رفتن به محتوای اصلی

توفیق الهی

نام‌های دیگر: توفیق

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فراهم آمدن زمینهٔ کار خیر و موفقیت انسان از سوی خدا.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم و میهمانان خارجى شرکت‌کننده در مراسم اوّلین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینى (قدس سره الشریف)— ۱۳۶۹/۰۳/۱۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۳۹۰
۱۳۶۹۱۳۹۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آنچه در سیره‌ى امام بزرگوار ما برجسته است یکى دو مورد نیست ــ و حقیقتاً این انسان والا و برجسته ابعادى از زندگى خود را در معرض آموزش و تعلیم امّت اسلامى قرار داد ــ ولى دو سه نکته‌ى اساسى در زندگى آن بزرگوار باید هرگز از دید ما مؤمنین به رسالت امروزى اسلام پوشیده نماند: اوّلین مسئله این است که آن بزرگوار همه‌ى کارهاى خود را براى خدا انجام میداد و شاید فتح دلهاى امّت اسلامى در سراسر عالم با اختلاف سلایق و مسلکها و تربیتها و مؤثّرات ــ که بدون هیچ تفاوتى همه‌ى آحاد اسلام و سراسر امّت اسلامى در مقابل عظمت او و راه او و پیام او طوع[2] و تسلیم و همراهى نشان دادند ــ ناشى بود از اخلاص آن بزرگوار. براى خدا حرف میزد، براى خدا اقدام میکرد، براى خدا قهر میکرد، براى خدا حمایت میکرد، براى خدا حاضر بود نپسندیدن آحاد مردم را تحمّل کند، تنها بماند و حرکت کند. اخلاص او آن نقطه‌ی اساسى حیات او بود. راه آن بزرگوار هم فقط با اخلاص طى‌شدنى است و توده‌هاى مردم این اخلاص را بحمدالله‌ دارند و نشان داده‌اند. بزرگان و پیشروان و رهبران و علما و اندیشمندان و روشنفکران هم هر جا که این اخلاص را به کار بگیرند و با اخلاص عمل کنند و براى خدا حرف بزنند و کار کنند، توفیق حتمى است. توفیق به معناى تأثیر سخن در دلها است؛ یعنى سخنى که صادقانه باشد و براى خدا باشد، تأثیر خود را در دلهاى مستعد به همراه دارد؛ خدا این تأثیر را به آن میدهد و آن بزرگوار این‌جور بود. لذاست که دشمنان از اشاره‌ی او و از یک کلمه‌ى سخن او واهمه میکردند و دوستان دلگرم میشدند. در حوادث دشوار، سخن امام توانست دلهاى افسرده را گرمى ببخشد و حرکت را تضمین کند؛ نه‌ فقط در محدوده‌ى ایران بلکه در سرتاسر آفاق اسلامى. این یک خصوصیّت که ما به‌ هیچ‌ وجه باید آن را دستِ‌کم نگیریم؛ مخصوصاً ما مسئولین و کسانى که براى خودمان مسئولیّتى و وظیفه‌ى خطیرى قائل هستیم.
ماه رمضان فرصت خوبی برای خودسازی است. ما همان ماده‌ی خام هستیم که اگر روی خودمان کار کردیم و توانستیم این ماده‌ی خام را به شکلهای برتر تبدیل کنیم، آن کار لازم در زندگی را انجام داده‌ایم. هدف حیات همین است. وای به حال کسانی که روی خودشان از لحاظ علم و عمل کاری نکنند و همان‌طور که وارد دنیا شدند، به اضافه‌ی پوسیدگیها و ضایعات و خرابیها و فسادها که در طول زندگی برای انسان پیش می‌آید، از این دنیا بروند. مؤمن باید به‌طور دائم روی خودش کار کند؛ به‌طور دائم. نه این‌که خیال کنید «به‌طور دائم» زیادی است یا نمیشود؛ نه. هم میشود، هم زیادی نیست. اگر کسی مراقب خود باشد؛ مواظب باشد کارهای ممنوع و کارهایی را که خلاف است انجام ندهد و راه خدا را با جدیت بپیماید، موفق میشود. این، همان خودسازی دائمی است و برنامه‌ی اسلام، متناسب با همین خودسازی به‌طور دائم است. این نماز پنجگانه - پنج وقت نماز خواندن - ذکر گفتن؛ «ایاک نعبد و ایاک نستعین» را تکرار کردن؛ رکوع کردن؛ به خاک افتادن و خدای متعال را تسبیح و تحمید و تهلیل کردن برای چیست؟ برای این است که انسان به‌طور دائم مشغول خودسازی باشد. منتها گرفتاریها زیاد است و همه گرفتاریم. گرفتاری زندگی؛ گرفتاری معاش؛ گرفتاری امور شخصی؛ گرفتاری اهل و اولاد، و انواع گرفتاریها مانع میشود که ما به خودمان، آن چنان که شایسته است، برسیم. لذا یک ماه رمضان را که خدای متعال قرار داده است، فرصت مغتنمی است. این ماه را از دست ندهید. مقصودم این است که اگر نمیتوانیم به‌طور دائم در حال مراقبت و ساخت‌وساز خودمان باشیم، اقلاًّ ماه رمضان را مغتنم بشماریم .شرایط هم در ماه رمضان آماده است. یکی از بزرگترین شرایط، همین روزه‌ای است که شما میگیرید. این، یکی از بزرگترین توفیقات الهی است. توفیق یعنی چه؟ توفیق یعنی این‌که خدای متعال چیزی را برای انسان، مناسب بیاورد. با واجب کردن روزه، خدای متعال زمینه‌ی مناسبی را برای من و شما به‌وجود آورده است که قدری در این ماه به خودمان برسیم. روزه، نعمت بزرگی است. شکم خالی است و مبارزه با نفس، تا حدودی در اثنای روز، از جهات مختلف وجود دارد: هرچه را دوست دارید، نمیخورید و نمیآشامید و بسیاری از مشتهیات نفسانی را برای خودتان به مدت چند ساعت ممنوع میکنید. این، یک مبارزه با نفس است؛ مبارزه با هواست، و مبارزه با هوا، در رأس تمام کارهای نیک و خودسازیها قرار دارد.
حرف آخرى که میخواهم عرض بکنم، این است که شما بدون اتّکاء به خدا و توکّل به خدا و ارتباط ویژه با خدا ــ غیر از ارتباطات رسمى و معمولى و [اینکه] نظامِ اسلامى است و خب همه‌ مسلمانیم ــ بدانید توفیق لازم را به دست نخواهید آورد. توفیق هم از سوى خدا است؛ توفیق، جبر نیست؛ توفیق یعنى جور کردن، جور آوردن کار؛ یعنى موافق طبع و موافق خواست آوردنِ کار؛ معنای توفیق این است. نه اینکه وقتى میگوییم خدا توفیق داد، یعنى پشت گردن آدم را گرفت که این کار را انجام بدهد؛ نه، باز هم اراده‌ى خود شما است که کار را انجام میدهد امّا توفیق از طرف پروردگار است. این توفیق را و جور آمدن کار را و فرصت لازم کار را اگر میخواهید، باید با خدا رابطه‌ى مستقیم برقرار کنید؛ رابطه‌ى تضرّع، رابطه‌ى خواست، رابطه‌ى ویژه. همه باید داشته باشند امّا شما اولىٰ‌ترین کسانى هستید که این رابطه را با خدا [باید داشته باشید]. شما که میگویم، یعنى ما مسئولین را میگویم؛ خود من از شما اولىٰ هستم به این کار. شما که مسئول هستید و یکى از مدیریّتهاى بالا، دست شما است، جزو شایسته‌ترین افرادى هستید که باید این رابطه‌ى ویژه را با خدا داشته باشید؛ نمازِ با توجّه و با حضور، نوافل، تلاوت قرآن؛ سعى کنید در روز یک ‌مقدارى قرآن بخوانید؛ هیچ روزى بر شما نگذرد که یک‌ مقدارى قرآن با تدبّر ولو حالا ده آیه، پنج آیه تلاوت نکنید؛ این به شما نورانیّت میبخشد. و انتظار این را نداشته باشید که حالا امشب که ما نافله خواندیم، فردا مثلاً اثر یک گشایش مهمّى در کارمان ظاهر بشود؛ نه، نفْسِ این رابطه‌ى با خدا در دعاهاى ما جزو بدیهیّات و محکمات ادعیه‌ى ما است که خداى متعال، متضرّعینِ الیه را مورد توجّه و عنایت خاص قرار میدهد. تضرّع، این خواص را دارد. لذا امام (رضوان‌ الله ‌علیه) واقعاً هر چه میگذشت، با اینکه ایشان از سابق هم اهل عبادت بودند ــ ما شنیده بودیم و اطّلاع داشتیم ــ امّا این اواخر که همین‌طور به اواخر عمرشان نزدیک‌تر میشدند، با اینکه انسان وقتى پیر و خسته میشود، همچنان ‌‌که همه‌ى کارهاى دیگر براى انسان سخت میشود، نماز خواندن و عبادت کردن و دعا خواندن هم سخت میشود ــ این‌جورى است؛ جوان همچنان ‌که ورزش را راحت‌تر میکند، عبادت را هم راحت‌تر میکند، نماز را هم راحت‌تر میخواند ــ در عین ‌حال که ایشان پیر و ازکارافتاده میشدند، تضرّعشان، توجّهشان، اهتمامشان، گریه‌شان بیشتر میشد. و خداى متعال هم به همان نسبت کارها را پیش مى‌آورد، کارها را درست میکرد و جور میکرد.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

