رفتن به محتوای اصلی

توفیق الهی

نام‌های دیگر: توفیق

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فراهم آمدن زمینهٔ کار خیر و موفقیت انسان از سوی خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم و میهمانان خارجى شرکت‌کننده در مراسم اوّلین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینى (قدس سره الشریف)— ۱۳۶۹/۰۳/۱۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۰
۱۳۶۹۱۳۹۰

فقط سال ۱۳۷۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

آنچه در سیره‌ى امام بزرگوار ما برجسته است یکى دو مورد نیست ــ و حقیقتاً این انسان والا و برجسته ابعادى از زندگى خود را در معرض آموزش و تعلیم امّت اسلامى قرار داد ــ ولى دو سه نکته‌ى اساسى در زندگى آن بزرگوار باید هرگز از دید ما مؤمنین به رسالت امروزى اسلام پوشیده نماند: اوّلین مسئله این است که آن بزرگوار همه‌ى کارهاى خود را براى خدا انجام میداد و شاید فتح دلهاى امّت اسلامى در سراسر عالم با اختلاف سلایق و مسلکها و تربیتها و مؤثّرات ــ که بدون هیچ تفاوتى همه‌ى آحاد اسلام و سراسر امّت اسلامى در مقابل عظمت او و راه او و پیام او طوع[2] و تسلیم و همراهى نشان دادند ــ ناشى بود از اخلاص آن بزرگوار. براى خدا حرف میزد، براى خدا اقدام میکرد، براى خدا قهر میکرد، براى خدا حمایت میکرد، براى خدا حاضر بود نپسندیدن آحاد مردم را تحمّل کند، تنها بماند و حرکت کند. اخلاص او آن نقطه‌ی اساسى حیات او بود. راه آن بزرگوار هم فقط با اخلاص طى‌شدنى است و توده‌هاى مردم این اخلاص را بحمدالله‌ دارند و نشان داده‌اند. بزرگان و پیشروان و رهبران و علما و اندیشمندان و روشنفکران هم هر جا که این اخلاص را به کار بگیرند و با اخلاص عمل کنند و براى خدا حرف بزنند و کار کنند، توفیق حتمى است. توفیق به معناى تأثیر سخن در دلها است؛ یعنى سخنى که صادقانه باشد و براى خدا باشد، تأثیر خود را در دلهاى مستعد به همراه دارد؛ خدا این تأثیر را به آن میدهد و آن بزرگوار این‌جور بود. لذاست که دشمنان از اشاره‌ی او و از یک کلمه‌ى سخن او واهمه میکردند و دوستان دلگرم میشدند. در حوادث دشوار، سخن امام توانست دلهاى افسرده را گرمى ببخشد و حرکت را تضمین کند؛ نه‌ فقط در محدوده‌ى ایران بلکه در سرتاسر آفاق اسلامى. این یک خصوصیّت که ما به‌ هیچ‌ وجه باید آن را دستِ‌کم نگیریم؛ مخصوصاً ما مسئولین و کسانى که براى خودمان مسئولیّتى و وظیفه‌ى خطیرى قائل هستیم.
ماه رمضان فرصت خوبی برای خودسازی است. ما همان ماده‌ی خام هستیم که اگر روی خودمان کار کردیم و توانستیم این ماده‌ی خام را به شکلهای برتر تبدیل کنیم، آن کار لازم در زندگی را انجام داده‌ایم. هدف حیات همین است. وای به حال کسانی که روی خودشان از لحاظ علم و عمل کاری نکنند و همان‌طور که وارد دنیا شدند، به اضافه‌ی پوسیدگیها و ضایعات و خرابیها و فسادها که در طول زندگی برای انسان پیش می‌آید، از این دنیا بروند. مؤمن باید به‌طور دائم روی خودش کار کند؛ به‌طور دائم. نه این‌که خیال کنید «به‌طور دائم» زیادی است یا نمیشود؛ نه. هم میشود، هم زیادی نیست. اگر کسی مراقب خود باشد؛ مواظب باشد کارهای ممنوع و کارهایی را که خلاف است انجام ندهد و راه خدا را با جدیت بپیماید، موفق میشود. این، همان خودسازی دائمی است و برنامه‌ی اسلام، متناسب با همین خودسازی به‌طور دائم است. این نماز پنجگانه - پنج وقت نماز خواندن - ذکر گفتن؛ «ایاک نعبد و ایاک نستعین» را تکرار کردن؛ رکوع کردن؛ به خاک افتادن و خدای متعال را تسبیح و تحمید و تهلیل کردن برای چیست؟ برای این است که انسان به‌طور دائم مشغول خودسازی باشد. منتها گرفتاریها زیاد است و همه گرفتاریم. گرفتاری زندگی؛ گرفتاری معاش؛ گرفتاری امور شخصی؛ گرفتاری اهل و اولاد، و انواع گرفتاریها مانع میشود که ما به خودمان، آن چنان که شایسته است، برسیم. لذا یک ماه رمضان را که خدای متعال قرار داده است، فرصت مغتنمی است. این ماه را از دست ندهید. مقصودم این است که اگر نمیتوانیم به‌طور دائم در حال مراقبت و ساخت‌وساز خودمان باشیم، اقلاًّ ماه رمضان را مغتنم بشماریم .