نکتهی دوّم این است که تلاوت در جمع یک هنر است، یک هنر مقدّس است. این هنر که در شمار برترین هنرهای قدسی است و جزو برترین هنرهای مقدّس است، باید در خدمت ذکر و در خدمت دعوت باشد. قرآن ذکر است دیگر؛ تلاوت شما باید در خدمت ذکر باشد؛ باید جوری تلاوت کنید که منِ مستمع، متذکّر بشوم، و به یاد خدا، به یاد قیامت، به یاد عوالم بالا بیفتم؛ بیشتر از آنکه انسان متذکّر است، باید از تلاوت شما متذکّر بشود؛ شما در تلاوتتان این را در نظر قرار بدهید، این را بخواهید. مراقب باشیم که چیزهای حاشیهای، بعضی از خودنماییها ــ که ماها خب انسانیم، ضعیفیم، در کارهایمان یک بخشی، یک خودنماییهایی هست، حالا بنده آن مقدار کمش را نمیخواهم خیلی متّه روی خشخاش بگذارم ــ غلبه نکند؛ آن حالت خودنمایی بر آن حالت تذکّر و مُذَکِّریّت و دعوت الیالله غلبه نکند در این تلاوتی که شما انجام میدهید. نباید فقط به عنوان یک هنر به این نگاه کنید؛ بعضی از خوانندههای قرآن غیر ایرانی را که انسان نگاه میکند، به این [کار] فقط به صورت یک هنر نگاه میکنند؛ نه، این فقط یک هنر نیست؛ این، وسیلهی دعوت الیالله است؛ با این شکل بایستی به آن نگاه کنید. باید جوری باشد که «وَ اِذا تُلِیَت عَلَیهِم آیاتُهُ زادَتهُم ایمانا»؛[15] وقتی شما قرآن میخوانید باید ایمان من افزایش پیدا کند؛ ایمان مستمعتان بایستی افزایش پیدا کند. یک مقداری از این به عهدهی شما است که شما باید این کار را انجام بدهید، تا حدود زیادی بر عهدهی قاری است.تلاوت قرآن
نامهای دیگر: قرائت قرآن، تقلید در تلاوت، توجه به معنا
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
خواندن قرآن و آداب، لحن و قواعد آن در محافل و مسابقات.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار جمعى از قاریان قرآن— ۱۳۶۸/۱۱/۲۰
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳۱۳۶۸۱۴۰۳
فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
به هر حال، کار شما کار مهمّی است، کار بزرگی است، کار برجستهای است، کار فنّیای است، هنر مرکّبی است. این کاری که شماها میکنید یک هنر است؛ تلاوت قرآن یک هنر بزرگ و مرکّب است؛ یعنی ترکیب است از آهنگ و خصوصیّات گوناگونی که در تلاوت مورد توجّه است برای اینکه انسان بتواند اثر بگذارد. فقط توجّه داشته باشید که تلاوت را برای نوع لحن انجام ندهید؛ تلاوت را با هر لحنی که میخوانید، به قصد تأثیرگذاری در طرف مقابل انجام بدهید؛ یعنی نیّت و هدف این باشد، نه مثل بعضی از همین خوانندههای معروف عرب؛ حالا من از مصطفیٰ اسماعیل تعریف کردم، امّا ایشان هم گاهی اوقات همین جور است؛ یک وقتهایی جوری میخوانَد که آدم احساس میکند گویا میخواهد لحن را و کیفیّت خواندن را به رخ مخاطب بکشد و تحت تأثیر قرار بدهد، لکن در موارد زیادی هم تلاوت او تلاوت تأثیرگذار معنوی است.تلاوت یک هنر است، منتها تفاوتش با هنرهای دیگر این است که مقدّس است؛ «هنر مقدّس». این خیلی چیز خوبی است؛ این، هم هنر است ــ برترین زیباییهای ناشی از ذهن انسان، هنر نامیده میشود ــ هم دارای تقدّس است؛ امّا نکتهی اساسی این است که این هنر و همهی پیرایههای این هنر و همهی آرایههای این هنر ــ که شماها که اهل این هنر هستید، توجّه به این پیرایهها و آرایهها دارید ــ همهی اینها ابزار است، همهی اینها وسیله است. ابزارِ چه چیزی؟ ابزار انتقال معنی.شاهدها (۲۱ پاراگراف)
