رفتن به محتوای اصلی

تهاجم فرهنگیاصطلاح

نام‌های دیگر: تهاجم فکری، جنگ فرهنگی، جنگ فکری، کارزار فرهنگی، کارزار فکری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

هجوم برنامه‌ریزی‌شده برای دگرگون کردن باورها و فرهنگ یک ملت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گفتگو پیرامون شهادت استاد مطهری— ۱۳۶۳/۰۲/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۳۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

تهاجم فرهنگی این است که یک مجموعه -سیاسی یا اقتصادی- برای مقاصد سیاسی خود و برای اسیرکردن یک ملت، به بنیانهای فرهنگی آن ملّت هجوم می‌برد. چنین مجموعه‌ای هم چیزهای تازه‌ای را وارد آن کشور و آن ملت میکند؛ امابه زور؛ امّا به قصد جایگزین کردن آنهابا فرهنگ و باورهای ملی. این، اسمش تهاجم است. در تبادل فرهنگی، هدف، بارورکردن فرهنگ ملی و کامل کردن آن است. اما در تهاجم فرهنگی، هدف، ریشه‌کن کردن فرهنگ ملی و ازبین بردن آن است. در تبادل فرهنگی، آن ملتی که از ملتهای دیگر چیزی میگیرد، میگردد چیزهای مطبوع و دلنشین و خوب و مورد علاقه را میگیرد. فرض بفرمایید، دانش را از آنها تعلیم میگیرد. فرض کنید، ملت ایران به اروپا میرود و میبیند آنها مردمی اهل سختکوشی و خطر کردنند. اگر این را از آنها یاد بگیرد، خیلی خوب است. به اقصای شرق آسیا میرود و میبیند که آنها مردمی هستند دارای وجدان کار، علاقه‌مند به کار، مشتاق کار. اگر این را از آنها یاد بگیرد، خیلی خوب است. به فلان کشور میرود و میبیند مردم آن کشور، وقت شناس، دارای نظم و انضباط، دارای محبّت، دارای حسِ‌ّ ادب و حسِّ احترامند. اگر یاد بگیرد، اینها چیزهای خوبیست.
در تهاجم فرهنگی، دشمن میگردد آن نقطه‌ای از فرهنگ خود را به این ملت میدهد و وارد این ملت میکند که خودش میخواهد. معلوم است که دشمن چه میخواهد! اگر در تبادل فرهنگی، ملتی که از فرهنگ بیگانه چیزی میگیرد، تشبیه به آدمی شود که در کوچه و بازار، غذا و دوای مناسب میخرد که مصرف کند؛ در تهاجم فرهنگی، ملتی را که تحت تهاجم قرار گرفته است، باید به بیماری که افتاده و خودش کاری نمیتواند بکند، تشبیه کنیم. آن وقت دشمن، آمپولی به او تزریق میکند و معلوم است آمپولی که دشمن تزریق کند، چیست! این، فرق دارد با آن دارو و درمانی که خود شما بروید و آن را با میل انتخاب و وارد بدنتان کنید. این، تهاجم فرهنگی است.
پس، تبادل فرهنگی به انتخاب ماست؛ اما تهاجم فرهنگی به انتخاب دشمن است. تبادل فرهنگی انجام میدهیم تا کامل شویم؛ یعنی فرهنگ خودی را کامل کنیم. اما تهاجم فرهنگی انجام میگیرد تا فرهنگ خودی را ریشه‌کن کند. تبادل فرهنگی از چیزهای خوب است؛ تهاجم فرهنگی از چیزهای بد است. تبادل فرهنگی در هنگام قوّت و روزگار توانایی یک ملت انجام میگیرد؛ ولی تهاجم فرهنگی در دوران ضعف یک ملت است. لذا دیدید که استعمارگران، در آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین، هر جا خواستند وارد شوند، قبل از آن‌که سیاستمداران و سربازان و قزّاقهایشان وارد شوند، میسیونهای مسیحی و هیأتهای تبشیری مسیحی شان وارد شدند! سرخپوستان و سیاهپوستان را اوّل مسیحی کردند، بعد طناب استعمار به گردنشان انداختند. بعد هم از خانه و کاشانه‌شان، آواره‌شان کردند و پدرشان را در آوردند!

