تهاجم فرهنگی این است که یک مجموعه -سیاسی یا اقتصادی- برای مقاصد سیاسی خود و برای اسیرکردن یک ملت، به بنیانهای فرهنگی آن ملّت هجوم میبرد. چنین مجموعهای هم چیزهای تازهای را وارد آن کشور و آن ملت میکند؛ امابه زور؛ امّا به قصد جایگزین کردن آنهابا فرهنگ و باورهای ملی. این، اسمش تهاجم است. در تبادل فرهنگی، هدف، بارورکردن فرهنگ ملی و کامل کردن آن است. اما در تهاجم فرهنگی، هدف، ریشهکن کردن فرهنگ ملی و ازبین بردن آن است. در تبادل فرهنگی، آن ملتی که از ملتهای دیگر چیزی میگیرد، میگردد چیزهای مطبوع و دلنشین و خوب و مورد علاقه را میگیرد. فرض بفرمایید، دانش را از آنها تعلیم میگیرد. فرض کنید، ملت ایران به اروپا میرود و میبیند آنها مردمی اهل سختکوشی و خطر کردنند. اگر این را از آنها یاد بگیرد، خیلی خوب است. به اقصای شرق آسیا میرود و میبیند که آنها مردمی هستند دارای وجدان کار، علاقهمند به کار، مشتاق کار. اگر این را از آنها یاد بگیرد، خیلی خوب است. به فلان کشور میرود و میبیند مردم آن کشور، وقت شناس، دارای نظم و انضباط، دارای محبّت، دارای حسِّ ادب و حسِّ احترامند. اگر یاد بگیرد، اینها چیزهای خوبیست.تهاجم فرهنگیاصطلاح
نامهای دیگر: تهاجم فکری، جنگ فرهنگی، جنگ فکری، کارزار فرهنگی، کارزار فکری
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
هجوم برنامهریزیشده برای دگرگون کردن باورها و فرهنگ یک ملت.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:گفتگو پیرامون شهادت استاد مطهری— ۱۳۶۳/۰۲/۱۰
سیر زمانی
از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۲۱۳۶۳۱۴۰۲
فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
در تهاجم فرهنگی، دشمن میگردد آن نقطهای از فرهنگ خود را به این ملت میدهد و وارد این ملت میکند که خودش میخواهد. معلوم است که دشمن چه میخواهد! اگر در تبادل فرهنگی، ملتی که از فرهنگ بیگانه چیزی میگیرد، تشبیه به آدمی شود که در کوچه و بازار، غذا و دوای مناسب میخرد که مصرف کند؛ در تهاجم فرهنگی، ملتی را که تحت تهاجم قرار گرفته است، باید به بیماری که افتاده و خودش کاری نمیتواند بکند، تشبیه کنیم. آن وقت دشمن، آمپولی به او تزریق میکند و معلوم است آمپولی که دشمن تزریق کند، چیست! این، فرق دارد با آن دارو و درمانی که خود شما بروید و آن را با میل انتخاب و وارد بدنتان کنید. این، تهاجم فرهنگی است.پس، تبادل فرهنگی به انتخاب ماست؛ اما تهاجم فرهنگی به انتخاب دشمن است. تبادل فرهنگی انجام میدهیم تا کامل شویم؛ یعنی فرهنگ خودی را کامل کنیم. اما تهاجم فرهنگی انجام میگیرد تا فرهنگ خودی را ریشهکن کند. تبادل فرهنگی از چیزهای خوب است؛ تهاجم فرهنگی از چیزهای بد است. تبادل فرهنگی در هنگام قوّت و روزگار توانایی یک ملت انجام میگیرد؛ ولی تهاجم فرهنگی در دوران ضعف یک ملت است. لذا دیدید که استعمارگران، در آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین، هر جا خواستند وارد شوند، قبل از آنکه سیاستمداران و سربازان و قزّاقهایشان وارد شوند، میسیونهای مسیحی و هیأتهای تبشیری مسیحی شان وارد شدند! سرخپوستان و سیاهپوستان را اوّل مسیحی کردند، بعد طناب استعمار به گردنشان انداختند. بعد هم از خانه و کاشانهشان، آوارهشان کردند و پدرشان را در آوردند!شاهدها (۱۹ پاراگراف)
