به ستوه آمدن دنیا از تحمیلات آن و جستوجوی راه نجات
امروز دنیا در زیر بار سنگین تحمیلات ناشی از تمدن مادی به ستوه آمده است و دنبال راه نجاتی میگردد. آنچه که شما امروز از بیداری اسلامی در برخی از کشورهای اسلامی مثل مصر و تونس ملاحظه میکنید، یک نشانه و نمونهای از بهستوهآمدگی بشریت است. وقتی شیاطین بر زندگی مردم غالب میشوند - که شیاطین انس از شیاطین جن خطرناکترند - مستکبران عالم که در زندگی اجتماعی مردم، …
موضع تهاجمی و طلبکارانه در برابر دنیای مادی در مسئلهٔ زن
… این حرفها یعنی چه؟ یک وقتی یک کسی سر قضیهای در این دیدارهای دانشجوئی - حدود بیست و هفت هشت سال قبل - تو همین دانشگاه، از من پرسید: آقا! شما دربارهی فلان قضیه چه دفاعی دارید؟ من گفتم: ما هیچ دفاعی نداریم، ما در این قضیه حمله داریم. چه دفاعی؟ ما موضعمان، موضع دفاع نیست. در قضیهی زن، در قضایای گوناگون دیگر، موضع ما، موضع تهاجم است؛ ما از دنیا طلبگاریم. دنیای مادی است که دارد در این زمینه راه خطا میرود. حالا خودهاشان هم - عقلاشان - دارند میفهمند؛ دارند تصدیق میکنند؛ تأیید میکنند آثار و تبعات زشتی که بر کارهایشان مترتب شده. دارند دانه دانه خودشان میفهمند، یواش یواش میگویند، عدهای هم زیرسبیلی رد میکنند. ما حالا تازه بیائیم از آنها خجالت بکشیم که آنها …
فشار نظم ماشینی بر انسان و کمرنگ شدن ارزشهای اخلاقی
امروزه با سیطرهى نظم ماشینى بر همهى جامعههاى بشرى، انسان و انسانیّتها سخت در فشارند. آحاد بشر در چنین نظمى ناگزیرند آهنگ زندگى فردى و اجتماعى را با نواخت سنگین و روحگداز ماشین، همسان و یکآهنگ کنند. رحم و مروّت و گذشت و ایثار و بسى ارزشهاى اخلاقى دیگر، در این همنواختى است که کمتأثیر و بىرنگ میشود، و خانواده و اخلاقِ همزیستىِ مهرآمیزِ خانوادگى، در چنین وضعى است که پایمال و منهدم میگردد. از دهها سال پیش، دلسوزان و تیزبینان، حتّى در قلب محیط تمدّن صنعتى و ماشینى، این خطر را احساس کرده و هشدار دادهاند، و با تأسّف، هنوز میلیونها انسان ــ بویژه جوانان که احساسات لطیفتر و روحیهى آسیبپذیرتر دارند ــ در این بلاى بزرگ همچنان بىدفاع و …
گرایش به علم، روشهای نو زندگی و فلسفههای مادی
… این کلمه، حاوى معانى بسیار زیادى از فرهنگ و معرفت و علم و اوج و حضیض و همه چیز است ــ با این نام و با سِمات[3] و خصوصیّاتى، حدّاقل از دو قرن پیش ــ یعنى به طور واضح از دو قرن پیش؛ قرن نوزدهم و قرن بیستم؛ اگرچه مقدّمات آن از خیلى جلوتر ــ در دنیا شروع شد. این جریان چند خصوصیّت داشت: یکى گرایش به صنعت و علم، یکى گرایش به روشهاى جدید در زندگى، و یکى که از مهمترین آنها است، گرایش به فلسفههایى با قاعده و مبناى مادّى. یعنى در طول این دو قرن بیشترین پرچمهاى فکر و فلسفه که برافراشته شده، در جهت مقابل تفکّر معنوى و دینى بوده؛ یکى از آنها فلسفهى مارکسیسم است که سر و صداى بیشترى پیدا کرد، [امّا] بقیّهى مکتبهاى فلسفى ـ اجتماعىِ رایج و سربرداشتهى در قرن نوزدهم و بیستم هم، جهت …