معنای توفیق به‌عنوان جور آمدن کار از سوی خدا، نه جبر

حرف آخرى که میخواهم عرض بکنم، این است که شما بدون اتّکاء به خدا و توکّل به خدا و ارتباط ویژه با خدا ــ غیر از ارتباطات رسمى و معمولى و [اینکه] نظامِ اسلامى است و خب همه‌ مسلمانیم ــ بدانید توفیق لازم را به دست نخواهید آورد. توفیق هم از سوى خدا است؛ توفیق، جبر نیست؛ توفیق یعنى جور کردن، جور آوردن کار؛ یعنى موافق طبع و موافق خواست آوردنِ کار؛ معنای توفیق این است. نه اینکه وقتى میگوییم خدا توفیق داد، یعنى پشت گردن آدم را گرفت که این کار را انجام بدهد؛ نه، باز هم اراده‌ى خود شما است که کار را انجام میدهد امّا توفیق از طرف پروردگار است. این توفیق را و جور آمدن کار را و فرصت لازم کار را اگر میخواهید، باید با خدا رابطه‌ى …

شکر توفیق کار صالح و بیمناکی از سلب توفیق بر اثر گناه

… مردم در مراسم ماه رمضان، باز لازم است خدای متعال را سپاسگزار باشیم و شکر کنیم. آنجوری که گزارش دادند، امسال حضور مردم در مراسم مختلف ماه رمضان، یک حضور بسیار چشمگیر و بسیار گسترده‌ای در سراسر کشور بوده است؛ که این هم نشانه‌ی رحمت خداست، نشانه‌ی لطف خداست. هر وقت دیدید توفیقی به شما دست میدهد که میتوانید یک کار صالح را، یک حسنه را انجام دهید، خدا را شکر کنید؛ چون این نشانه‌ی آن است که خدای متعال به شما لطف دارد، توجه دارد، به شما توفیق میدهد. آن وقتی که بیتوفیق میمانیم، باید به خود بلرزیم، بترسیم، به خدا پناه ببریم، مراقب باشیم ببینیم چه گناهی از ما سر زده است که خدا توفیقش را از ما سلب کرده است. امسال بحمدالله توفیقات الهی گسترده بود. از این فضای معنوی استفاده کنیم.

لزوم پناه بردن به خدا و طلب توفیق در راه طلبگی با وجود شوق آغازین

فرمودند و درست هم همین است که وقتی طلبه وارد حوزه و این صراط میشود، با شوق و رغبت به معنویت و روحانیت به معنای واقعی کلمه است - در این شکی نیست - سالها هم در این راه ما راه رفتیم، حرکت کردیم، درس خواندیم، نفس کشیدیم؛ اما در عین حال بایستی به خدای متعال پناه برد، بایستی از خدا کمک خواست، باید از او توفیق طلبید؛ بدون توفیق الهی، کار خیلی مشکل است. امام سجاد (علیه الصلوة و السلام) در دعای صحیفه‌ی سجادیه عرض می کند: «هذا مقام من استحیا لنفسه منک و سخط علیها و رضی عنک»[3] . این چه حالتی است این چه وضعی است که امام سجاد عرض میکند من شرمنده هستم؟

