عزیزان من! آیهای را که من در اوّل عرایضم عرض کردم، مربوط به یکی از جنگهای پیامبر است: «الّذین قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لکم فاخشوهم».[4] خبر میدادند که دشمن به صورت متراکم در انتظار شماست؛ بترسید! در پاسخ به این هشدار و بیمدهی - که دشمن به صورت متراکم در انتظار شماست تا ضربه را وارد کند - اینها میگفتند: «حسبنا الله و نعم الوکیل»؛[5] خدا برای ما بس است و پشتیبانی او برای ما کافی است. البته «حسبنا الله و نعم الوکیل» را در پستوی اتاق و داخل بسترِ راحت نمیشود گفت. ما نه کاری بکنیم، نه تلاشی بکنیم، نه حرکتی بکنیم، نه جانی را به خطر بیندازیم، نه از آبرویی مایه بگذاریم، بعد هم بگوییم: «حسبنا الله و نعم الوکیل»! نه، خدای متعال آدمی را که در راه او مجاهدت نمیکند، کفایت نخواهد کرد. این کفایت مربوط به میدان جنگ است. ما امروز در یک میدان نبردیم؛ اگرچه نه نبرد نظامی و نبرد مرگ و زندگی. مستکبران عالم چون با اسلام و نظام اسلامی بهجدّ دشمنند، ما هر اقدام خوبی که میکنیم، هر قانون خوبی که میگذاریم، هر اجرای خوبی که میکنیم، هر قضاوت خوبی که میکنیم، هر منش خوبی که از خودمان نشان میدهیم، هر کاری که به تقویت این نظام و تقویت اسلام منتهی میشود، اگر از ما سر بزند، در واقع داریم یک ضربه به دشمن میزنیم. این جاست که آدم میگوید: «حسبنا الله و نعم الوکیل». پاسخ خدا هم این است که «فانقلبوا بنعمة من الله و فضل لم یمسسهم سوء واتّبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظیم».[6]توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
تکیه بر خدا و سپردن کار به او و اثر آن در ایستادگی و پیروزی.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران به مناسبت عید مبعث— ۱۳۶۴/۰۱/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴۱۳۶۴۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
باید به این نکته توجّه کرد که همه رجزخوانیهای آمریکا از سرِ قدرت نیست. البته آنها خود را بزرگترین قدرت دنیا تلقّی میکنند. قطعاً تجهیزات نظامیشان هم پیشرفته است، پول بسیاری هم در اختیار دارند؛ اما این موارد دلیل قدرتمندىِ واقعی در میدان عمل نیست. همین آمریکا با این همه قدرت، بعد از ده سال جنگ، از چریکهای ویتنام شکست خورد. ویتنام، یک کشور دورافتاده و ضعیف بود. در آن زمان آمریکا با تجهیزات فراوان، هواپیما، بمب، موشک و همه امکانات ارتباطاتی با مردمی جنگید که هیچ امکاناتی نداشتند. اکثر آنها حتّی سلاح گرم نیز نداشتند. آمریکا از آن مردم شکست خورد و سرافکنده و زبون از ویتنام خارج شد. پول و سلاح مدرن داشتن دلیل قدرت واقعی نیست. بعضی از رجزخوانیها نشانه ترس است. وقتی بعضی از آدمهای ترسو در تاریکی قرار میگیرند، از ترس سوت میزنند! افرادی که از بیرون به آنها مینگرند، خیال میکنند آنها سرخوش و بیخیال راه میروند و برای خود سوت میزنند؛ در حالی که از ترس مبادرت به این کار میکنند! بعضی از این رجزخوانیها مثل همان سوت زدن آدمِ ترسو در تاریکىِ شب است. ملت ما باید به خدای متعال توکّل کند. توکّل به خدا به معنای کار نکردن و عمل نکردن نیست؛ توکّل به خدا به این معناست که انسان کارهای لازم برای حفظ اقتدار، عزّت، استقلال و امنیت کشور را انجام دهد و پشت سر همه آنها هم خدای متعال و دست قدرت الهی را ببیند. امام راحل در سال شصتوپنج به من فرمودند که من از اوّلِ انقلاب دست قدرت الهی را در همه جریانهای این کشور دیدهام. بنده هم بعد از رحلت امام تا به امروز دست قدرت پروردگار را در همه جریانهای این کشور مشاهده کردهام.