شبکهٔ پنهان فعال در فرهنگ و هنر برای هجوم به ارزشهای اسلام و انقلاب
و من میبینم امروز آن شبکهى نامرئىِ در سایهاى که در عالم فرهنگ و هنر الان فعّال است ــ که این شبکه را هر کس نبیند، به نظر من باید در بینایىِ خودش شک کند؛ یک شبکهاى الان فعّال است در داخل کشور، همه جا هم نفوذ دارد؛ یک جاهایى بیشتر، یک جاهایى کمتر، که تصمیمش بر این است که حمله کند و هجوم بیاورد به ارزشهاى اسلام و انقلاب و در جهت همان سیاستهایى که اشاره کردم در سطح جهان، در داخل کشور دارد کار میکند؛ انصافاً کار سازماندهىشده و خوبى هم میکند؛ کار دقیقى هم میکند ــ آنها الان متمرکز شدهاند بر روى ضایع کردن یا لااقل مسکوت گذاشتنِ چهرههاى خوب ما؛ در شعر، در ادبیّات، در هنر، در علم و مانند اینها. شما اینها را پیدا کنید، اینها را [مطرح کنید، نه آن چیزی که …هدف تهاجم فرهنگی: بیاعتقاد کردن نسل نو به دین و اصول انقلاب
اینکه اسم آوردند از «تهاجم فرهنگى» و گفتند شما در خط مقدّم این تهاجم هستید، این حق است؛ بنده این را قبول دارم؛ چون تهاجم فرهنگى به مقصود بىاعتقاد کردن نسل نو انجام میگیرد؛ هم بىاعتقاد کردن به دین، هم بىاعتقاد کردن به اصول انقلابى و آن تفکّر فعّالى که امروز استکبار از آن میترسد و قلمرو قدرتهاى استکبارى را دارد به خطر مىاندازد.واقعیت روشن تهاجم فرهنگی و نادرستی انکار آن
این مسئلهى تهاجم فرهنگى که ما بارها روى آن تأکید میکنیم، یک واقعیّت روشنى است. با انکار آن، ما نمیتوانیم اصل تهاجم را از بین ببریم. نباید انکار کرد تهاجم فرهنگى را؛ تهاجم فرهنگى وجود دارد. به قول امیرالمؤمنین (صلوات الله علیه): مَن نامَ لَم یُنَم عَنه؛ شما اگر خوابت برد در سنگرت، معنایش این نیست که دشمن هم در سنگر مقابل خوابش برده. خب، تو خوابت برده؛ سعى کن خودت را بیدار کنى. ما باید توجّه داشته باشیم که انقلاب فرهنگى در تهدید است، کمااینکه …آرایش نظامی فرهنگی خطرناک علیه انقلاب در همهجا
… بود بین مردم که فکّه را گرفتهاند ــ با تلویزیون مصاحبه کرد و گفت: میگویند فکّه را گرفتهاند؛ من الان دارم در فکّه مصاحبه میکنم. آمد بیرون، سه چهار ساعت بعد، دشمن فکّه را گرفت. خب دشمن داخل فکّه نبود؛ بیرون فکّه بود؛ امّا این به معناى این نبود که دشمن نیست. ما نبایستى چیزى را که روشن و واضح است، در دانشگاه، در بیرون، حتّى در رسانههاى جمعى ما، در کتابهایى که مینویسند، در ترجمههایى که میکنند، در شعرهایى که میسرایند، در برنامههاى فرهنگىِ علىالظّاهر بىارتباط به ما که در دنیا وجود دارد و خبر آن را قاعدتاً شما آقایان که عناصر فرهنگى هستید، مىشنوید، [نادیده بگیریم.] در همهجا یک آرایش نظامىِ فرهنگىِ بسیار خطرناکى علیه انقلاب وجود دارد؛ یعنى درست شده این آرایش.آرایش جدید دشمن در برابر اسلام بیدار و لزوم شناخت آن