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

دو شاخه: جایگزینی فرهنگ بیگانه و حمله به ارزش‌های نظام از راه فرهنگ

این مسئله‌ى «تهاجم فرهنگى» که بنده بارها از آن اسم مى‌آورم و حقیقتاً من نسبت به آن قلباً و روحاً حسّاس هستم، دو شاخه‌ى اساسى و مهم دارد که هر دویش براى شما قابل توجّه است: یکى عبارت است از جایگزین کردن فرهنگ بیگانه به جاى فرهنگ بومى که این ادامه‌ى همان کارى است که در دوران پهلوى به‌ صورت آزاد و نرخ شاه‌عبّاسى[14] انجام میگرفته است و در دوران اسلامى قطع شده؛ اینها دارند فشار مى‌آورند که همان کار باید انجام بگیرد. شاخه‌ى دوّم عبارت است از حمله‌ى به جمهورى اسلامى و به ارزشهاى جمهورى اسلامى و ارزشهاى ملّت ایران از طرق فرهنگى؛ با نوشتن، با تهیّه‌ى فیلم‌ها یا نمایشنامه‌ها یا تنظیم کتابها یا فصلنامه‌ها. الان در کشور ما با هدایت بیگانه دارد از این کارها انجام میگیرد؛ نه این است که ما ندانیم؛ نخیر، ما میدانیم. بنده خودم با همه‌ى اشتغالاتى که دارم، اغلبِ مجلّات این کشور را بخصوص مجلّات ادبى را میبینم؛ لااقل یک تورّقى میکنم. البتّه براى من مقالات را معمولاً جدا …

لزوم مبارزه با نفوذ فرهنگ غرب و استکبار در افکار مسلمانان

أیّها المؤمنون و المؤمنات! المسلمون الیوم یتحمّلون مسئولیّة بذّل الجهد فى ساحتین الأولى ساحة بناء النّفس و الکفاح الجادّ ضدّ نفوذ عوامل ثقافة الغرب والاستکبار فى افکار ونفوس المسلمین وجمیع شعوب العالم. الإعلام الغربیّ الاستکباریّ لایفتأً یدین فکرة الجهاد والتّحرّک والمقاومة بین المسلمین الواعین والنّاهضین، مدّعیاً انّ الفصائل الإسلامیّة الواعیة الیقظة لاتنهج طریق السّلام والاستقرار، بل تنحوا دائماً منحى الخصام والعداء. هذه فریةٌ خبیثةٌ خادعة. انّهم هم …

جهت‌گیری همهٔ برنامه‌ها به‌ویژه نمایش و سرگرمی به مقابله با تهاجم استکبار

در همه‌ى برنامه‌ها جهت کلّى، مقابله با تهاجم تبلیغاتى و فرهنگى و خبرى استکبار باشد؛ این اصل مهم نه‌تنها در خبر، که در گزارشها، برنامه‌هاى علمى و اجتماعى و سیاسى و بخصوص در برنامه‌هاى هنرى و سرگرم‌کننده مانند نمایش و داستانهاى یکّه یا دنباله‌دار باید رعایت شود. این نکته بدرستى براى همه‌ى کارکنان روشن گردد که فرهنگ مهاجم بیگانه، از راه نمایشها و برنامه‌هاى سرگرم‌کننده بیش از گفتگوى رویاروى، بر ذهن و عمل مردم اثر میگذارد؛ و از این اثر‌گذارىِ ناخواسته، هوشیارانه و خردمندانه جلوگیرى شود.