پیشرفت کمی و کیفی تلاوت نسبت به سالهای اول انقلاب
آنچه در مجموع، هم در این جلسه، هم در تلاوتهاى دیگرى که گاهى از طریق صداوسیما به گوش خورده، یا از جلسات به دست مىآید، [این است که] ما بحمدالله از لحاظ تلاوت، از لحاظ قرائت، پیشرفتمان خوب بوده، یعنى در مقام مقایسه، اگر خودمان را مقایسه کنیم با سالهاى اوّل انقلاب، باید بگوییم که هم کیفاً و هم کمّاً ما پیشرفت کردهایم. یعنى هم تعداد کسانى که استعداد خودشان را براى تلاوت دارند نشان میدهند ــ صداهاى قوى، حنجرههاى قوى و صداهاى خوش و قدرت ابتکار و خلّاقیّت در خوانندگى ــ بحمدالله زیادترند، هم نمونههایى که امروز ما به آنها تدریجاً برخورد میکنیم، کیفیّتشان هم کیفیّت پیشرفته و خوبى است. از این جهت ما خوشحالیم.لزوم فراوانی تلاوتگران برای جا افتادن قرآن در ذهنیت جامعه
امیدواریم که انشاءالله روزبهروز این کار پیشرفت کند و بدانید که ما دنبال این تلاوت قرآن که هستیم، به خاطر این است که اعتقاد جازم بنده بر این است، اعتقاد قاطعم این است که اگر بخواهیم قرآن در جامعه، در ذهنیّت جامعه و فضاى جامعه جا بیفتد، باید تلاوتگر قرآن زیاد داشته باشیم. این آهنگهاى قرآنى، دلها را متوجّه قرآن میکند. صداهاى خوش را باید در این چیزها استخدام کرد. هیچ مضمونى از مضمون کلام خدا شایستهتر نیست براى اینکه در یک صداى خوشى جا بگیرد و صداى خوش بشود حامل این کلام و بیان؛ این از هر شعرى، از هر سخن ادیبانهاى بالاتر است.لزوم پخش بهترین تلاوتها نه تلاوت برای تشویق جوانان
… این چه لزومی دارد؟! گاهی اوقات چیزهای بدتری هم بود که چون مربوط به تلویزیون است، آنها را رها میکنیم. در همین زمینه، جمع متخصصی را معین کردهام تا راجع به تلاوتهایی که در رادیو و تلویزیون گذاشته میشود، نظر بدهند؛ شما بایستی نظر این جمع را رعایت کنید. من بهطور کلی عرض میکنم که اگر میخواهید قرآن بگذارید، بگردید بهترین تلاوت را بگذارید. اینطور نباشد که ما برای اینکه بخواهیم جوانی را تشویق کنیم، قرآن او را بگذاریم! البته گاهی نوجوانانی مثل جواد فروغی هستند که قرائت قرآنشان در حد بالاست؛ این نه به عنوان تشویق، بلکه بهعنوان یک قرائتِ خوب میشود از آن استفاده کرد؛ البته نه همهی قرائتهایش؛ بعضیهایش را که من دیدهام، انصافاً عالی است.لزوم رعایت مد و لهجه در قرائت قرآن و نماز چنانکه نازل شده است