یکبعدی بودن انسان و غفلت از معنویت در تمدنهای مادی
بشرِ امروز در چهارچوب تمدّنهاى مادّى دنیا یکبُعدى است؛ بشرِ امروز در تربیت مکتبهاى حاکم بر دنیا، یک انسان یکبُعدى است؛ غالباً اگر سرگرم زندگى میشوند، از معنویّت غافل میشوند. ببینید دنیا را! لابد خواندهاید یا شنیدهاید؛ در کشورهاى دور از معنویّت در دنیا، در آن جوامعى که معنویّت ندارند -مثل بسیارى از جوامع اروپایى و غیر آنها؛ البتّه بین آنها هم افراد اهل معنا هستند، امّا کم؛ نظام نظام غیرمعنوى و نظام مادّى است- مردم سرگرم …
فرجام فساد و نابودی زندگی مادی بیبهره از دین و تقوا
اینکه شما میبینید بعضى از ملّتها دین هم ندارند، تقوا هم ندارند، امّا یک زندگى مادّىِ علیالظّاهر مطلوبى -یا همهی آنها یا بعضیشان- دارند، بهخاطر آن کارى است که انجام میدهند. منتها آنجور زندگى آخر و عاقبت ندارد؛ با فساد همراه خواهد شد و آن فساد، او را منفجر خواهد کرد و از بین خواهد برد؛ کمااینکه ما داریم میبینیم در دنیا، نشانههاى آن انتهاى خط در تمدّن مادّى مشهود است. لکن آن ملّتى که مثل شما مؤمن باشند، مثل شما عمل هم بکنند، تلاش هم بکنند، شک نیست که خداى متعال پاداش خواهد داد. این پاداش فقط هم پاداش آخرت نیست؛ آخرت هم هست، پاداش دنیا هم خواهد داد. پاداش دنیا چیست؟ پاداش دنیا این است که طبق عمل آنها، در دنیا آنها را خوشبخت …
بالیدن قدرتهای بزرگ به پیشرفت علمی با عقبماندگی انسانی و اخلاقی
عیناً مثل تمدن کثیف ننگین دنیای معاصر ما. قدرتهای بزرگ جهانی میبالند به اکتشافات علمیشان، میبالند به اختراعات محیّرالعقولشان، کلاهگوشۀ افتخارشان را به خورشید میرسانند[8] که ما فلان دارو را کشف کردیم، فلان فرمول را بهوجود آوردیم، فلان کار را کردیم، این از لحاظ علمی؛ اما از لحاظ انسانی و اخلاقی، هنوز که هنوز است در دورانهای هزاران سال پیشِ تاریخی دارند زندگی میکنند. هنوز ثروتهای افسانهای در کنار گرسنگیها و فقرهای افسانهایست، هنوز بهرهمندی یک درصد بسیار کوچک در دنیا، از امتیازاتی که برای میلیونها انسانِ گرسنه است در کشورهای محروم، وجود دارد. اینها به این میبالند، و این عیناً همان وضع تمدن عظیم اسلامیست در قرن دوم …
انحراف علم در تمدن مادی به تولید بمب اتم و سلاح شیمیایی و ویروس
… دانشگاهها، استادها، دانشجوها، متون درسی، فرآیندهای آموزشی، کارگاهها و مانند اینها؛ همهی اینها- باید در این چهارچوب قرار بگیرند؛ یعنی بایستی تولید علم، تولید عالم و جهتدهی صحیح [صورت بگیرد]؛ این سوّمی را توجّه داشته باشید: جهتدهی صحیح به علم و عالم. علم و عالم در تمدّن مادّی وسیلهی بدبختی انسان شد: وسیلهی تولید بمب اتم شد، وسیلهی تولید سلاح شیمیایی شد، وسیلهی تولید ویروسهای خطرناکی شد که امروز متأسّفانه قدرتمندها از طُرُق مختلف دارند آنها را در جسم و جان جوامع داخل میکنند؛ علم اینجوری شد؛ علم منحرف شد؛ علم، در جهت درست، در جهت نفع، در جهت کمال انسان [باشد]. این راجع به دانشجو و مجموعهی مسائل دانشجویی.