عیب اساسی فرهنگ و هنر ایران در دوران قاجار و پهلوی

خب، عیب عمده‌ى کارهاى فرهنگى و هنرى ما در دوران قبل از انقلاب ببینیم چه بوده. رجال فرهنگى ما همانهایى که امروز هستند، دیروز هم همانها بودند؛ یعنى از آن نوع هستند؛ مردمِ همین ملّت بودند، درس‌خوانده بودند، فرزانه بودند. چیست آن عیب اساسى‌ای که ما در دوران پهلوى و دوران قاجار ــ بخصوص اواخر قاجار ــ این‌جور خشک شدیم، پوک شدیم، بى‌بُروز شدیم؟ این عیب اساسى را واقعاً [باید] پیدا کرد. به نظر مى‌آید عیبش همین است که ما مکرّر به زبان مى‌آوریم: مسئله‌ى «تهاجم فرهنگى». ما شبیخون‌زده شدیم؛ یعنى از یک غفلت ما و غفلت سردمداران و فرمانروایان این کشور استفاده شده؛ یک عدّه مردمى با یک فرهنگ تازه‌اى، با یک نیروى جدیدى که بر اثر رنسانس دنیا را به جوش آورده بودند و خودشان در جوش‌ و خروش بودند، ریختند سر ما. گفت «اوّلین دشمنى که بر ایشان تاخت، خواب …

تزریق تحمیلی فرهنگ بیگانه به ملت تا پایان دوران پهلوی

… دست ما را بالا میزند و یک آمپولى فرومیکند و یک چیزى فرومیکند در بدن ما؛ نمیدانیم چه هم هست؛ [نمیدانیم] آیا لازم بود، آیا لازم نبود، آیا به اندازه بود، آیا کم بود، آیا زیاد بود، آیا مضر بود، آیا مخدّر بود، آیا مسموم [بود]؛ اینها را انسان بایستى توجّه کند. آن زمان این‌جورى به ما تزریق کردند، هر چه تزریق کردند؛ تا این آخرِ دوران پهلوى همین‌طور دائم تزریق کردند به این ملّت. اینکه فایده‌اى ندارد؛ اینکه اخذ فرهنگ بیگانه به ‌عنوان تکمیل نیست؛ این غرق شدن و معمول و مفعول فرهنگ بیگانه قرار گرفتن است؛ اینکه ارزشى ندارد. بله، [اصل این است که] انسان برود با اختیار خودش انتخاب بکند.

ازدست‌رفتن ملتی که فرهنگ ملی‌اش پایمال فرهنگ بیگانه شود

در زمینه‌هاى فرهنگى هم من عرض بکنم، این دیگر مخصوص ما نیست [بلکه] همه‌ى ملّتهاى زنده‌ى دنیا بر این متّفقند که اگر ملّتى اجازه داد که فرهنگ ملّى او پایمال تهاجم فرهنگهاى بیگانه بشود، آن ملّت ازدست‌رفته است و پدرش درآمده است. ملّت غالب، آن ملّتى است که فرهنگش غالب است. غلبه‌ى فرهنگى است که میتواند غلبه‌ى اقتصادى و سیاسى و امنیّتى و نظامى و همه‌چیز را هم با خود به دنبال بیاورد. مى‌بینید کشورهاى مقتدر دنیا چه تلاشى میکنند براى اینکه زبان خودشان را در دنیا رایج کنند! چون زبان …

تحمیل فرهنگ بیگانه با تکرار مفاهیم در رسانه‌ها طی پنجاه سال

… وسط است که همه دورش را پروانه‌وار میگیرند. غربى‌ها خیلى اعتنائى به پدربزرگ و مادربزرگ ندارند؛ نسلى را که به قول آنها به گذشته نگاه میکند، داخل آدم نمیدانند؛ ولو یک مختصر احترامى یا مراعاتى هم ظاهراً بکنند، [ولی] به حساب نمى‌آورند؛ ما نه، ما به حساب مى‌آوریم. بتدریج با یک فرهنگ تحمیلى زورکى، منتها از نوع جدید ــ یک وقت زورکى [این] است که تفنگ بالاى سر یکى میگیرند میگویند این کار را بکن؛ یک وقت هست که نه، زورکى به این صورت است که آن‌چنان با وسایل ارتباط جمعى و مکالماتى که در سطح جامعه پخش میشود، یک شیئى را، یک تعبیرى را، یک مفهومى را تکرار میکنند تا این مفهوم به ذهنهاى انسان میرود؛ بخواهند یا نخواهند در ذهنشان و در زبانشان و در عملشان منعکس میشود ــ در طول این پنجاه سال این کار را با ما کردند. آن اوّلى‌[8] که سوادى نداشت، درکى نداشت، معرفتى نداشت؛ نه قدر شعر را میدانست، نه قدر هنر را میدانست، نه قدر خطّ خوش را میدانست، نه قدر سنّت‌ها را میدانست؛ یک سرباز هیچ‌چیزنفهمى [بود که] فقط قلدرى‌اش خوب بود؛ آدم قلدرى بود؛ براى آن جاهایى که قلدرى لازم بود، …