… یا عربی حرف بزنید، نمیشود مثل همان لهجهی فارسی با او حرف بزنید؛ باید به لهجهی خودش باشد - اما وقتی به نماز و قرآن میرسند، متأسفانه وسوسهشان میگیرد و میگویند چه لزومی دارد که ما این «ولاالضّالین» را مَد بدهیم؛ همینطور مثل سایر کلمات به صورت عادی ادا کنیم! اینها غافل از این هستند که این «ولاالضّالین» بدون مَد، آن چیزی نیست که نازل شده است؛ اصلاً «ولاالضّالین» با مَد نازل شده است. اصول زبان این را به ما دیکته میکند که اینطوری بگوییم؛ اگر اینطوری نگفتیم، مثل این است که اصلاً آن را نگفتهایم! البته اگر یک وقت کسی نمیتواند اینطور بگوید، گریبانش را نمیگیرند؛ اما بایستی درست گفت. نمیشود ما رعایت لهجه را نکنیم؛ لهجه خیلی مهم است.توصیه به خواندن روزانهٔ قرآن و فراگیری روشهای تجوید
ما باید رابطهمان را با قرآن روزبهروز مستحکمتر کنیم. در خانهها قرآن بخوانید؛ در هنگام بیکارى، حتّى تا مختصر فراغتى پیدا میکنید، خودتان را با قرآن وصل کنید. هر روز مقدارى قرآن بخوانید و قرآن را فرابگیرید و این روشهاى تجویدى را فرابگیرید. از این معلّمین قرآن، این اساتیدى که عمدتاً از کشور مصر آمدهاند ــ و همین مرد، این استاد ابوالعینین شعیشع که یک پیر قرآن است و بنده از سى سال پیش، شاید هم بیشتر، با صداى این مرد آشنا هستم، با نوارهایش آشنا هستم ــ و اینها عمرشان را با قرآن گذراندهاند، هر چه …تذکر به جوانان دربارهٔ آیات عزت اسلام و وحدت جوامع اسلامی در تلاوت و حفظ
نکتهاى که در تلاوت قرآن و تحفیظ قرآن و مانند اینها، خوب است که شما به عنوان پیشکسوت به جوانها تذکّر بدهید، این است که اگرچه همهى آیات کریمهى قرآن نور است ولیکن جوانها به بخشى از آیات قرآن امروز خیلى احتیاج دارند و آن، آن چیزهایى [است] که در آنها عزّت اسلام و عزّت جامعهى اسلامى و توحید عملى جوامع اسلامى است. این آیاتِ اینجورى را جوانهاى ما ــ همه ــ در همهجاى دنیاى اسلام بایست روان و حفظ باشند و از آنها درس بگیرند. و حتّى من یک وقتی به این ائمّهى جماعتى که در بعضى از کشورهاى عربى و اسلامى [نماز] میخوانند، گفتم این آیاتى را که در قرائت نماز انتخاب میکنید، آیاتى انتخاب بکنید که در سرنوشت ملّتهاى اسلامى میتواند به طور ویژه اثر بگذارد. البتّه همهى آیات الهى را مردم باید …القای احساس متناسب با آیه، عامل مضاعف شدن تأثیر قرآن
… پسر نوح آیات کریمه را میخواند، وقتى که میگوید«اِنَّ ابنی مِن اَهلی وَ اِنَّ وَعدَکَ الحَقّ»،[4] جورى میگوید که انسان احساس میکند یک پدرى است که پسر کافرش دارد در مقابلش از بین میرود؛ یعنى هم احساس رأفت به خاطر بنُوّت[5] او، و هم احساس تأسّف به خاطر کفر او؛ این را او با خواندن خودش، به انسان القا میکند. این خیلى چیز مهمّى است. خب، این، آن تأثیر قرآنى را مضاعف میکند. شبیه این را ــ نه به این شدّت ــ من در خواندن شیخ عبدالفتّاح دیدم. او هم تا حدودى اینجور است، [امّا] نه به شدّتِ شیخ مصطفىٰ اسماعیل.لزوم رواج تلاوت در جامعه برای انس امت با قرآن
ما اگر بخواهیم کلّ امّت با قرآن اُنس بگیرند، باید تلاوت قرآن را در جامعه باب کنیم. اینکه من اینقدر به خواندن شما قارىهاى عزیز تکیه میکنم و به این اهمّیّت میدهم، براى این است. خب شما یک نفر آدمید، میخوانید؛ هر چه هم خوب بخوانید یا نخوانید، از یک جهت به خودتان مربوط است. آنچه بنده را وادار میکند که به این مسئله اینهمه اهتمام بورزم، این …نقد قطع و وصل نادرست آیات و علم بودن جای وقف و وصل