کسانی که آن زخم را امروز خوردهاند و ضربهای را که دشمن وارد آورده، مایلند جبران کنند و ضربهی متقابل بزنند، خودشان دستشان توی کار بوده، نه اینکه خبر را از دهن این و آن شنفته باشند، همینها را پیغمبر به خط کرد، بسیج کرد و گفت شماها باید بروید. اینها یک عدهای بودند - خیلی هم نبودند - سوار شدند و راه افتادند طرف همان منطقه، و دشمنی را که کمین گرفته بود، غافلگیر کردند و به او ضربه زدند و تارومار کردند و برگشتند. آیهی شریفه نازل شد: «الّذین قال لهم النّاس انّ النّاس قد جمعوا لکم فاخشوهم». مؤمنین آن کسانی هستند که وقتی شایعهپراکنها آمدند گفتند علیه شما آنجا جمع شدند و بترسید، «فزادهم ایمانا»؛ اما این ترس که به وجود نیامد، انگیزه و ایمان آنها تقویت و بیشتر هم شد. «و قالوا حسبنا اللَّه و نعم الوکیل»؛[1] گفتند خدا کافی است، کار موکول به خداست. ببینید این چه معرفت عظیمی است. کار را شما داری میکنی، بازوی شما دارد کار میکند، فکر شما دارد کار میکند، قلم شما دارد کار میکند؛ اما کار، کار خداست؛ موکول به اوست. موکول به خدا بودن معنایش این نیست که ما کنار بنشینیم، بگوئیم خدا خودش درست کند؛ نه، خدا اینجوری درست نمیکند. اینکه من و شما یک کاری را انجام بدهیم، مغرور بشویم و خیال کنیم ما بودیم که کردیم، خیال کنیم که ما یک کار برجسته انجام دادیم، این هم غلط است، این هم نادرست است. اگر خدای متعال کمک نکند، اگر هدایت نکند، اگر توفیق ندهد، هیچ کاری نمیتوانید بکنید؛ هیچ نتیجهای را هم به دست نخواهید آورد.شاهدها (۲۷۴ پاراگراف)
توجه و توکل به خدا و یاد خدا سرچشمهٔ دستاوردهای ملت و نهضت
آنچه امروز براى ما مهم است و مربوط به آینده است ــ که گذشته هم باید در خدمت آینده همیشه باشد ــ چند نکته است: یک نکته این است که هرچه این نهضت و این ملّت و ــ بر اثر برکات این ملّت ــ ملّتهاى دیگرِ اسلامى دارند، از توجّه به خدا و توکّل به خدا و زنده کردن یاد خدا در دلها است؛ از این نباید لحظهاى غفلت کرد. اگر توجّه به خدا و استمداد از منبع لایزال قدرت الهى نمیبود، مشکل میتوان تصوّر کرد که این انقلاب و این ملّت و این حرکت میتوانست به این موفّقیّتها نائل شود؛ در آینده هم همینجور خواهد بود.تکیه بر خدا مایهٔ برتری بر دشمن ثروتمند و مجهز و لزوم حفظ آن
جهت، جهت درستى است. شما از دشمنتان قوىترید. ما امروز از این صف طولانى و بظاهر انبوه دشمن، در معنا قوىتریم. آنها البتّه پول بیشترى دارند، تکنولوژى بیشترى دارند، خیلى چیزها دارند که ما علىالظّاهر از آنها بىنصیبیم، امّا ما چیزى داریم که آنها از آن محرومند و آن تکیهى به خداى متعال است که او همهچیز است؛ هم از تکنولوژى قوىتر است، هم از علم بشر قوىتر است، هم از همهى موجودات عالم بر روى هم قوىتر است. یک اشارهى او، یک ارادهى او، همهى دنیا را به هم میریزد؛ ما از آن برخورداریم، باید برخوردارىمان را حفظ کنیم؛ یعنى این تکیهى به خدا را باید براى خودمان نگه داریم. این گنجى است [که اگر] داشتید، به دردتان میخورد؛ [اگر] داشتیم، به دردمان میخورد؛ نداشته باشیم، از دست بدهیم، خب از دستش دادهایم دیگر.اتکا به خدا عامل شکستناپذیری ملت و لزوم استحکام آن