تأکید بر واقعیت شبیخون فرهنگی و غفلت برخی از آن

و سوّمى که از همه سخت‌تر است، «استقلال فرهنگى» است؛ این خیلى سخت است، این خیلى خونِ دل دارد. مبارزه‌ى براى «استقلال فرهنگى» از همه‌ى اینها سخت‌تر است. من یک وقتى گفتم که اینها دارند شبیخون فرهنگى میزنند.[7] این راست است؛ خدا میداند که این راست است. امّا بعضى‌ها نمیفهمند، خب صحنه را نمى‌بینند. آن که صحنه را میبیند و ملتفت است که دشمن دارد چه‌ کار میکند، میفهمد که شبیخون است؛ چه شبیخونى هم هست! و از راه‌هاى مختلف.

کانون اصلی و پنهان آن در خانه‌ها و مدارس جوانان

… است که دارند میکنند. یک عدّه‌اى خیال کردند که ما که به تهاجم فرهنگى غرب حمله میکنیم، مسئله فقط این است که یک نفر در خیابان مثلاً یک خرده‌اى حجابش را به طور درست رعایت نکرده؛ نه، مردم بحمدالله‌ حجابشان را رعایت میکنند، الّا عدّه‌ى قلیلى؛ مسئله اینها نیست. این که در خیابان است، [قضیّه‌ى] فرعى است؛ اصل قضیّه آن است که داخل خانه‌ها است، از مدارس و مجامع جوانها سرچشمه میگیرد و دشمنان آنجا دارند کار میکنند. آنچه آشکار نیست، آنچه پنهان است، خطر آنجا است.

انتقام دشمن از جوانان با پخش رایگان عکس و فیلم شهوت‌انگیز

جوانهاى ما شهوات را انداختند دور، راحتى و لذّت را انداختند دور، رفتند در میدان مبارزه، توانستند دشمن را به زانو دربیاورند؛ حالا دشمن دارد از جوانهاى ما انتقام میگیرد؛ انتقامش چیست؟ انتقام این است که جوانهاى ما را سرگرم کند به لذّات و شهوات: عکس چاپ میکنند، پول خرج میکنند، مجّانى منتشر میکنند بین جوانها؛ مجّانى منتشر میکنند، ویدئو درست میکنند، فیلم‌هاى مهیّج شهوت را مجّانى میدهند به این و آن که نگاه کنند، تماشا کنند. البتّه یک عدّه‌اى از این طریق پول هم به دست مى‌آورند امّا آنهایى که سرمایه‌گذارى میکنند، براى پول سرمایه‌گذارى نمیکنند. پول [بخواهند] که خب، همه‌جا میتوانند بروند آنها را آزادانه پخش کنند در کشورهاى دیگر و به دست بیاورند؛ اینجا میخواهند نسل جوان را ضایع کنند …

هدف: تغییر ذهن مردم، انصراف از اسلام و ناامیدی از مبارزه

… او مناسب‌تر از همه است؟ مجازات کسى که هزاران جوان این مملکت را ــ جوان پاک و پاکیزه‌ى ما را ــ بچّه‌هاى معصوم ما را میکشاند به وادى فساد و شهوت‌رانى، چیست؟ به ‌نظر من اینها باید به شدیدترین وجه مجازات بشوند؛ و راه‌هاى دیگر و راه‌هاى دیگر. برادران، خواهران! هدف تهاجم فرهنگى دشمن، این است که ذهن مردم را عوض کند، از راه اسلام منصرف کند، از مبارزه ناامید کند.

