رفتن به محتوای اصلی

تقریب مذاهب اسلامی

نام‌های دیگر: تقریب مذاهب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نزدیک کردن پیروان و عالمان مذاهب اسلامی از راه گفت‌وگوی فقهی و کلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نمازجمعه— ۱۳۶۷/۰۸/۰۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۷ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۷۱۴۰۰

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در این تقریب همان‌طور که مکرّر گفته شده، غرض این است که فرقه‌هاى اسلامى به هم نزدیک بشوند؛ هم در مقام فکر، که اى بسا برخى از تصوّرات فِرَق نسبت به یکدیگر با مباحثه و مذاکره منتهى بشود به یک استنتاج خوبى؛ شاید بعضى از سوءتفاهم‌ها برطرف بشود؛ شاید بعضى از عقاید تعدیل بشود، بعضى از افکار به طور واقعی به هم نزدیک بشود؛ که این [کار] البتّه اگر بشود، بسیار بهتر از هر شکل دیگر است و حدّاقل این است که بر روى مشترکات تأکید بشود ــ کمترین فایده‌ى این گفتگوها و مذاکرات این خواهد بود ــ و از طرح مسائل تفرقه‌انگیز خوددارى بشود. این در مرحله‌ى فکرى و اعتقادى.
و در نهایت و شاید مهم‌تر از همه‌ى نتایج تقریب، تقریب عملى است، یعنى همکارى مسلمین با یکدیگر منهاى احساس جدایىِ عقیدتىِ فرقه‌اى؛ و این بسیار امر ممکن و سهل‌التّناولى است اگر دشمنان بگذارند و اگر ما عاقل باشیم. ما مکرّر در میان خودمان و در جوامع دیگر، بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این را دیده‌ایم. برادران شیعه و سنّى مى‌نشینند کنار هم و در مسائل عملى و مسائل سیاسى و مسائل مربوط به سرنوشت اسلام طورى با هم تبادل نظر میکنند که اصلاً به یادشان نیست که این مذهبش چیست و آن مذهبش چیست. ما این احساس را در خودمان همواره مشاهده کرده‌ایم و در بسیارى از معاشرینمان از اصحاب مذاهب مختلف این را دیده‌ایم.

جهت‌گیری تقریب به سوی حاکمیت اسلام، نه خدمت به آمریکا

من آن روز به آقاى واعظ‌زاده[6] هم گفتم؛ ما نمیگوییم که بیایید سیاست را در سرلوحه‌ى کار قرار بدهیم که یک عدّه‌اى بترسند و اصلاً نزدیک نیایند؛ نه، امّا جهت این تقریب چه باید باشد؟ اصلاً تقریب براى چه؟ شیعه و سنّى براى چه به هم نزدیک بشوند؟ نزدیک بشوند که لشکر آمریکا را قوى‌تر کنند؟ خب، اگر آن‌جور بنا است در خدمت آمریکا باشند، صد سال میخواهیم نزدیک نشوند به هم؛ نه، «نزدیک بشوند» یعنى به سمت حاکمیّت اسلام پیش بروند، به سمت حکومت اسلامى یعنى به سمت جمهورى اسلامى در حقیقت پیش بروند. اینجا هم همین[طور]، ما اگر چه ممکن است تصریح نکنیم، یا روى تابلو ننویسیم این را امّا این اشتباه را نباید بکنیم که خیال کنیم سیاست را داخل این تشکیلات نکنیم که بتواند [کار کند]؛ نه، سیاست را داخل آن بکنید تا فایده‌دار بشود؛ حتماً بایستى روح آن و زمینه‌ى آن و …

فراهم شدن مقدمات تأسیس مجمع تقریب و استقبال علمای جهان اسلام از فکر تقریب

اکنون که بحمدالله‌ مقدّمات تأسیس «مجمع التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة» فراهم گشته و قبول و استقبال وسیع علما و متفکّران اسلامى در اکناف جهان اسلام از فکر تقریب میان فِرَق مسلمان، امیدهاى تازه‌اى را در این عرصه برانگیخته است، جنابعالى را که داراى رتبت والایى در علوم اسلامى و سابقه و ممارست مشکورى در امر تقریب بین برادران فِرَق اسلامى میباشید، به دبیرکلّى مجمع مزبور منصوب میکنم؛ با این امید و انتظار که تلاش همه‌جانبه‌اى در زمینه‌هاى گوناگون علمى و فرهنگى مبذول نموده، حرکت منطقى و پیگیر به سمت اهداف تعیین‌شده‌ى مجمع مزبور را با درایت کامل هدایت فرمایید.