ما یک پَر کاهى هستیم در مقابل طوفانِ تندباد حوادث ــ مثل خیلى از کشورها، مثل خیلى از ملّتها ــ آنچه ما را پایانناپذیر و شکستناپذیر میکند، عبارت است از همان اتّکاء به خداى متعال؛ آن را مستحکم نگه دارید.یاد خدا و توکل به خدا تنها تکیهگاه ملت
این نکته را همهى ما ــ چه مسئولین، چه آحاد مردم ــ باید به یاد داشته باشند که تنها تکیهگاه یک ملّت بزرگ و مبارز و موحّد، یاد خدا و توکّل به خدا و اعتماد به خدا است؛ این ما را پیش برد، این ما را پیروز کرد، این ما را به اینجا رساند. اگر ملّت دیگرى را فرض کنید به جاى ما بود، با همهى شرایط و خصوصیّات ما ــ با این همه دشمن، با آن محاصره، با تحمیل جنگى هشتساله، با ایجاد گرفتارىهاى مختلف از داخل و خارج، با تهاجم تبلیغاتى، تهاجم فرهنگى، تهاجم مالى، تهاجم پولى، تهاجم نظامى و غیره، و با …شکستناپذیری ملت متکی و معتقد به خدا
… وصل به غیب را نداشت، همان که آنها خواسته بودند میشد؛ یعنى انقلاب شکست میخورد، ملّت عقبنشینى میکرد، پرچمداران مبارزه سرکوب میشدند، شرمنده میشدند، سرافکنده میشدند و همهى مبارزین سرتاسر عالم عقبنشینى میکردند؛ اگر خدا در بین نبود، قضیّه غیر از این نبود. اینجاى قضیّه را استکبار اشتباه کرد، و باز هم دارد این اشتباه را میکند، که یک ملّتى که به خدا متّکى و معتقد باشد و حقیقتاً اعتماد به خدا در قلب او باشد، این ملّت شکستناپذیر است؛ هیچ چیز نمیتواند او را به عقبنشینى وادار کند.سفارش آزادگان به توکل و حفظ ارتباط با خدا
شما عزیزان مثل گذشته به خدا توکّل کنید، با خدا ارتباطتان را حفظ کنید. دستاورد دوران اسارت را که اُنس با خدا و اُنس با قرآن و صبر در مصیبتها و مشکلات است، براى خودتان مثل ذخیرهى ارزشمندى نگه دارید. بحمدالله عزیزان ما که برگشتند، از اردوگاهها براى من خبر آوردند که [اسرا] اهل دعا، اهل نماز، اهل تهجّد، اهل راز و نیاز با خدا و …اتکا به خدا تنها از کسانی برمیآید که خدا در دل و یادشان است
… در میان همهى ملّتهاى مستضعف معرّفى بشود. امروز هم اگر ملّت ایران بخواهد این بار سنگین امانت را بر دوش خود حمل کند و به سرمقصد مطلوب برساند، جز خودسازى هیچ راهى ندارد. ما باید به خدا اتّکاء و اتّکال[3] کنیم و آن، چیزى جز بندگى خدا و تسلیم در مقابل خدا نیست. اتّکاء به خدا و اعتماد به وعدهى خدا از هر کسى برنمىآید؛ تنها کسانى میتوانند به خدا اتّکاء کنند که خدا در دل آنها باشد؛ خدا در یاد آنها باشد. اگر خدا در یاد انسان نباشد و فضاى جان او را پُر نکند، انسان به خدا هم اعتماد نخواهد کرد و در میدانهاى خطر نخواهد توانست با اعتماد به خدا حضور پیدا کند. قرآن راه را به ما نشان داده است؛ خوف از خدا و تقواى الهى و بندگى و تسلیم و خضوع در مقابل پروردگار، راه فلاح و رستگارى، هم در دنیا و هم در عقبا است.توکل و حسنظن امام به خدا پشتوانهٔ کارهای بزرگ او