انتساب همهٔ موفقیت‌های دولت به توفیق و کمک الهی

بحمداللَّه شما این موفقیتها را داشته‌اید. حالا وظیفه‌تان در قبال این موفقیتها چیست؟ وظیفه‌تان شکر است؛ شکر خداست. مبادا کسی از شما - چه آقای رئیس‌جمهور، چه یکایک حضرات - تصور کنند که اینها را شما بودید که انجام دادید. نه، خدای متعال بود که به شما این توفیق را داد. هرکاری که شما کردید به توفیق الهی بود، با قوّتی بود که خدا به شما داده بود، با شوقی بود که خدا در دلتان گذاشته بود، با فرصتی بود که خدا برای خدمتگزاری به شما داده بود. مبادا غرور ما را بگیرد؛ که یکی از بزرگترین لغزشگاهها غرور است؛ که انسان بگوید منم که این کارها را کرده‌ام و منم که این چیزها به ذهنم رسید. انسان وقتی به عملکردهای خودش نگاه میکند و به تجربه و در طول زمان لغزشهای خودش را، اشتباهات خودش را و ساده‌نگریهای خودش …

تأثیر سخن صادقانه و برای خدا در دل‌های مستعد

… هم فقط با اخلاص طى‌شدنى است و توده‌هاى مردم این اخلاص را بحمدالله‌ دارند و نشان داده‌اند. بزرگان و پیشروان و رهبران و علما و اندیشمندان و روشنفکران هم هر جا که این اخلاص را به کار بگیرند و با اخلاص عمل کنند و براى خدا حرف بزنند و کار کنند، توفیق حتمى است. توفیق به معناى تأثیر سخن در دلها است؛ یعنى سخنى که صادقانه باشد و براى خدا باشد، تأثیر خود را در دلهاى مستعد به همراه دارد؛ خدا این تأثیر را به آن میدهد و آن بزرگوار این‌جور بود. لذاست که دشمنان از اشاره‌ی او و از یک کلمه‌ى سخن او واهمه میکردند و دوستان دلگرم میشدند. در حوادث دشوار، سخن امام توانست دلهاى افسرده را گرمى ببخشد و حرکت را تضمین کند؛ نه‌ فقط در محدوده‌ى ایران بلکه در سرتاسر آفاق اسلامى. این یک خصوصیّت که ما به‌ هیچ‌ وجه …

سلب توفیقات الهی با سست شدن پایبندی به شعارهای الهی

… در ذهنم اینجور است که با سند معتبری از قول خدای متعال نقل شده که فرموده: من قطعاً امید آن کسی را که به غیر من امید ببندد، قطع خواهم کرد. ما باید امیدمان به خدا باشد، برای خدا کار کنیم؛ منتها میدانیم که کار برای خدا جاذبه دارد. این شعارها، شعارهای الهی است. اگر چنانچه این پایبندیها سست شود، اگر نسبت به این شعارها تقید و پایبندی کم شود، توفیقات الهی هم سلب خواهد شد. بسیاری از این موفقیتهائی که شما در میدان عمل دارید، و از اول انقلاب تا امروز هرچه که موفقیت بوده، به خاطر این است که توفیقات الهی شامل حال بوده و این کمکِ الهی است. اگر کار برای خدا نباشد، این موفقیتها از ما گرفته خواهد شد. همان شور و نشاط و تلاش و خدمت صادقانه و بدون توقع مزد و منت باید ادامه پیدا کند. این یک نکته‌ی اصلی است.