… چیزى تزریقش میکرد، تمام میشد میرفت؛ [امّا] الان اسلام بیدار است؛ دشمن دنیاى غرب، امروز بیدار است؛ مثل یک قهرمان در میدان است؛ یک خاطرهى تمامنشدنى از یک شخصیّتى مثل امام را با خودش دارد؛ اینهمه ذخیرهى انقلابى دارد، اینهمه جوان خوب دارد؛ اینها شوخى نیست. دشمن در مقابل وضع کنونى ما، آن ژستى را و آن آرایش نظامىاى را که صد سال پیش میگرفت یا پنجاه سال پیش میگرفت که امروز نمیگیرد. ما باید آرایش جدید دشمن را بشناسیم؛ اگر نشناختیم، خوابیدیم، از بین رفتهایم؛ همان «مَن نامَ لَم یُنَم عَنه» است: اِنَّ اَخَا الحَربِ لَیَقِظ وَ مَن نامَ لَم یُنَم عَنه؛[7] مرد جنگ باید بیدار باشد و اگر تو خوابیدى، لازمهاش این نیست که لزوماً دشمن تو [هم] در سنگر مقابل حتماً خوابیده باشد؛ او ممکن است بیدار باشد.تأیید تحلیل هوشمندانه از صفآرایی فرهنگی میان ما و دشمن
تحلیلی که از صفآرایی فرهنگی بین ما و دشمن ارائه کردید،[2] کاملاً هوشمندانه و منطبق با واقعیت و درحقیقت تصویر روشنی بود از آنچه که هر کسی میتواند با اندک دقتی آن را ببیند. از اینکه شما جوانان مسلمان و انقلابی و هنرمند توانستید این موقعیت را اینطور هوشمندانه و ظریف دریابید و در مقابل آنچه که هست، یک موضع انتخاب بکنید، خیلی خوشحالم؛ این خیلی خوب و خیلی مهم است. اصل هم همین است که انسان موضعی داشته باشد.شیوههای استکبار برای کنار زدن نسل جوان از صحنهٔ مقاومت
هر حرکتى که منجر به این بشود که نسل جوان احساس کند که باید از صحنهى مقاومت کناره بگیرد، این حرکت باواسطه یا بىواسطه مربوط است به آمریکا و مربوط است به نظام استکبارى؛ این یک معیار کلّى است. هر کارى که در کشورهاى دیگر کردند، اینجا هم میخواهند بکنند: سرگرم کردن جوانها به مسائل جنسى، سرگرم کردن جوانها به مسائل شخصى دور از آرمانهاى انقلابى، آلوده کردن جوانها به مواد مخدّر و مسکر، منحرف کردن ذهن جوانها از آرمانهاى اصلى و اهداف اصلى و متوجّه کردن آنها به اهداف کوچک و جزئى و صنفى و امثال اینها، متزلزل کردن ایمان نسل جوان به اسلام، متزلزل کردن ایمان نسل جوان به اصول انقلاب اسلامى و جمهورى اسلامى و حتّى به امام، و هر چیزى که در راه این مبارزهى عظیم به کار گرفته میشود و وجودش لازم است، در چشم نسل جوان بىرنگ و بىاثر و بىفایده و مهمل جلوه دادن. اگر چیزى در این مضمونها شما جایى دیدید، در کتابى خواندید، در رمان ترجمهشده یا نوشتهشدهاى مطالعه کردید، در مقالهى ترجمهشدهاى یا در شعرى یا در فلسفهبافىاى، حتّى در تظاهرات بهاصطلاح جسورانه و پُرخشمى اگر چیزى از این قبیل دیدید، آن را متّهم کنید؛ بدانید …بهرهگیری استکبار غرب از ابزار فرهنگی و زیان مسامحه در برابر آن