دوّم: توکّل و حسنظنّ به خدا. حقیقتاً به خدا توکّل داشت و حسنظنّ به خدا داشت. هیچ کارى در نظر او خارج از قدرت الهى نبود. کارهاى بزرگ، حرکتهاى عظیم، کندن کوههاى راسخ و جبال راسیات[5] براى او میسور بود؛ چون معتقد بود که به خدا متّکى است، چون میدانست که خدا او را کمک میکند، چون توکّل به خدا داشت، لذا حسنظن داشت. آن روزى که او نهضت را شروع کرد، خیلى کم بودند کسانى که فکر کنند میشود نهضتى را بر پا کرد؛ آن روزى که او شعار اسقاط رژیم سلطنت را داد، بسیار معدود بودند کسانى که فکر کنند میشود رژیم سلطنت در ایران ساقط بشود؛ آن روزى که سیاست «نه شرقى و نه غربى» را اعلام …اتکال به خدا ذخیرهٔ تمامنشدنی و منشأ قدرت واقعی
ما بههیچوجه در مقابل توطئههاى استکبار احساس ضعف نمیکنیم. ما در دل و در عمق جانمان احساس قدرت میکنیم و این یک چیز طبیعى است. قدرت واقعى متعلّق به ما است زیرا ما به خدا متّکى و متّکل[10] هستیم و میدانیم که اتّکال به خدا یک ذخیرهی تمام نشدنى است. و ما مسئولین جمهورى اسلامى متّکى به این ملّت عظیمِ نیرومندِ بااخلاصِ فداکار هستیم که این هم باز لطف خدا و نتیجهی عنایت و فضل الهى است. و ملّت ایران بخوبى فهمیده است که اسلام -یعنى همین اسلامى که دشمن را علیه نظام جمهورى اسلامى و ملّت ایران و کشور ایران بسیج …قوت درونی ملت بهسبب اطمینان به رابطه با خدا و کمک الهی
ما احساس میکنیم بحمدالله از درون قوى هستیم. قوّتمان هم نه بهخاطر تکیه به کسى، یا به سیاستى، یا به روشى از این روشهاى معمولى دنیا است؛ نه، قوّت ما بهخاطر این است که از رابطهی خودمان و خدا خاطرمان جمع است. میدانیم که براى خدا داریم کار میکنیم و کمک الهى را هم شامل حال خودمان میدانیم؛ شک نداریم. ما انگیزهاى جز رضاى خدا و پیاده کردن احکام الهى نداریم. این هدف ما است، همهچیزِ ما است، زندگى ما است، عمرمان را در این راه گذراندهایم و همهی ملّت ایران همین احساس را دارند.بنابراین ما به کمک الهى، و پشت سرِ آن به آگاهى و ایمان و انگیزهی قوىّ مردم هم …توجه و اتکال به خدا عامل پیروزی انقلاب و اقتدار نظام
مسئله این است که همهی ما انشاءالله به یک نقطه و به یک مرکز متوجّهیم و آن تکلیف الهى است. آنچه ما را در طول این ده سال و چند ماه به اینجا رساند -به این قدرت، به این استحکام، به این صلابت در مقابل دشمنان جهانى- و آنچه ما را قبل از آن، از اختناق، از ضعف، از تفرّق، از ذلّت بیرون آورد و به عزّت اسلام منتهى کرد و انقلاب را پیروز کرد، عامل همهی این پیشرفتها و موفّقیّتها، توجّه به خدا و اتّکال[2] به خدا بود.مردم ما آنوقتى که به برکت راهنماییهاى آن رهبر بزرگ از گرایش مادّى و سرسپردگیهاى مادّى بیرون آمدند و به سمت خدا حرکت کردند و راه خدا را بر راه زندگى راحت انتخاب کردند، توانستند انقلاب را به پیروزى برسانند. عامل موفّقیّتهاى رهبر عظیمالشّأن ما -آن امام استثنائى بینظیر- هم همین بود که توانست یک اقیانوس عظیمى را اینطور به حرکت دربیاورد، میلیونها انسان را خدایى کند، راه زندگى را راه اسلامى قرار بدهد، اسلام را -که همهی قدرتهاى دنیا علیه آن بسیج شده بودند- در …استعانت از خدا و تکیه بر حول و قوهٔ الهی، شرط دوم پیمودن راه