توجه و توسل انسان به خدا، خود لطف و توفیق الهی

… و تضرع؛ بخصوص در شبهای قدر و در آن ساعات متبرک، همه‌ی افراد، مخصوصاً جوانها به محافل دعا و توجه و تذکر؛ از قشرهای مختلف، با انواع سلائق گوناگون اجتماعی و فردی و سیاسی و غیره رونق بخشیدند؛ همه آمدند دستها را به دعا بلند کردند و دلهایشان را با خدا آشنا کردند. خود این توجه و توسل و این توفیقی که انسان پیدا میکند، لطف الهی است؛ خود این توجه پروردگار است که در همین دعای وداع ماه مبارک رمضان، امام سجاد (علیه‌السّلام) میفرماید: «تشکر من شکرک و أنت ألهمته شکرک»؛ تو بودی که شکرگزاری را به دل شاکران الهام کردی. «و تکافئ من حمدک و انت علّمته حمدک»؛ تو بودی که توفیق دادی، تعلیم دادی که بتواند حمد تو را به جا بیاورد. به قول شاعر:

کمک الهی پشتوانهٔ نشاط و توفیق و لزوم طلب آن از خدا

… کنید. از خدای متعال توفیق بخواهید. رابطه‌تان را روز به روز با معنویت و خدای متعال تقویت کنید. مبادا اشتغالات کاری، شما را از ذکر و توجه و پرداختن به معنویات باز بدارد! یعنی یکی از خطرها این است که در عمل‌زدگی غرق بشویم و از آن ارتباط قلبی خودمان غافل بمانیم. آن چیزی که پشتوانه‌ی نشاط و شور و شوق و تحرک و توفیق ماست، کمک الهی است. کمک الهی را باید به معنای واقعی کلمه از خدا خواست و از خدا طلب کرد. هم باید نعمت الهی را - نعمت این مسئولیت و این توفیق خدمتی که به شما داده - شکر کرد و هم این‌که ازدیاد و دوام و استمرار آن را از خدای متعال طلب کرد و خواست. لذا این احتیاج دارد به توجه؛ این ایام ماه شعبان را مغتنم بشمارید. در این صلوات شریف ظهرها میخوانید: …

توفیق استغفار و عزم نشانهٔ رحمت و جذب الهی

… کسی که به سمت تو بیاید، راهش نزدیک است. عمده، عزم کردن، حرکت کردن و همت گماشتن است. «و انّک لا تحتجب عن خلقک الّا ان تحجبهم الأعمال دونک». ما به دست خود و با خطاهای خود، بین خود و خدا فاصله ایجاد میکنیم. خدای متعال با ما فاصله‌یی ندارد؛ راه نزدیک است. اگر توفیقی پیدا شد، این توفیق نشانه‌ی رحمت الهی است. اگر توانستید از دل استغفاری برآورید و عزمی و حرکتی بکنید، بدانید که توفیق الهی و توجه الهی شامل حال شماست؛ شما را دارند جذب میکنند و میکِشند. خدا در موارد متعدد توبه را به خودش نسبت میدهد؛ «ثمّ تاب علیهم لیتوبوا»؛ خدا توبه کرد تا انسانها توبه کنند. توبه یعنی چه؟ یعنی توجه و برگشت. خدا به شما عطف توجه کرد؛ این موجب شد تا دل شما هم به خدای متعال متمایل شود.

غلبهٔ دوستی دنیا بر انسانِ واگذاشته به خود

… هستند که به پدر و مادرش پناه می‌برد و جز به آنها به چیز دیگری نمیاندیشد. «یا موسی لو وکلتک الی نفسک لتنظرلها اذن لغلب علیک حب الدنیا و زهرتها». «لتنظرلها» با «لتنظر الیها» فرق دارد. نگاه کردن به دنیا کار مذمومی نیست؛ به دنیا اندیشیدن مذموم است. ای موسی! اگر من تو را به حال خود میگذاشتم که به دنیا بیندیشی، آن گاه دوستی و زیباییهای دنیا بر تو غلبه پیدا میکرد.

توفیقات معنوی و شوق به انجام وظیفه به‌عنوان پاداش خدا

… هیچ نظام بشرى‌اى قادر نیست که حقّ کارگزاران را با دقّت اداء کند. حُسن نظام الهى این است که وقتى هیچ‌کس نتوانست، تازه نوبتِ خود خداى متعال و مأمورین الهى است که اینها را ثبت کنند و به خود شما برگردانند؛ نه فقط در آخرت، که در دنیا هم آثار آن را برمیگردانند. توفیقات شخصى شما، توفیقات معنوى شما، روشنى دل شما، شوق شما به انجام وظیفه‌ى بیشتر، همه پاداشهایى است که خدا به شما دارد میدهد.