… شد با مقول قول کفّار! خب این خوب است؟ کسى که ترجمهى قرآن را میفهمد، مثل اینکه یک میخى میکنند در گوشش وقتى این را از شما میشنود. من پریشب تلویزیون تماشا میکردم، یک قارىاى قرآن میخواند از همین برادرهاى ایرانى خودمان، قطعووصلش واقعاً آدم را کلافه میکرد. خب چرا اینجورى قطعووصل میکنید؟ بابا، این در قرائت اصلاً یک علم است که کجا بایستى آیه را وصل کرد، کجا باید قطع کرد. نگویید فلان کس در مصر [اینجور] خوانده؛ خب بیخود کرده خوانده! مگر هر چه هر کس خواند، همان حجّت میشود براى شما؟ ببینید آیه چیست. خب از همه راحتتر همین علائم وقفى است که گذاشتهاند، که حالا در قرآنهاى جدید، «الوصل اولى»، «الوقف اولى» را به صورت «صلى» و «قلى» …پرهیز از مکث طولانی و تناسب فاصلهها مانند سخن معمولی
یکى هم فاصلهها است. مىبینیم که یک عبارت یک آیهى کریمهاى را خواندید، بعد ساکت شدید و حالا میخواهید نَفَس بگیرید؛ خب چقدر باید ما صبر کنیم تا شما نَفَس بگیرید؟ پشت سرش را بلافاصله بخوان دیگر! چرا اینقدر معطّل میکنید؟ [مثل] حرف زدن معمولى: شما ببینید من الان دارم با شما حرف میزنم، یک جا مقتضى است پشت سر هم صحبت کنم، یک جا هم یک تأمّلى میکنم؛ این براى جلب نفوس شما است؛ خب آیهى قرآن هم همینجور است. افصح کلمات است، کلام خدا است.[4]تأثیرگذاری بر حاضران بهعنوان هدف اصلی قرائت
… حفص ــ همین قرائتى که معمول ماها است که میخوانیم ــ معروفتر است در دنیاى اسلام؛ [امّا] خب عیبى ندارد؛ من موافقم که قرائتهاى دیگر بخصوص قرائات معروف را، مثل قرائت ورش را و بعضى قرائات دیگر را برادرها بخوانند؛ به این ما اعتقاد داریم که یاد بگیرند و بخوانند. در همین قرائتها ما باید به آنجا برسیم که وقتى یک قارى ما شروع میکند به خواندن، در میدان کیفیّت اداء و تبیین کلمات قرآنى و کیفیّت تلاوت، [طوری] که حضّار به همان اندازهاى که با زبان عرب آشنا هستند، تحت تأثیر قرار بگیرند ــ که هدف اصلى قرائت هم این است ــ خودش صاحب سبک باشد؛ ما به اینجا باید برسیم. توجّه کردید؟ یعنى شما که صدایتان خوب است الحمدلله، تجویدتان خوب است، قرائتتان خوب است، باید تلاش کنید به اینجا برسید که مثلاً مثل شیخ مصطفىٰ اسماعیل [بشوید] در کیفیّت خواندنش که این آقایان قرّاء دیگر ــ همینهایى که اینجا هم مىآیند ــ …نقد تلاوت غیرفنی و بیآهنگ آیهٔ آغاز برنامهٔ صبحگاهی
… باید به طور مخصوصی نوشته بشود و بهطور مخصوصی هم بیان گردد؛ نسبت به این قضیه نمیشود سرسری برخورد کرد. البته من الان در مقام بیان جزییات برنامهی قرآن صبحگاهی نیستم؛ اما شما میتوانید این دو برنامه را کنار هم بگذارید و مقایسه کنید و ببینید امتیازهاشان چیست. آن آیهیی که در ابتدا میخوانید، هم غیرفنی خوانده میشود، هم بسماللَّه ندارد - اگر بخواهید بسماللَّه را هم بخوانید، طولانی میشود - هم اصلاً آهنگ ندارد. این آقا[6] اهل موسیقی است؛ این را پیش ایشان ببرید و ببینید آیا آن آهنگ درست است یا درست نیست؛ ایشان هرچه قضاوت کرد، همانطور عمل کنید. بنده اهل موسیقی نیستم؛ اما گوشم میزان است. من میدانم که اگر یک آدم اهل موسیقی هم این را بشنود، نمیپسندد. اصلاً لزومی ندارد …اهمیت صوت و لحن خوب در تلاوت و محدود نبودن اهتمام به قرآن به آن