… نکند -او دشمن است، توطئه خواهد کرد، دشمنى خواهد کرد- این ما هستیم که باید در مقابل مشکلات و توطئههایى که دشمن سر راه ما میگذارد صبر کنیم؛ یعنى استقامت، یعنى پافشارى بر راه، خسته نشدن، کسل و ملول نشدن. این تکلیف اوّل؛ همهی ما، هر که هستیم، هر جا هستیم. و دوّم: استعانت به خدا، ایجاد رابطهی با خدا، کمک گرفتن از خدا، راه را راه خدا دانستن، حول و قوّهی الهى را از او خواستن، و براى خودْ حول و قوّهاى غیر از حول و قوّهی الهى قائل نبودن؛ اگر این باشد، که ملّت ما بحمدالله نشان دادند که اینها را دارند. مردم ما صبرشان و استقامتشان بر مشکلات را نشان دادند، استعانت به خدا و تکیه به لطف و تفضّل الهى را ثابت کردند -در همهی مراحل مبارزه و بعد از آن در همهی مراحل دوران انقلاب- و در این امتحان …ارتباط با خدا، توکل و نترسیدن از دشمنان خدا راه نجات ملت به توصیهٔ امام
و عرض میکنم راه نجات، راه صلاح، راه پیروزى بر دشمنان خبیث و مکّار، راه جلب رضاى الهى و توفیق در هدفهاى الهى عبارت است از همان توصیهاى که همیشه امام عزیزمان همهی ما را، همهی ملّت ایران را به آن دستور دادند، یعنى حفظ ارتباط با خدا و توکّل به خدا و نترسیدن از دشمنان خدا و حمایت و حراست با همهی وجود از جمهورى اسلامى. این راه ملّت ایران است. تمام آحاد ملّت و مسئولین باید با همهی وجود از جمهورى اسلامى -که ارزندهترین میراث امام عزیز ما است- حراست کنند و حمایت کنند، در مقابل دشمنان هوشیار باشند، بدانند که خدا با آنها است، بدانند که دشمن با همهی کید و مکرى که دارد ضعیف …توکل و توجه به خدا مهمترین عامل پیروزی و منشأ ایستادگی در برابر آمریکا
… همان هدف؛ و همان طور که پیغمبر پیروز شد و جامعهى اسلامى را در مدینه تشکیل داد، شما هم پیروز شدید و جامعهى اسلامى را و نظام اسلامى را تشکیل دادید؛ این نظام اسلامى را باید کامل کنید. تجربهى تاریخ، امروز در اختیار ما است؛ عوامل پیروزى را باید از دست ندهیم. مهمترین عوامل پیروزى، توکّل به خدا و توجّه به خدا است؛ از خدا کمک بخواهیم. آن چیزى که ما را شجاع کرد، گستاخ کرد، قدرت داد تا در مقابل آمریکا بِایستیم، در مقابل سلطههاى جهانى بِایستیم و عقب ننشینیم، ذکر خدا، توکّل به خدا، توجّه به مأموریّت و مسئولیّت خدایى بود. براى هیچ چیز دیگر ملّت ما این جور قیام نمیکرد، این وحدت را پیدا نمیکرد ــ لَو اَنفَقتَ ما فِی الاَرضِ جَمیعًا ما اَلَّفتَ بَینَ قُلوبِهِم وَلٰکِنَّ اللهَ اَلَّفَ بَینَهُم[8] ــ این وحدت و انسجام را باید از دست ندهید، این توکّل به خدا و گستاخى در مقابل …توکل و تضرع و تحکیم روزافزون ارتباط با خدا در سیرهٔ پیامبر
و بالاخره توکل و تضرع داشت؛ تضرعِ خودش را پیغمبر از دست نداد. ارتباط خودش را با خدا روزبهروز محکمتر کرد. در وسط میدان جنگ، همان وقتیکه نیروهای خودش را مرتب میکرد، میچید، تشویق میکرد، تحریض[48] میکرد، خودش دست به سلاح میبُرد، یا آنها را تعلیم میداد که چهکار کنند، فرماندهی قاطع میکرد، در همانوقت میافتاد روی زانو، دستش را بلند میکرد پیش خدای متعال، جلوی …تنها ماندن نعمت بزرگ الهی به معنای تکیه نکردن به غیر خدا