شرایط هم در ماه رمضان آماده است. یکی از بزرگترین شرایط، همین روزه‌ای است که شما میگیرید. این، یکی از بزرگترین توفیقات الهی است. توفیق یعنی چه؟ توفیق یعنی این‌که خدای متعال چیزی را برای انسان، مناسب بیاورد. با واجب کردن روزه، خدای متعال زمینه‌ی مناسبی را برای من و شما به‌وجود آورده است که قدری در این ماه به خودمان برسیم. روزه، نعمت بزرگی است. شکم خالی است و مبارزه با نفس، تا حدودی در اثنای روز، از جهات مختلف وجود دارد: هرچه را دوست دارید، نمیخورید و نمیآشامید و بسیاری از مشتهیات نفسانی را برای خودتان به مدت چند ساعت ممنوع میکنید. این، یک مبارزه با نفس است؛ مبارزه با هواست، و مبارزه با هوا، در رأس تمام کارهای نیک و خودسازیها قرار دارد.
حرف آخرى که میخواهم عرض بکنم، این است که شما بدون اتّکاء به خدا و توکّل به خدا و ارتباط ویژه با خدا ــ غیر از ارتباطات رسمى و معمولى و [اینکه] نظامِ اسلامى است و خب همه‌ مسلمانیم ــ بدانید توفیق لازم را به دست نخواهید آورد. توفیق هم از سوى خدا است؛ توفیق، جبر نیست؛ توفیق یعنى جور کردن، جور آوردن کار؛ یعنى موافق طبع و موافق خواست آوردنِ کار؛ معنای توفیق این است. نه اینکه وقتى میگوییم خدا توفیق داد، یعنى پشت گردن آدم را گرفت که این کار را انجام بدهد؛ نه، باز هم اراده‌ى خود شما است که کار را انجام میدهد امّا توفیق از طرف پروردگار است. این توفیق را و جور آمدن کار را و فرصت لازم کار را اگر میخواهید، باید با خدا رابطه‌ى مستقیم برقرار کنید؛ رابطه‌ى تضرّع، رابطه‌ى خواست، رابطه‌ى ویژه. همه باید داشته باشند امّا شما اولىٰ‌ترین کسانى هستید که این رابطه را با خدا [باید داشته باشید]. شما که میگویم، یعنى ما مسئولین را میگویم؛ خود من از شما اولىٰ هستم به این کار. شما که مسئول هستید و یکى از مدیریّتهاى بالا، دست شما است، جزو شایسته‌ترین افرادى هستید که باید این رابطه‌ى ویژه را با خدا داشته باشید؛ نمازِ با توجّه و با حضور، نوافل، تلاوت قرآن؛ سعى کنید در روز یک ‌مقدارى قرآن بخوانید؛ هیچ روزى بر شما نگذرد که یک‌ مقدارى قرآن با تدبّر ولو حالا ده آیه، پنج آیه تلاوت نکنید؛ این به شما نورانیّت میبخشد. و انتظار این را نداشته باشید که حالا امشب که ما نافله خواندیم، فردا مثلاً اثر یک گشایش مهمّى در کارمان ظاهر بشود؛ نه، نفْسِ این رابطه‌ى با خدا در دعاهاى ما جزو بدیهیّات و محکمات ادعیه‌ى ما است که خداى متعال، متضرّعینِ الیه را مورد توجّه و عنایت خاص قرار میدهد. تضرّع، این خواص را دارد. لذا امام (رضوان‌ الله ‌علیه) واقعاً هر چه میگذشت، با اینکه ایشان از سابق هم اهل عبادت بودند ــ ما شنیده بودیم و اطّلاع داشتیم ــ امّا این اواخر که همین‌طور به اواخر عمرشان نزدیک‌تر میشدند، با اینکه انسان وقتى پیر و خسته میشود، همچنان ‌‌که همه‌ى کارهاى دیگر براى انسان سخت میشود، نماز خواندن و عبادت کردن و دعا خواندن هم سخت میشود ــ این‌جورى است؛ جوان همچنان ‌که ورزش را راحت‌تر میکند، عبادت را هم راحت‌تر میکند، نماز را هم راحت‌تر میخواند ــ در عین ‌حال که ایشان پیر و ازکارافتاده میشدند، تضرّعشان، توجّهشان، اهتمامشان، گریه‌شان بیشتر میشد. و خداى متعال هم به همان نسبت کارها را پیش مى‌آورد، کارها را درست میکرد و جور میکرد.

توفیق یعنی فراهم آمدن امکانات و تعلق آن به خدا

… استعداد داشتم، زرنگ بودم، توانسته‌ام، به دست آورده‌ام، به کسی هم مربوط نیست؛ این ضدّ شکر است. شکر این است که بداند -ما بِکُم مِن نِعمَ‌ـةٍ فَمِنَ الله-[3] اگر استعدادی هم انسان دارد، مال خدا است؛ اگر همتی هم به خرج داده، متعلّق به ذات اقدس باریتعالی است؛ اگر امکانات جور شده است، اگر توفیقی هم پیش آمده است -توفیق، یعنی جور شدن امکانات، پیش آمدن امکانات؛ چون گاهی انسان همه‌ی هنرها را هم به خرج میدهد امّا امکانات جور نمیشود، توفیق پیش نمی‌آید- باز متعلّق به خدا است، صُنع الله است؛ [اگر] اینها را انسان بداند -به حقیقت دانستن و عَن ظهر القلب[4] - همین که انسان بداند این نعمت مال خدا است و «من» وجود ندارد، پایه‌ی اوّل شکر است. این خُیَلاء[5] است، تصوّر باطل است که انسان گمان کند که او است که با هنر خودش این موفّقیّت را، این امکان را، این …