ما برای حَمَلهی قرآن شأن زیادی قائلیم. شماها جزو حَمَلهی قرآن هستید و قرآن را با صدا و طریقهی خوبی میخوانید و مردم را به تلاوت قرآن راغب میکنید. اگر قرآن با لحن بد و صوت زشت و طرایق خسته کنندهیی خوانده بشود، شنوندگان از قرآن ملول میشوند؛ این است که ما به این مسأله هم اهمیت میدهیم؛ اما معتقدیم که اهتمام به قرآن فقط این نیست؛ این یک جانب از آن است و جوانب دیگری هم وجود دارد.انتظار سطح بسیار بالای قرائت از دارندگان رتبههای برتر
... توقع ما این است که کسانی که رتبههای بالا را میآورند، سطحشان خیلی بالا باشد؛ به طوری که قلب آدم نسبت به قرائت و تلاوت آنها واقعاً راحت باشد. این آقا پسری[2] که اینجا آمد و قرآن را با شمارهی آیاتش از حفظ خواند، به نظر من باید پدرش را خیلی تشویق کنید. خود این بچه که یاد نمیگیرد؛ آن پدرش هست که به او یاد میدهد. این سبکی هم که آقای خزعلی در ایران باب کردهاند که شمارهی آیات را هم حفظ میکنند، سبک …تأثیر تلاوت قاریان مصری در ایران بر پیشرفت قرآن
… شما را در رادیو و تلویزیون میشنویم و لذت میبریم. انشاءاللَّه امسال هم مردم و جوانان عاشق قرآن ما، استفادهی وافی خواهند برد. اسم جناب آقای عبدالعال را هم شنیدهام، لیکن یادم نیست که نوارهایشان را شنیده باشم. ما از تلاوتهای آقای شحات انور خیلی راضی هستیم. هرچه در اینجا برای خواندن مایه بگذارید، در پیشرفت قرآن تأثیر میگذارد.استقبال اندک از جلسهٔ تلاوت در گذشته و حضور هزاران نفر امروز
… از همه جهت. سابق اینجور نبود؛ در گذشته، این سلاطین و حکّام طاغوتى، مردم را از قرآن دور نگه داشته بودند. گاهى کسانى پیدا میشدند یک کارهاى قرآنى میکردند، امّا در سطح خیلى پایینى. من یادم هست؛ همین آقاى شیخ ابوالعینین آمد مشهد، من تازه از زندان آزاد شده بودم. آمدم مسجد گوهرشاد، در ایوان مقصوره، شاید صد نفر آدم نشسته بودند و همینجور نگاه میکردند، تماشا میکردند و نمیفهمیدند هم قرآن چیست ــ رهگذر بودند، دیدند یک مجلسى است اینجا، آمدند نشستند ــ واقعاً اینجور بود دیگر. [امّا] حالا که شما بروید یک وقتى در همانجا قرائت بکنید، هزاران نفر مردم جمع میشوند به استماع. حالا بحمدالله اینجور است. ما [مجدّداً] به آقایان خوشامد میگوییم؛ انشاءالله که همیشه موفّق و مؤیّد باشید.قدردانی جوانان از امکان تلاوت آزاد قرآن پس از دوران اختناق
خدا را سپاس بر ماه رمضانى دیگر و جلسهاى دیگر در خدمت قرّاء کتاب خدا. الحمدلله که نعمت قرآن را بر ما ارزانى داشت. جوانها باید قدر بدانند این روزهاى خوش قرآنى را. اگر میدانستید که عاشقان قرآن در دوران اختناق با زمزمههاى گرم قرآنى چه جور و با چه زحمتى خودشان را سرگرم میکردند، امروز که میتوانید بخوانید و بشنوید و بشنوانید صوت خوش قرآن را، خیلى برایتان شیرینتر و گرامىتر بود.تقویت صوت بهعنوان نخستین گام تکمیل قرائت
