یک خطّى که یک جایى نوشته شد، فوراً عزا بگیریم، جنجال راه بیندازیم که آقا فلان کس فلان چیز را ترجمه کرده یا فلان چیز را گفته؛ خب گفته باشد. فکر است، میگویند. شما خیال میکنید که یک روزى که شبههى ابنکمونه[10] را مثلاً رفع میکردند، به صِرف اینکه شبههى ابنکمونه را کسى در کتابهایش بنویسد، او را تکفیر میکردند؟ مگر میشود مردم را بیخودى تکفیر کرد که هر کسى یک حرف جدیدى زد، ما بگوییم آقا شما مخالفید، شما ضدّید، شما فلانید، نگویید؟ با نگفتن که مشکل ما حل نمیشود.
تکفیر امیرالمؤمنین (ع) از روی اعتقاد، ویژگی خاص خوارج
یک خصوصیت دیگرشان این است که گستاخند درمقابل همۀ چهرههای استاندارد تاریخ اسلام؛ مثلاً امیرالمؤمنین، هیچکس شاید در دایرۀ اسلام، نسبت به امیرالمؤمنین به گستاخی اینها نبود. البته بعدها معاویه دستور داد امیرالمؤمنین را بر سر منبرها لعن کنند. اما آنهایی که لعن میکردند، مزدور معاویه بودند ـ معاویه هم خودش امیرالمؤمنین را میشناخت، کار سیاسی میکرد ـ کسی که از روی ایمان، اعتقاد، اینطور نسبت به امیرالمؤمنین موضعگیری داشته باشد، واقعاً کافر و مرتد بداند علیبنابیطالب را، این مخصوص خوارج است. که این ناشی بود از بیاطلاعی. اینها از صدر اسلام اصلاً خبری نداشتند، چه شد که اسلام به پیروزی رسید؟ چه شد که حکومت اسلامی این قدرت را پیدا کرد؟ عوامل اعتلای کلمۀ اسلام چه کسانی بودند؟ چه مراحلی را این اسلام گذراند و کجاها چه کسانی به داد اسلام رسیدند؟ اینها …