تقوا شرط توفیق در هر راه و هر شغل

اوّلاً عرض کنیم تقوا چیست و در ابعاد مختلف زندگى چگونه میشود با‌تقوا بود. تقوا عبارت است از اجتناب و پرهیز کردن از خطا، از گناه، از اشتباه، از آلودگى، ناپاکى، انحراف از راه، اجتناب از پیروى از هوسها، دل سپردن به خطّ مستقیم تکلیف و وظیفه؛ این تقوا است. همه باید در میدانهاى مختلف با‌تقوا باشند تا موفّق بشوند. تقوا شرط توفیق در هر راهى است؛ مخصوص دین هم نیست؛ منتها تقواى دینى، روشن و واضح است؛ شیرین و خوش‌عاقبت است. از یک کودک و نوجوانى که مشغول تحصیل و درس خواندن است، تا خانم کدبانوى یک خانه، تا هر انسانى که در یک محیطى به شغلى و به کارى اشتغال دارد، هر کدام از اینها باید تقوا داشته باشند تا بتوانند راه را درست …

توفیق یعنی فراهم آمدن امکانات و تعلق آن به خدا

… استعداد داشتم، زرنگ بودم، توانسته‌ام، به دست آورده‌ام، به کسی هم مربوط نیست؛ این ضدّ شکر است. شکر این است که بداند -ما بِکُم مِن نِعمَ‌ـةٍ فَمِنَ الله-[3] اگر استعدادی هم انسان دارد، مال خدا است؛ اگر همتی هم به خرج داده، متعلّق به ذات اقدس باریتعالی است؛ اگر امکانات جور شده است، اگر توفیقی هم پیش آمده است -توفیق، یعنی جور شدن امکانات، پیش آمدن امکانات؛ چون گاهی انسان همه‌ی هنرها را هم به خرج میدهد امّا امکانات جور نمیشود، توفیق پیش نمی‌آید- باز متعلّق به خدا است، صُنع الله است؛ [اگر] اینها را انسان بداند -به حقیقت دانستن و عَن ظهر القلب[4] - همین که انسان بداند این نعمت مال خدا است و «من» وجود ندارد، پایه‌ی اوّل شکر است. این خُیَلاء[5] است، تصوّر باطل است که انسان گمان کند که او است که با هنر خودش این موفّقیّت را، این امکان را، این …

توفیق یعنی فراهم آوردن زمینهٔ مناسب از سوی خدا

… دست ندهید. مقصودم این است که اگر نمیتوانیم به‌طور دائم در حال مراقبت و ساخت‌وساز خودمان باشیم، اقلاًّ ماه رمضان را مغتنم بشماریم .شرایط هم در ماه رمضان آماده است. یکی از بزرگترین شرایط، همین روزه‌ای است که شما میگیرید. این، یکی از بزرگترین توفیقات الهی است. توفیق یعنی چه؟ توفیق یعنی این‌که خدای متعال چیزی را برای انسان، مناسب بیاورد. با واجب کردن روزه، خدای متعال زمینه‌ی مناسبی را برای من و شما به‌وجود آورده است که قدری در این ماه به خودمان برسیم. روزه، نعمت بزرگی است. شکم خالی است و مبارزه با نفس، تا حدودی در اثنای روز، از جهات مختلف وجود دارد: هرچه را دوست دارید، نمیخورید و نمیآشامید و …

میسر شدن حفظ خانواده با کمک خدای متعال

… طوری هستند که احتیاج به کمک ما دارند، کمکشان کنیم؛ مراقب باشید. «قوا انفسکم و اهلیکم نارا وقودها النّاس والحجارة»؛ از آتشی که آتشگیره‌ی آن انسانها و سنگها هستند، خودتان و زن و بچه‌ی‌تان را حفظ کنید؛ معلوم می‌شود که وظیفه‌ی حفظ زن و بچه هم به عهده‌ی ماهاست. البته این کارها با کمک خودِ خدای متعال میسر می‌شود؛ این را هم بدانیم. خداوند خودش باید کمک کند؛ باید از خدا همین را بخواهید.