… آقا، چه برنامهى خوبى است، فردا که گوش میکنیم، مىبینیم تنزّل کرده! من نمیدانم چه سرّى است ــ امّا این به معناى این نیست که [تلاوت] قرآن شماها کامل است؛ نه، شماها باید هنوز رشد کنید. رشد در همهى راههاى زندگى، بىنهایت است. باید رشد کنید برادران قارى! [رشد و] تکمیلش هم به این است که اوّلاً صوتتان را کامل کنید. خب، صوت قوى میشود، بهتر میشود، خوب میشود؛ مخصوصاً آن صداهاى جوهردار.آرزوی رواج منبر قرائت بهجای مقدمه شدن قرآن برای سخنرانی
… چیزى که من مکرّر در این جلسه و خارج از این جلسه گفتهام، [این است که] آداب تلاوت مجلسى را فرابگیرید. ببینید، آداب تلاوت مجلسى یعنى فرض کنید یک عدّهاى از این مردم ــ مسلمین حزبالله ــ نشستهاند یک جایى، از شما دعوت کردند که آقا بیایید براى ما قرآن بخوانید؛ ما هم منبر گذاشتیم اینجا ــ چون دأب[2] من این است، فکرم این است که میخواهم کارى بشود در جامعهى ما که منبر بگذاریم، مثل اینکه الان وعّاظ میروند منبر، منبرىها میروند منبرــ قارى برود منبر، نیم ساعت قرآن بخواند و مردم بیایند، آن زلال کلام الهى را مستقیم از او بشنوند و دلهایشان بلرزد و اشک بریزند و موعظه بشوند و پا شوند بروند. ما حالا قرآن را کردهایم مقدّمهى سخنرانى!تجربهٔ سخنرانی در مشهد با قرآن بهعنوان اصل و سخن بهعنوان مقدمه
من در مشهد سخنرانى میکردم ــ سالهاى ۵۰، ۵۱، ۵۲ ــ مىایستادم سخنرانى میکردم؛ بعد که حرف من تمام میشد، مىنشستم زمین، صندلى میگذاشتیم، قارى مىآمد ــ همین آقاى فاطمى[3] و بعضى از برادرهاى دیگر ــ مىنشستند روى صندلى، قرآن میخواندند. من میگفتم حرف من مقدّمهى قرآن است. من ایستاده صحبت میکردم، منبر گذاشته بودیم؛ صندلى بلند و قشنگ گذاشته بودیم، اینها مىنشستند روى منبر، بعد از صحبت من قرآن میخواندند؛ همان آیاتى که من قبلاً تفسیر کرده بودم. فکر من این است.گذر از دستگاهی به دستگاه دیگر از مبادی خوانندگی قاریان عرب
… بشود، اهل موسیقی میگویند گناه کبیرهیی مرتکب شده است؛ اما موسیقی عربی اصلاً یکی از لوازمش این است که از یک دستگاه به دستگاه دیگر بروند؛ غیر از این گناه کبیره است! لذا موسیقیدانهای ایرانی از اینگونه قرآن خواندنها خوششان نمیآید؛ میگویند از دستگاه خارج شد؛ غافل از اینکه اصلاً خارج شدن و از یک دستگاه به دستگاه دیگر رفتن، یکی از مبادی خوانندگىِ قرآنخوانهای عرب است؛ خودشان هم این را میدانند؛ از اول که شروع میکنند، گاهی پنج دستگاه را طی میکنند، تا وقتی که به آخر میرسند و مجدداً به دستگاه اول برمیگردند؛ مثلاً از بیات ترک شروع میکنند، وارد همایون میشوند و سپس به شور میروند؛ بعد آخر سر مجدداً به همان بیات ترک برمیگردند؛ لذا شما میبینید که «صدقاللَّهالعلىّالعظیم»شان، با «بسماللَّهالرّحمنالرّحیم»شان دارای یک آهنگ است. در چنین حالتی، اگر ما بیاییم قرآن عربی …