در حال حاضر و بخصوص پس از شکست کامل مارکسیسم، استکبار غرب براى گسترش سیطرهى سیاسى و الحادى خود بر ملّتهاى انقلابى، عمدتاً از محورها و شیوههاى فرهنگى بهره میگیرد. معارضهى شایسته با تهاجم فرهنگى غرب در ابعاد مختلف، باید در صدر برنامههاى رسانههاى عمومى قرار گیرد. بىتفاوتى و مسامحه در برابر این تهاجم فرهنگى، که گاه با قلم عناصر مطرود و خودباختهى داخلى صورت میگیرد، زیانهاى جبرانناپذیرى در بر خواهد داشت.مشاهدهٔ عینی جنگ تمامعیار و زیرکانهٔ فرهنگی دشمن در داخل
اینکه ما مکرّر عرض کردهایم و میگوییم که توطئهى فرهنگى در جریان است، و بنده آن را بعیان در مقابل خودم مشاهده میکنم، متّکى به استدلال است؛ شعار نمیدهیم؛ من این را مشاهده میکنم. و این مقدّمه میتواند تا حدود زیادى تقریب کند به ذهن، اگر ما ادّعا بکنیم که دشمن، امروز با شیوهى بسیار زیرکانهاى در داخل، در حال یک جنگ فرهنگى، یک مبارزهى تمامعیار فرهنگى علیه ما است. خب، این آن مقدّمهاى که میخواستم عرض بکنم.کار عمدتاً فرهنگی دشمن بر ذهن و فکر و روحیهٔ جوان
… در داخل بود، باید درس بخواند و خودسازى کند آنجا که نوبت علم و تربیت علمى و تحقیقى است، باید خود را آماده کند آنجایى که صحبت آینده است، این نسل جوان که مایهى تکیه و امید است، بتدریج با شکلهاى مختلف، با شیوههاى گوناگون دارد روى او کار میشود و تلاش میشود. این تلاش هم عمدتاً تلاش فرهنگى است. البتّه محافلى وجود دارد براى اینکه ببرند جوانها را آلوده به فساد بکنند که جنبهى غیر فرهنگى دارد و جنبهى عملى دارد، لکن آنچه بیش از همه خطرناک است، ذهن جوان و فکر جوان و روحیهى جوان است؛ این را باید دریافت.حملهٔ سازمانیافته و همهجانبه در عرصهٔ فرهنگی جامعه
یک مسئله هم مسئلهى فرهنگى جامعه است. به نظر بنده و آنطور که بنده تا حالا احساس کردهام، من از مجموع کارهایى که دارد میشود، اینجور فهمیدم که یک حملهاى سازماندهى شده؛ یک حملهى همهجانبه. خب، طبیعى بود که انقلاب در آغاز نتواند روشنفکرجماعتِ اهل هنرِ اهل کارهاى روشنفکرىاى را که با دین و ایمان و روحانیّت و تقوا و مانند اینها سروکارى نداشتند، جذب کند. بعضىشان البتّه جذب انقلاب شدند؛ وجدانهاى بیدارى داشتند که آنها را جذب انقلاب کرد، عدّهاى هم …هدف گرفتن فکر و دل مردم بهعنوان پشت جبههٔ انقلاب