..بدانید که کربلا الگوی همیشگی ماست. کربلا یک مثالی است برای اینکه درمقابل عظمت دشمن، انسان نباید دچار تردید شود. این یک الگوی امتحانشده هم هست. (71/4/10) مظلومیت و غربت باید ما را قویتر کند. من میگویم این نعمتِ خداست...این خیلی نعمتِ بزرگی است؛ تنهاماندن، متکینشدن به غیر خداست. در دعاها بارها داریم: «یا مَلاذَ مَن لا مَلاذَ لَهُ»، «یا عَونَ مَن لاعَونَ لَهُ»، «یا حِصنَ مَن لا حِصنَ لَهُ»[7]. چقدر زیباست، چقدر شیرین است که انسان هیچ کمکی نداشته باشد، تا بتواند بگوید: «یا عَونَ مَن لاعَونَ لَهُ»؛ شیرینترین حرفها این است. اگر کسی ما …امید نداشتن ملت به هیچ قدرتی جز خدا و قوت یافتن ملت از آن
حالا که این ملت، به هیچ قدرتی،..امید ندارد و از آنها جز بدی و نیش ندیده است، میتواند با خدای متعال، با خدای خودش، با مولای خودش، با عزیز خودش، با محبوب خودش، با صدق و صفا حرف بزند، بگوید: «یا رَجاءَ مَن لا رَجاءَ لَهُ» امید ما به توست. و این است که به یک ملت قوّت میدهد. (72/10/26)اتکا به خدا مایهٔ بیاثر شدن هجوم دشمن و غم مرگ عزیزان
… ـ این دعا را امام حسین بر زبان جاری کردند: «اَللّهُمَّ اَنت ثِقَتی فی کُلِّ کَربٍ، وَ اَنت رَجائی فی کُلِّ شِدَّةٍ، وَ اَنت لی فی کُلِّ امرٍ نَزَلَ بی ثِقَةٌ وَ عُدَّةٌ»[5] یعنی خدایا! تو مایۀ اطمینان و آسایش دل من و خاطر منی در همۀ احوال. یعنی پروردگارا! وقتی من به تو متکی هستم، هجوم دشمن من را تکان نمیدهد؛ هموم و غمهای مرگ عزیزان و سختیهای گوناگون، وقتیکه به تو دل بستم، در من اثری نمیگذارد. یعنی پروردگارا! من حتی در سختترین حالات هم که دشمنان در اطراف من، دوزخی از کینهها و خباثتها و قساوتهای خودشان بهوجود آوردهاند، بهشتی از یاد تو برای خودم درست میکنم. و امام حسین این بهشت را در پیرامون خودش درست کرد، لذا بود که هرچه از صبح عاشورا بهطرف …سپردن سختیها به خدا و احساس نکردن ناراحتی در برابر دشمن تا دندان مسلح
… فِیهِ الصَّدیقُ، وَ یَشمَتُ فیهِ العَدُوُّ اَنزَلتُهُ بِکَ، وَ شَکَوتُهُ اِلَیکَ، رَغبَةً مِنّی اِلَیکَ عَمَّن سِواکَ، فَفَرَّجتَهُ عَنّیِ وَ کَشَفتَهُ، وَ اَنتَ وَلِیُّ کُلِّ نِعمَةٍ، وَ صاحِبُ کُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنتَهَی کُلِّ رَغبَةٍ» یعنی پروردگارا! من در همۀ عمرم، سختیهایم را، ناراحتیهایم را، آنجایی که هیچکس به من کمک نکرده، آنجایی که دشمنان به ناراحتی من شادمان میشدند، نزد تو آوردم و تو با قدرتت، با رحمتت، با فضلت آن سختیها را برطرف کردی. بنابراین امروز هم من در هنگامۀ خصومت این دشمن تا دندان مسلح وحشی، هیچگونه احساس ناراحتی نمیکنم. این روح امام حسین و این شجاعت و قدرت معنوی حسینبنعلی را تضمین میکند.رد معنای توکل بهعنوان دست روی دست گذاشتن و انتظار معجزه
دنبالۀ آیه ﴿وَ عَلىٰ رَبِّهِم يَتَوَكَّلونَ﴾، نشانۀ دیگر مؤمنین این است که بر پروردگار خود توکل و اتکاء میکنند. یعنی چه توکل میکنند؟ یعنی دست را روی دست میگذارند، میگویند خدا خودش درست کند؟ نه، معنای توکل این نیست. آنکسیکه دست روی دست میگذارد درمقابل تکلیفها و تعهدها و مسئولیتها، بهجای اینکه نیروی خود را مسئول بداند، معجزۀ خدایی را مسئول فرض میکند؛ اینچنین آدمی باید بداند که قرآن این عمل را رد کرده است، بهصورت مشت محکمی بر دهان بنیاسرائیل که به موسی گفتند: ﴿فَاذهَب اَنتَ وَ رَبُّكَ فَقاتِلا اِنّا هاهُنا قاعِدونَ﴾[13] تو و پروردگارت بروید، مشغول جنگ بشوید، با دشمن بستیزید، ما اینجا نشستیم ـ به تعبیر …گشوده شدن در توکل به روی انسان باخدا در بنبستها