وظیفهٔ مجمع تقریب در زمینه‌سازی اعتقادی، فقهی و علمی با توجه به هدف اساسی

… نخواهد داشت. شما از این‌ طرف شعار وحدت بدهید، جوش بزنید، غصّه بخورید، از آن‌ طرف پولهاى بناحق بذل‌شده و خرج‌شده‌اى پیدا خواهد شد، یک ‌عدّه آدم سست‌عنصرِ قلم‌به‌مزدِ نوکرصفت هم پیدا میشوند، اندوخته‌هاى شما را به باد خواهند داد و رشته‌ها را پنبه خواهند کرد. این «مجمع التّقریب بین‌المذاهب الاسلامیّة» که ما اینجا درصدد هستیم ــ و برادران ما همّت کردند و بنده از آنها و از کسانى که همکارى کردند و خواهند کرد، صمیمانه متشکّرم ــ البتّه در جنبه‌هاى اعتقادى، کلامى، فکرى، فقهى، اصولى، علمى، زمینه‌هاى تقریب را باید فراهم بکند لکن آن هدف اساسى باید به یاد متفکّرین اسلام باشد؛ دشمنان اسلام این را نمیخواهند، امّا آنچه خدا میخواهد آن خواهد شد؛ وَ اللهُ غالِبٌ عَلیًّ اَمرِه.[13]

تشکیل مؤسسهٔ تقریب برای همکاری علمی و دینی مذاهب اسلامی

ما گفتیم یک عدّه از علما و متفکّرین بنشینند دُور هم، در سطح علمى، در سطح فرهنگى، یک مؤسّسه‌اى به وجود بیاید براى تقریب و نزدیک ‌کردن: «مؤسّسة التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة». چهار مذهب فقهى در اهل سنّت هست، مذهب امامیّه هست، مذهب زیدیّه هست، مذاهب دیگر اسلامى هستند، بنشینند و ببینند چقدر میتوانند با هم همکارى کنند و در مسائل علمى و دینى کار کنند. این را ما تشکیل دادیم؛ ان‌شاءالله‌ آن برادرانى که مسئول این کار هستند و معیّن شده‌اند، این کار را با قوّت دنبال میکنند. کارى است که خداى متعال راضى است و سرنوشت اسلام به این‌جور کارها است. اگر مسلمین دست در دست هم بگذارند، با هم صمیمى باشند، و ولو عقایدشان مخالف با یکدیگر باشد امّا آلت دست دشمن نشوند، دنیاى اسلام سربلند خواهد شد. آن ‌وقت مگر آمریکا و غیر آمریکا جرئت میکنند …

توجه به عظمت اهداف تقریب و مجاهدت در برابر واکنش تفرقه‌افکنان

توقّع عکس‌العمل از سوى کسانى که به تفرقه‌ى مسلمین همّت گماشته‌اند، ایجاب میکند که با توکّل به خداوند متعال، عظمت و اهمّیّت این اهداف والا همواره در مدّ نظر باشد و از بذل هیچ مجاهدتى دریغ نشود. توفیقات جنابعالى را از خداوند متعال مسئلت میکنم؛ والله‌ المستعان.

اعلام رسمی تشکیل مجمع التقریب بین المذاهب الاسلامیه

… که فقط بر ایمان متّکى است و عواطف در آن نقشى ندارد، بیشتر است. لذا بعضى از متفکّرین بزرگ عالم اسلام در دوره‌ى قبل از ما، گفته‌اند که محور وحدت مسلمین و اتّحاد عملى آنها میتواند نام مقدّس این بزرگوار و ایمان به آن حضرت و یاد آن حضرت باشد و این حرف درستى است. خوشبختانه امسال، این مراسم همراه است با اعلام رسمى تشکیل «مجمع التّقریب بین المذاهب الاسلامیّة»[2] که برادران ما همّت کردند و این کار شروع شد و باید ان‌شاءالله‌ در جهت اهداف عالیه‌ى اسلام حرکت کند.