پیدایش آن بر پایهٔ ایدئولوژیهای کمونیستی و سرمایهداری
… بدون اینکه ابعاد این حرف را بفهمند چیست، همان را تکرار کردند، باز هم تکرار میکنند. هیچ ملتی که داعیهی تمدنسازی دارد، بدون ایدئولوژی نمیتواند حرکت کند و تا امروز حرکت نکرده است. هیچ ملتی بدون دارا بودن یک فکر و یک ایدئولوژی و یک مکتب نمیتواند تمدنسازی کند. همینهائی که امروز شما ملاحظه میکنید در دنیا تمدن مادی را به وجود آوردهاند، اینها با ایدئولوژی وارد شدند؛ صریح هم گفتند؛ گفتند ما کمونیستیم، گفتند ما کاپیتالیستیم، گفتند ما به اقتصاد سرمایهداری اعتقاد داریم؛ مطرح کردند، به آن اعتقاد ورزیدند، دنبالش کار کردند؛ البته زحماتی هم متحمل شدند، هزینهای هم بر دوش آنها گذاشته شد. بدون داشتن یک مکتب، بدون داشتن یک فکر و یک ایمان، و بدون تلاش برای آن و پرداختن هزینههای آن، تمدنسازی امکان ندارد.
قرار دادن علم و هنر در خدمت غیر خدا به دست انسان مادی بیخدا
… اینجوری نیست. علم به طور طبیعی و ذاتی یک پدیدهی الهی است، یک نعمت الهی است، یک موهبت الهی است؛ هنر هم همین جور، قریحههای هنری هم همین جور؛ اینها همه موهبتهای پروردگار است. اختیار و انتخاب انسان است که این موهبتها را در راه درست یا در راه غلط قرار میدهد. انسان مادىِ بیخداىِ تمدن صنعتی اینها را در خدمت غیر خدا قرار داده، انسان خدائىِ الهىِ معنوىِ جمهوری اسلامی و دنیای اسلام میتواند همهی اینها را در خدمت انسان قرار بدهد. این را باید هدف قرار داد، این را باید مورد توجه قرار داد. ما بایستی برجستگیهای جامعه را در خدمت معنویت انسان قرار بدهیم.
نقد موکول کردن عدالت به پس از پیشرفت
… همین دستگاههای دولتی است. واقعاً از افراد متفکر هم استفاده بشود و بنشینند الگوی پیشرفت را طراحی کنند. چون این دهه، دههی پیشرفت و عدالت است. ما پیشرفت را با عدالت با هم آوردیم؛ یعنی درست نقطهی مقابل آن چیزی که در دنیای مادىِ امروز مطرح است. آنها میگویند ما اگر بخواهیم در پیشرفت، رعایت این مسائل عدالتی را بکنیم، آن پیشرفت به دست نخواهد آمد، بنابراین عدالت را میگذاریم بعد از آنکه پیشرفت را حاصل کردیم. آن وقت با راههای جبرانی مثل همین بیمهها و کمکها، تا آن حدی که بشود - که غالباً هم نمیشود - جبران میکنیم. ما میگوئیم نه، پیشرفتِ همراه با عدالت. در ذات این پیشرفت، عدالت بایستی ملحوظ شده باشد. خوب، این الگو لازم دارد؛ بنشینید الگویش را ترسیم کنید. این، نگاه کلانی خواهد بود به آیندهی کشور. و شما چهار سال فرصت دارید؛ این چهار سال میتواند یک پایهگذاری …
ارزشگذاری بر پایهٔ قابلیت تبدیل به پول و تسلیم شدن فرهنگی ما به آن
… و فرابگیرند. معلم، هویت جمعی دارد. ارزش معلم هم به خاطر همین هویت معلمىِ اوست که ما باید اقرار کنیم که روی این مسئله کم کار کردیم و عملاً تسلیم آن فرهنگ و جوی شدیم که برای معلم غیر از جنبهی مادی قضیه - یعنی قابلیت ارزش درس به پول - ارزش دیگری قائل نبودند. فرهنگ تمدن مادی این است؛ معیار ارزشگذاری عبارت است از قابلیت تبدیل هر چیزی به پول. معلم هم به همان اندازهای که میتواند مستقیم یا غیرمستقیم پولساز باشد، در آن فرهنگ به همان اندازه محترم است. ما - مجموعهی فرهنگی ملت ایران - تسلیم این فرهنگ غلط شدیم، در حالی که در منطق اسلام، مسئله فراتر از این حرفهاست. مسئلهی تعلیم و تربیت، مسئلهی زندگی بخشیدن و ولادت بخشیدن به یک مخاطب و یک انسان است. اسلام با این چشم نگاه میکند. شما تلاش کنید، سعی کنید یک بخشی از زمینی را که خشک به نظر میرسد، بکاوید و از آنجا چشمهای جاری شود؛ شما یک بذری را که خیلی ناچیز به نظر میرسد، …