آن کارى که میخواهند بکنند، این است که پشت جبههى انقلاب را کلّاً در بازوهاى خودشان بگیرند. پشت جبههى انقلاب مردمند دیگر ــ خطّ مقدّم مسئولینند، بعد وابستگان شَدید به مسئولین، بعد هم خیل انبوه آحاد ملّت ــ اینها فکر کردند که اگر ما بتوانیم یک کمندى دُور این خیل انبوهى که پشت سر مسئولند، بیندازیم و اینها را در اختیار بگیریم، همهچیز حل خواهد شد. البتّه این درست است که اگر چنین چیزى را بتوانند، ضربهى محکمى به انقلاب خواهد خورد؛ [یعنی] اگر بتوانند فکر و ذکر و دل و هوا و هوس و احیاناً تشخیصِ عقلانى آن کسانى را که پشت جبهه هستند به یک سمتى جذب کنند، اینها را در بین دو بازوى خودشان گرفتهاند، امّا اینکه آیا میتوانند یا نه، به نظر ما برآوردشان، برآورد سادهلوحانهاى است. خیال کردند میتوانند و شروع کردند؛ هدف این است. در سینما، در مطبوعات، حتّی در رادیو و تلویزیون ــ که مال ما است، مال دولت است امّا بالاخره عناصرِ آنجورى حضور دارند در رادیو و تلویزیون ــ در سالنهاى فرهنگى، در جشنوارهها، در جابهجاى مناطق فرهنگى، احساس میشود …آسان بودن علاج به شرط درک خطر از سوی مسئولان
البتّه خطرناک که میگوییم، نه اینکه بىعلاج یا صعبالعلاج است؛ نه، بسیار سهلالعلاج است، به شرط اینکه بیمار و همچنین طبیب احساس کنند که بیمارى هست؛ اگر احساس کردند بیمارى هست، آنوقت دیگر صعبالعلاج نیست، خیلى [هم] سهلالعلاج است. خطر آنجا است که من و شما نفهمیم که یک چنین چیزى وجود دارد و من دارم الان عرض میکنم: ما فرهنگى هستیم، ما اهل تشخیص فرهنگى هستیم؛ یعنى یک آدمى در فضاى فرهنگى استشمام میکند؛ لازم نیست دست بزند تا یک چیزى را بفهمد یا ببیند و بفهمد؛ امروز کاملاً محسوس است براى من ــ این را، هم روزنامهنگارهاى ما بدانند، هم رادیو و تلویزیون ما بداند، هم دستگاههاى تبلیغاتى ما مثل وزارت ارشاد و سازمان …مقایسهٔ رویارویی فرهنگی با دشمن با میدان جنگ و پیشبینی پدافند
ببینید، این اصطکاکی که منجر به انحلال فرهنگی میشود، فقط در آن شرایطی وجود دارد که موضعگیری قاطعی در این طرف نباشد؛ والّا آن اصطکاکی که شما فرمودید، در مبارزه وجود دارد. الان راه حلی که به ذهن شما میرسد، همان راه حل به ذهن جبههی مقابل شما هم رسیده است. درست مثل یک میدان جنگ است؛ طرف حملهیی میکند، بعد شما پدافند آن را طراحی میکنید. او چون خودش اهل کار است، متوجه است که شما در مقابل این حرکت، فلان حرکت را خواهید کرد؛ مثل یک صفحهی شطرنج. او یا از پیش طرح پدافند شما را در آفند خودش میگنجاند، یا به صورت عملیات جانبی آن را ادامه میدهد. بنابراین، اگر شما الان میبینید که از بچهمسلمانها به بیهنری، به تعصب، به دگم بودن، به پُرتوقع بودن و از این قبیل چیزها انتقاد میشود، این جزیی …رویارویی قلمهای متعهد مطبوعات با تهاجمات ضدفرهنگی استکبار
نقش رسانههاى عمومى و بویژه مطبوعات در دنیاى امروز بر کسى پوشیده نیست؛ ولى افزون بر این، مطبوعات در نظام اسلامى انقلابى به خاطر مسئولیّتهاى خطیر انقلابى، شأن و منزلت ویژهاى یافتهاند. صفحات مطبوعاتِ مسئولیّتشناس در این چند سال همواره عرصهى رویارویى هوشمندانهى قلمهاى متعهّد و دردآشنا با تهاجمات ضدّ فرهنگى استکبار و عناصر مسخشده و بىهویّت بوده است.اصل توطئهٔ فرهنگی فراتر از مظاهر کوچکی چون بدحجابی