اینها راههایی است که یک انسان بیخدا در بنبستها برایش مطرح میشود. وقتی به بنبست رسیدی، وقتی به جایی رسیدی که به نظرت میآید اینجا تَهِ کوچه است، راهی در بین نیست، بر روی مردم معمولی چند در باز میشود، درِ تسلیم، تسلیمِ دشمن شدن، درِ تسلیم، تسلیمِ حوادث شدن، تسلیمِ جریانِ طبیعی زندگی شدن، درِ خودکشی و انتحار، خود را نابود کردن و راحت شدن و احیاناً پشیمانیها، اما برای انسانِ باخدا درِ دیگری در بنبستها باز میشود که باز شدن آن در، درهای دیگر را، درهای شرافتکُش را به روی او میبندد. آن در، چه دری است؟ درِ توکل به خدا. میگوید اینجا بنبست است. میگوید خدایی که من میشناسم بنبست را هم میشکافد. بنبست چیست؟ ازنظر خدا بنبست نداریم ما. همۀ بنبستها با دست قدرت خدا بُنباز است! راه دارد.تکیه بر خدا و تکلیف در بحران احد با وجود شایعهٔ درگذشت پیامبر
… از دنیا رفت. در اینچنین بحرانی، در اینچنین بنبستی، یک مؤمن متوکل چه میکند؟ آقا، بنبست از این بالاتر؟ راههای نجات بهکلی بسته، اسلحهها روی زمین افتاده، دشمن مجهّز، مسلط، مسیطر، آنچه اینجا به داد انسان میرسد، آن دریچهای است که خداپرستان فقط دارند؛ اتکای به خدا. چه بنبستی؟ بنبست کدام است؟ پیغمبر از دنیا رفته باشد، خدای پیغمبر که از بین نرفته است. تکلیف که از بین نرفته. آدمِ با توکل در اینجا مثل چه کسی عمل میکند؟ مثل امیرالمؤمنین علیبنابیطالب، مثل ابودجّانه،[17] مثل دوتا، سهتا سرباز دیگر، اینها آدمهای با توکل بودند. بیتوکلها چه کسانی بودند؟ آنهایی که از احد تا مدینه، پشت سرشان را هم نگاه نکردند، دویدند تا خودِ …نقد تحریف توکل به بیتلاشی و نفی اراده و قدرت انسان
آنکسیکه توکل را دست بر روی دست گذاشتن، به امید آیندۀ مجهول بیتلاش نشستن، ایمان خود را از نیروی خود سلب کردن، معنا میکند؛ آنکسیکه توکل را بهمعنای خط نسخی[18] بر روی ارادۀ انسان و قدرت او وانمود میکند؛ اینچنین آدمی یا توکل را نمیفهمد، اسلام سَرَش نمیشود، توکل را درک نمیکند، یا نه؛ میفهمد، شَرَف سَرَش نمیشود، میخواهد عوضی معنا کند، تا مردم بیتوکل بار بیایند، تا مردم عوضی بار بیایند. معنای توکل این است، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ﴾. به نظر من دو بالِ نیرومند برای پرواز انسان در تلاشهای زندگی، یکی صبر است، یکی توکل. هر امتی که این دو بال را داشته باشد، از تیررس دشمنهای خاکی بهکلی دور خواهد شد؛ بال صبر و بال توکل، ﴿وَ عَلی رَبِّهِم …اعتصام به خدا و نهراسیدن از هیچ قدرت دیگر و ناامید نشدن از یاری او
… شما سنگین است، حالا که شما ازطرف پروردگار به مأموریتی دشوار دارید گسیل میشوید، ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ پس بهپا دارید نماز را. بازهم تکلیف، بازهم تعهد، ایمانِ خشک و خالی؟! ﴿فَاَقيمُوا الصَّلاةَ﴾ بهپا دارید نماز را، ﴿وَ آتُوا الزَّكاةَ﴾ و بدهید زکات را. (﴿اقَيموُا الصلَّاة﴾َ را در یکی از روزهای گذشته معنا کردم) ﴿وَ اعتَصِموا بِاللهِ﴾ و متوسل شوید به خدا و آیین خدایی، پناهنده باشید به خدا، متکی باشید به خدا، از هیچکس دیگر، از هیچ قدرت دیگر نهراسید. آنوقتیکه راهها بر شما فرو بسته مانْد، از لطف و مدد و یاوری خدا مأیوس نگردید. ﴿هُوَ مَولاكُم﴾ خدا سرپرست و نگهبان و همجبهۀ شماست. (معنی مولی، والیت و ازاینگونه تعبیرات را انشاءالله در یک بحث مفصل و مستقلی باید بیان کنم. ﴿اللهَ ُ ولَيِ اُّلذَّين آَمنَوا﴾[22] یعنی چه؟ ﴿هوُ مَوَلاكمُ﴾ یعنی چه؟ علی موالی مؤمنین است، یعنی چه؟ مؤمنین باید …معانی «حسبنا الله»: بسنده بودن خدا و رضای او