آراستن میدان پیکار رسانه‌ها برای مقابله با تهاجم تبلیغاتی و فرهنگی استکبار

اکنون که به فضل الهى ملّت ایران پانزدهمین سالگرد فرخنده‌ى انقلاب را با سربلندى و احساس پیروزى به سر برده و دولت و ملّت هماهنگ و استوار، راهى طولانى، پُرماجرا و مشحون از توفیقها و نیز دشوارى‌ها را پشت سر نهاده‌اند و دولت خدمتگزار با مجاهدتى عظیم و ابتکارآمیز، موانع عمده‌ى پیشرفت اقتصادى و رشد و توسعه‌ى ملّى را از میان برداشته و راه به سوى سازندگى و رفاه عمومى را با شتابى متناسب با شرایط انقلاب طى مىکند، شرایط عامّ کشور نیازمند آن است که دستگاه تبلیغاتى صداوسیما نیز سیاستى نوین و متناسب با پیشرفتهاى همه‌‌جانبه‌ى کشور در پیش گیرد و فضاى فرهنگى جامعه را از یک ‌سو همگام با سیر شتابنده‌ى سازندگى و رشد و توسعه‌ى عمومى، و از سوى دیگر همخوان با اصول انقلاب و مبانى اساسى اسلام تجهیز کند و نیز به اقتضاى مقابله با تهاجم تبلیغاتى و فرهنگى استکبار و ایادى‌اش، میدان پیکار رسانه‌ها را، هم در جبهه‌ى تبیین و تعمیق و تکریم اصول شورانگیز انقلاب اسلامى و هم در جبهه‌ى توزیع تلاش فداکارانه‌ى مسئولان کشور و قواى سه‌گانه بخصوص قوّه‌ى مجریّه‌ى سخت‌کوش و خستگى‌نشناس، با روشهاى نوین و پیشرفته و خردمندانه با جهادى بزرگ و هوشیارانه بیاراید.

ادامهٔ زیرکانه و شدید جنگ فرهنگی علیه ملت ایران

فشارهای‌ نظامی‌، اقتصادی‌، فرهنگی‌ و سیاسی، ابزار قدرت‌های‌ استکباری‌ در مواجهه‌ با ملّت‌ها و دولت‌های‌ مستقل‌ است. دشمنان‌ انقلاب‌ اسلامی، از جمله‌ آمریکا، ابزارهای‌ مختلف‌ خود را علیه‌ ملّت‌ ایران‌ به کار گرفتند و امروز نیز یک‌ محاصره‌ی شدید را که شدّت آن رو به فزونی است، علیه ایران به اجرا گذاشته‌اند و با روش‌های بسیار زیرکانه، جنگ فرهنگی را با شدّت هرچه‌ تمام‌تر ادامه‌ می‌دهند؛ امّا به رغم تمام این توطئه‌ها، ملّت ایران امروز از ده سال پیش قوی‌تر است‌، امید و اعتماد بیشتری به قدرت خود دارد و حیله‌های‌ دشمن نیز اکنون در مقابل‌ ما افشا شده است.

نشر سخنان متزلزل‌کنندهٔ ایمان مردم به دست عوامل دشمن

… وَ الأخِرَة» هستند؛ بله، درست است؛ آن کسى که این را میگوید، حقیقتاً «خَسِرَ الدُّنیا وَ الأخِرَة» است؛ نه دنیا دارند و نه آخرت؛ دنیایشان دنیاى نکبت، آخرتشان هم بلاشک قهر و عذاب الهى. نسبت به مردم این حرفها را میزنند، پخش هم میکنند؛ براى چه پخش میکنند؟ براى اینکه مردم را متزلزل کنند، براى اینکه ایمان مردم را عوض کنند؛ کارِ کیست؟ کار همان دشمنى که استقلال اقتصادى به ضرر او است، استقلال سیاسى به ضرر او است، استقلال فرهنگى به ضرر او است؛ اینها عوامل دشمنند. این تهاجم فرهنگى است، این مبارزه‌ى با ملّت ایران است که دشمنها دارند انجام میدهند؛ مخصوص ما هم نیست، اینها با اسلام بدند، با اسلام دارند دشمنى میکنند و در جاهاى مختلف دنیا مشاهده میکنید.