رفتن به محتوای اصلی

تقریب مذاهب اسلامی

نام‌های دیگر: تقریب مذاهب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نزدیک کردن پیروان و عالمان مذاهب اسلامی از راه گفت‌وگوی فقهی و کلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۶۷/۰۸/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۷۱۴۰۰

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در این تقریب همان‌طور که مکرّر گفته شده، غرض این است که فرقه‌هاى اسلامى به هم نزدیک بشوند؛ هم در مقام فکر، که اى بسا برخى از تصوّرات فِرَق نسبت به یکدیگر با مباحثه و مذاکره منتهى بشود به یک استنتاج خوبى؛ شاید بعضى از سوءتفاهم‌ها برطرف بشود؛ شاید بعضى از عقاید تعدیل بشود، بعضى از افکار به طور واقعی به هم نزدیک بشود؛ که این [کار] البتّه اگر بشود، بسیار بهتر از هر شکل دیگر است و حدّاقل این است که بر روى مشترکات تأکید بشود ــ کمترین فایده‌ى این گفتگوها و مذاکرات این خواهد بود ــ و از طرح مسائل تفرقه‌انگیز خوددارى بشود. این در مرحله‌ى فکرى و اعتقادى.
و در نهایت و شاید مهم‌تر از همه‌ى نتایج تقریب، تقریب عملى است، یعنى همکارى مسلمین با یکدیگر منهاى احساس جدایىِ عقیدتىِ فرقه‌اى؛ و این بسیار امر ممکن و سهل‌التّناولى است اگر دشمنان بگذارند و اگر ما عاقل باشیم. ما مکرّر در میان خودمان و در جوامع دیگر، بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این را دیده‌ایم. برادران شیعه و سنّى مى‌نشینند کنار هم و در مسائل عملى و مسائل سیاسى و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام طورى با هم تبادل نظر میکنند که اصلاً به یادشان نیست که این مذهبش چیست و آن مذهبش چیست. ما این احساس را در خودمان همواره مشاهده کرده‌ایم و در بسیارى از معاشرینمان از اصحاب مذاهب مختلف این را دیده‌ایم.

مقصود تقریب: نزدیکی فکری فرقه‌ها و رفع سوءتفاهم‌ها

در این تقریب همان‌طور که مکرّر گفته شده، غرض این است که فرقه‌هاى اسلامى به هم نزدیک بشوند؛ هم در مقام فکر، که اى بسا برخى از تصوّرات فِرَق نسبت به یکدیگر با مباحثه و مذاکره منتهى بشود به یک استنتاج خوبى؛ شاید بعضى از سوءتفاهم‌ها برطرف بشود؛ شاید بعضى از عقاید تعدیل بشود، بعضى از افکار به طور واقعی به هم نزدیک بشود؛ که این [کار] البتّه اگر بشود، بسیار بهتر از هر شکل دیگر است و حدّاقل این است که بر روى مشترکات تأکید بشود ــ کمترین فایده‌ى این گفتگوها و مذاکرات این خواهد بود ــ و از طرح مسائل تفرقه‌انگیز خوددارى بشود. این در مرحله‌ى فکرى و اعتقادى.

تقریب عملی یعنی همکاری مسلمین فارغ از احساس جدایی عقیدتی

و در نهایت و شاید مهم‌تر از همه‌ى نتایج تقریب، تقریب عملى است، یعنى همکارى مسلمین با یکدیگر منهاى احساس جدایىِ عقیدتىِ فرقه‌اى؛ و این بسیار امر ممکن و سهل‌التّناولى است اگر دشمنان بگذارند و اگر ما عاقل باشیم. ما مکرّر در میان خودمان و در جوامع دیگر، بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این را دیده‌ایم. برادران شیعه و سنّى مى‌نشینند کنار هم و در مسائل عملى و مسائل سیاسى و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام طورى با هم تبادل نظر میکنند که اصلاً به یادشان نیست که این مذهبش چیست …

تقریب به‌عنوان هدفی فوری، الهی و حیاتی و نیاز امروز دنیای اسلام

پس امروز «تقریب» یک هدف فورى است؛ یک غرض الهى است؛ یک فکر حیاتى است و باید دنبال بشود. این خلأ زمان است و بیش از همه‌ى زمانهاى دیگر باید ما آن را پُر کنیم. خوشا به حال انسانهایى که بتوانند خلأ زمان خودشان را پُر کنند؛ خواست لحظه را بفهمند و آن را برآورده کنند. بعضى کارها اگر در یک لحظه‌ى خاصّى انجام گرفت مفید است و اگر در آن لحظه انجام نگرفت، اى بسا آن فایده را نخواهد داشت. امروز دنیاى اسلام نیازمند به این تقریب …

تبادل نظر فقهی مذاهب برای رسیدن به فتاوای نزدیک یا واحد

در مرحله‌ى فقهى، تبادل نظر بین مذاهب مختلف به فتاوى نزدیک بلکه واحدى منتهى خواهد شد در بسیارى از ابواب فقهى. بعضى از فِرَق اسلامى، در برخى از ابواب فقهى تحقیقات و پیشرفتهاى قابل ملاحظه‌اى دارند و دیگران میتوانند از آنها استفاده کنند. نوآورى‌هایى گاهى در برخى از احکام اسلامى و استنباطات اسلامى از کتاب و سنّت در اختیار بعضى از فِرَق اسلامى ممکن است باشد که دیگران از آن استفاده خواهند کرد و به فتاوى نزدیک به هم یا مشترکى خواهند رسید. ما مى‌بینیم گاهى فتوایى را از یک مذهبى نقل میکنند در حالى که آن فتوا، فتواى غریب در آن مذهب است. اهل آن مذهب از آن فتوا ممکن است تحاشى[2] بکنند یا به آن اصرارى نداشته باشند. چرا ما نگردیم فتاوى مشترک را پیدا کنیم؟

سه مرحلهٔ تقریب و تضمین آن با هوشیاری در برابر توطئهٔ دشمن

پس این سه مرحله است؛ هم در مرحله‌ى اعتقاد، هم در مرحله‌ى احکام فقهى و هم در مرحله‌ى عمل؛ همکارى عملى. و آنچه اینها را تضمین میکند، این است که اوّلاً هوشمندانه به توطئه‌ى دشمن نگاه کنند، ثانیاً به آن مواردى از اسلام که این تقریب را تضمین میکند، بیشتر فکر کنند.

نگاه به کار مجمع تقریب به‌عنوان آغاز مرحله‌ای جدید

اوّلاً خوشامد عرض میکنیم به آقایان و میلاد مبارک نبىّ مکرّم اسلام (صلّى الله علیه و آله و سلّم) را به آقایان تبریک عرض میکنیم. بنده به این کار به چشم یک دروازه‌اى به عالم جدیدى و مرحله‌ى جدیدى نگاه میکنم. حقّاً وضع مسلمین از لحاظ تضادها و اختلافات مذهبى تأسّف‌انگیز است. بسیارى از نیروهاى باارزشِ علمى و فکرى مسلمین در طول تاریخ، صرف تعارض با یکدیگر شده. اشتباه نشود؛ اگر کسى براى اثبات مذهب خود تلاش علمى بکند، من آن را رد نمیکنم. هم شیعه، هم سنّى، هم هر مؤمنى به …