﴿حَسبُنَا اللهُ وَ نِعمَ الوَكيلُ﴾ خدا ما را بس است. یعنی چه خدا ما را بس است؟ خدا ما را بس است، به چندین معناست و همه درست. خدا ما را بس است و ما را به امداد خود مدد میکند. خدا ما را بس است، نیروهای طبیعت را در جهت سیر ما که جهت حق است، به راه افکنده و میافکند. خدا ما را بس است، یعنی ولو به کامِ دنیا نرسیم، خدا از ما راضی باشد، ما را بس؛ و هریک از این معانی و معانی دیگر که ﴿حَسبُنَا اللهُ وَ نِعمَ الوَكيلُ﴾ را بگیرید، درست است. ﴿فَزادَهُم ايماناً﴾، وقتی به آنها گفته شد که ﴿فَاخشَوهُم﴾ از مردم بترسید، از دشمنان بترسید، ایمانشان زیاد شد، ﴿وَ قالُوا﴾ و گفتند: ﴿حَسبُنَا اللهُ وَ نِعمَ الوَكيلُ﴾ …به زانو درآوردن دشمن با اتکا به خدا و همراهی مردم
… در مقابل شایعهپردازیهای دشمن است؛ اینها مهم است. مهم این است که وقتی انسان احساس کرد دشمن طلبکارانه میخواهد یک چیزی را بر کشور، بر مسئولین، بر دولت، بر ملّت تحمیل کند، با قدرت کامل در مقابل دشمن بِایستد و سینه سپر کند. ما در مقابل دشمن کوتاه نمیآییم؛ ما با اتّکاء به خدای متعال، با اتّکال به خدای متعال و با اطمینان به همراهی مردم انشاءالله به توفیق الهی دشمن را به زانو در خواهیم آورد.کمک خواستن از خدا، توکل، توسل به ائمه و به میدان آوردن همت ملی
بایستی از خدای متعال کمک خواست، به خدای متعال توکّل کرد، به ائمّهی اطهار (علیهم السّلام) متوسّل شد که شفاعت کنند و کمک کنند، و همّت ملّی را به میدان آورد و انشاءالله کارها را پیش برد؛ و این کار به توفیق الهی خواهد شد.ادامهٔ باقوت کار متصدیان امور خدماتی و تبلیغی و تبیینی با توکل به خدا
… باشید. زندگی بحمدالله به طور عادّی در جریان است. نگذارید دشمن احساس کند که شما در مقابل او میترسید، احساس ضعف میکنید. اگر دشمن احساس کند که شما از او میترسید، دیگر گریبان شما را رها نخواهد کرد. همین رفتاری که تا امروز داشتید، این رفتار را باقوّت ادامه بدهید. کسانی که امور خدماتی به عهدهشان است، کسانی که با مردم سروکار دارند، کسانی که امور تبلیغاتی و تبیینی بر عهدهشان است، کار خودشان را باقوّت انجام بدهند و ادامه بدهند و به خدای متعال توکّل کنند. وَ مَا النَّصرُ اِلّا مِن عِندِ اللَهِ العَزیزِ الحَکیم؛[4] و خدای متعال ملّت ایران را و حقیقت را و حق را، به طور قطع و یقین، پیروز خواهد کرد انشاءالله.سپردن دل به حق
به حق سپار دل خویش و از دعا مگریزاهمیت بحث روحیه و توکل به خدا
… از این صریحتر، دیگر خدای متعال چه بگوید؟ اِنَّ اللّهَ یُدافِعُ عَنِ الَّذینَ آمَنوا. اگر ما یک جایی دیدیم از ما دفاع نشد، باید در آن «عَنِ الَّذینَ آمَنوا» شک کنیم؛ مشکل ما در ایمان ما، در دل ما، در باطن ما، در عمل ما است؛ اینها را باید درست کنیم. لذا بحث روحیه و بحث توجّه به خدا و توکّل به خدا هم یک بحث خیلی مهمّی است.