کاربرد اکتشافات علمی در نابودی انسان، تخریب محیط زیست و ارزشهای اخلاقی
… پایان زندگی بشر نیست؛ از آنجا حیات حقیقی انسان، سعادت حقیقی این خانوادهی عظیم بشری تازه شروع خواهد شد. استفادهی از برکات این کُرهی خاکی و استعدادها و انرژیهای نهفتهی در این فضا، برای انسان، بدون ضرر، بدون خسارت، بدون نابودی و ضایع کردن ممکن خواهد شد. درست است که امروز بشر از یک چیزی استفاده میکند امّا به یک چیز دیگری ضرر میزند -امروز نیروی اتم را کشف میکند امّا نیروی اتم را برای نابودی انسان به کار میبرد؛ امروز بشر نفت را از اعماق زمین کشف میکند، استخراج میکند امّا این نفت در راه تضییع و تخریب محیط زیست انسان به کار میرود؛ کما اینکه در این صد سال اخیر این جور شده: نیروهای محرّکه و انرژیهای پنهان و قوّهی بخار و غیره را بشر کشف میکند امّا از ناحیهی این مشکلاتی که زندگی مادّی برای انسانها به وجود میآورد انسانها را به انواع و اقسام گرفتاریهای جسمانی آلوده میکند؛ سرعت و سهولت به آنها داده میشود امّا خیلی چیزها از آنها گرفته میشود و از آن طرف [هم] تخریب ارزشهای اخلاقی است، که انسان امروز دچار آنها است- لکن در دوران ظهور حضرت بقیّةالله (ارواحنا فداه) قضیّه این جوری نیست؛ بشر از خیرات عالم، از انرژیهای پنهان، از نیروهای نهفتهی در طبیعت استفاده میکند، [امّا] استفادهی بیضرر، استفادهی بیخسارت، استفادهای که مایهی رشد انسان، مایهی پیشرفت انسان است. همهی پیغمبرها آمدهاند ما را به آن نقطه برسانند که زندگی بشر تازه شروع …
رد رفتار تمدنهای مادی امروز با زن
… که آنوقتى جامعهی بشرى خواهد توانست نسبت به مسئلهی زن و رابطهی زن و مرد، سلامت و کمال مطلوب خودش را پیدا بکند که دیدگاههاى اسلام را بدون کم و زیاد و بدون افراط و تفریط درک کند و کوشش کند آنها را ارائه کند. این ادّعاى ما است نسبت به مسئلهی زن در عالم. و ما آن چیزى را که در تمدّنهاى مادّىِ امروز نسبت به زن عمل میشود و وجود دارد، بههیچوجه قبول نداریم و آن را به صرفه و صلاح زن و صرفه و صلاح کلّ جامعه نمیشماریم. اسلام میخواهد که رشد فکرى و علمى و اجتماعى و سیاسى و - بالاتر از همه - فضیلتى و معنوىِ زنان به حدّ اعلىٰ برسد و وجودشان براى جامعهی بشرى و خانوادهی بشرى بهعنوان یک عضو، حدّ اعلاى فایده و ثمره را داشته باشد. و همهی تعالیم اسلام، از جمله مسئلهی حجاب، بر …
دعوت دروغین تمدنهای مادی به زندگی صرفاً مادی
… بشر لازم و ضرورى است ــ و اسلام انسانها را با قوانین و مقرّرات خود به سمت رفاه و آسایش زندگى میبرد ــ امّا این آسایش زندگى به خودىِ خود هدف نیست؛ اى بسا انسانهایى که زندگى راحت دارند، دغدغهى معاش و شکم و آسایش ندارند، امّا از انسانیّت هم بویى نبردهاند! تمدّنهاى مادّى، بشر را به آن زندگى دعوت میکنند، و البتّه دروغ هم میگویند.