تحسین نو بودن سبک و شعر تواشیح و پرهیز از تقلید محض
یک نکتهى دیگر که نکتهى آخر است، راجع به تواشیح است. من خیلى خوشحال شدم از اینکه دیدم برادرهاى مشهد[8] الحمدلله این نوآورى را کردند؛ شعرِ نو با آهنگِ نو و خوب آمدند خواندند. حالا البتّه یک چیزهایى از آن خیلى عربى است، ماها نمیفهمیم ــ عیبى هم ندارد؛ حالا نفى نمیکنیم ــ امّا آنچه بسیار خوب است، این است که نو است؛ سبک نو است، شعر نو است؛ دیگر تقلیدِ محض از دیگران نیست. من به این برادرانى که در تهران هم مشغول هستند و همین گروههاى تواشیح را دارند، همخوانىها را دارند ــ که انصافاً هم بسیار خوبند ــ غالباً میگویم این قرآنخوانىِ مشترک که شماها دارید، خیلى چیز عالىاى است؛ در دنیا واقعاً کمنظیر است اینجور باهمخوانىِ هفت هشت …
لزوم رعایت موازین موسیقی عربی در خواندن تواشیح
… و مجدداً به دستگاه اول برمیگردند؛ مثلاً از بیات ترک شروع میکنند، وارد همایون میشوند و سپس به شور میروند؛ بعد آخر سر مجدداً به همان بیات ترک برمیگردند؛ لذا شما میبینید که «صدقاللَّهالعلىّالعظیم»شان، با «بسماللَّهالرّحمنالرّحیم»شان دارای یک آهنگ است. در چنین حالتی، اگر ما بیاییم قرآن عربی یا سرود عربی را بدون رعایت موازین آنها بخوانیم، چیز ناجوری از آب درمیآید و اصلاً به گوش نمیچسبد. اگر بناست تواشیح خوانده بشود، باید همانطور خوانده بشود.
نقد تقلید محض از تواشیحهای عربی و پیشنهاد استفاده از شعر و دعای عربی
از تواشیحهای آنها هم خیلی نباید استفاده بشود. من میبینم که این جوانان ما وقتی همخوانی میکنند، عین همان چیزی را که آنها خواندهاند، تکرار میکنند؛ واقعاً این تقلید محض لزومی دارد؟ این همه شعر عربی و دعا هست که میتوان از آنها استفاده کرد؛ مثلاً میتوانند قصیدهی «بُرده»[19] را بخوانند که خیلی ممتاز و خیلی خوب است. دربارهی پیامبر و ائمه، عربها چهقدر اشعار خوب سرودهاند که در حد اعلای فصاحت و بلاغت است؛ از اینها در تواشیح استفاده کنید.