… تلاش نمیکنى؟ چرا فعّالیّت نمیکنى؟ مثال واضح آن هم بدحجابى است، یا در بعضى از شهرها و نقاط دورافتاده، رواج این سازودهلهاى قدیمى و از این چیزهایى که حالا گاهى آقایان مینویسند براى ما یا گزارش مىآید براى ما و مطّلع میشویم که بعضى آقایان گلهمند و ناراحتند. اینها البتّه ظواهر بدى است، شکّى نیست، امّا مسئلهى توطئهى فرهنگى اینها نیست. اینها یک ظاهرهى[10] کوچکى است؛ نسبت به آن توطئه یک مسئلهى خیلى کماهمّیّتى است.مسئلهٔ حجاب تنها گوشهای از خطر فرهنگی دشمن
… نمانده بود؛ آن روز چیزى به نام حرمت و حجاب و حفاظ و قداست و طهارت زن نگذاشته بودند باقى بماند؛ بخصوص در شهرهاى بزرگ. امروز وضعیّت قابل مقایسهى با آن روز نیست؛ البتّه باید بهتر از این بشود؛ شکّى نیست، امّا آنچه امروز هست، قابل مقایسهى با آن روزگار نیست. این نیست آن چیزى که ما به عنوان ضایعهى فرهنگى و پوسیدگى جامعهى خودمان به عنوان خطر دشمن و حملهى دشمن باید به آن توجّه بکنیم؛ چیز دیگرى است که این هم یکى از گوشههاى آن است؛ در مواردى یکى از مظاهر آن است.سیل فرهنگ مهاجم غربی در بستر حکومتهای فاسد و مستبد
… مستقیم، از اواخر قرن هجدهم میلادى به این طرف بوده ــ به طور طبیعى ایجاب میکرد که احساس غرور و شخصیّت ملل مسلمان شکسته شود و آنها از گذشتهى پُرشُکوه کاملاً منقطع شوند و بدینگونه فرهنگ و اخلاق خود را رها کرده، آمادهى پذیرش فرهنگ غرب و تعالیم استعمارى شوند. و این حیله، در زمینهى کاملاً مساعدى که تسلّط حکومتهاى فاسد و مستبد در کشورهاى اسلامى فراهم آورده بود، کارگر افتاد و سیل فرهنگ مهاجم غربى و همهى مفاهیمى که استعمار رواج آن را در میان ملل مسلمان براى تأمین سلطهى سیاسى و اقتصادى خود بر آن ملّتها ضرورى میشمرد، به راه افتاد و نتیجه آن شد که در طول دویست سال کشورهاى اسلامى یکسره به سفرهى گسترده و بى مانع و رادعى[17] براى غارتگران غربى تبدیل شد و آنان از حاکمیّت مستقیم گرفته تا مالکیّت ثروتهاى زیرزمینى و تغییر خط یا زبان و حتّى تصرّف کامل یک کشور اسلامى مانند فلسطین و تحقیر مقدّسات اسلامى و غیره، در این کشورها پیش رفتند و مسلمین را از همهى برکات استقلال سیاسى و اقتصادى و فرهنگى ــ که از جملهى آن، رشد علمى و فرهنگى است ــ بازداشتند.گریز از چادر زیر هجوم تبلیغاتی غرب بدون روی آوردن به حجاب واقعی
… بناى تحرّک باشد و کار اجتماعى و کار سیاسى و کار فکرى و مانند اینها، لباس رسمى زن میتواند چادر باشد و چادر بهترین نوع حجاب است همانطور که عرض کردم. البتّه نوع منحصرِ حجاب نیست؛ میتوان محجّبه بود و چادر هم نداشت؛ منتها همینجا هم بایستى آن مرز را پیدا کرد. بعضىها از چادر فرار میکنند براى خاطر اینکه هجوم تبلیغاتى غرب دامنگیرشان نشود؛ منتها از چادر که فرار میکنند، به آن حجاب واقعىِ بدون چادر هم رو نمىآورند؛ چون آن را هم غرب مورد تهاجم قرار میدهد.