تغییرات بزرگ در جایگاه و نفوذ آمریکا و برخی کشورهای اروپایی
به همین منطقهی خودمان، به خاورمیانه نگاه کنید؛ حوادثی که امروز در خاورمیانه و حول و حوش مسئلهی فلسطین دارد اتفاق میافتد، دیگر سابقه ندارد؛ شبیه این، هیچ وقت پیش نیامده است. این نشانهی این است که یک جابهجائی دارد صورت میگیرد، یک تحول دارد اتفاق میافتد. در سطح دنیا هم که نگاه کنید - جایگاه آمریکا، جایگاه برخی کشورهای اروپائی، تأثیرات آنها در دنیا، نقشآفرینیهایشان - میبینید تغییرات بزرگی در حال انجام است. در دوران این سی سال، در برهههائی - که من حالا یک مواردی را در ذهن دارم - شبیه این را ما دیدیم؛ اما امروز به شکل روشنی آدم این را احساس میکند.
تغییر جغرافیای قدرت جهان با انقلاب اسلامی
… تشخیص ندادند. بعضی آن را با یک حرکت کور که اشباه و نظائرش در خیلی از نقاط دنیا اتفاق میافتد، اشتباه گرفتند؛ آن جوری با آن رفتار کردند. بعضی کاسههای طمع خودشان را درآوردند تا از این حادثه، به نفع شخصیِ خود استفادهای بکنند. اینها همه ناشی از کوتهبینی بود. انقلاب در درجهی اول تحولی در جامعهی ایرانی بود و در درجهی بعد، در مجموعهی امت اسلامی و سپس، در معادلات کلان جهان سیاست. و جغرافیای قدرت را در دنیا - بخصوص در برخی از مناطق دنیا - بکلی عوض و جابهجا کرد. یک چنین حادثهی عظیمی بود. امروز این عظمت دارد نشانههای خودش را نشان میدهد. تحولی که در ایران رخ میداد، این بود که یک نظامِ بستهی استبدادی و ظالم و زورگو، با سردمداران و رؤسائی دنیاطلب، شهوتران، به فکر خود، غافل از انسانیت و انسانها، و از سوئی وابسته، اسیر …
تحول در وضع سیاست جهان
امروز وضع سیاست در دنیا هم تغییر پیدا کرده است. دولتهایی در مناطقی بر سر کار میآیند که امریکا آنجا را حیات خلوت خود به حساب میآورده است؛ دولتهایی سر کار میآیند که با امریکا مخالفند. هر چه هم رژیم ایالات متحده تلاش میکند که اینها سر کار نیایند، نمیتواند. این نشاندهندهی این است که در وضع سیاست جهان هم تحول ایجاد شده است.
تراکم کمنظیر حوادث بزرگ جهانی در یک سال اخیر
حوادث یکسال گذشته از جملهی مجموعه حوادث نادری است که کمتر زمانی به این کوتاهی را در تاریخ به یاد داریم که این همه حوادث بزرگ را در خود جای داده باشد.
تلاش مسئولان برای افزایش آثار مطلوب و کاستن آثار تلخ حوادث جهان
سالی که بر ما گذشت، سال حوادث بزرگی در سطح عالم بود که البته بهطور قهری، ما نیز از آثار این حوادث کاملاً بر کنار نبودیم. این حوادث، آثاری شیرین و مطلوب و احیاناً آثار نامطلوبی داشته است. البته مسؤولین کشور تلاششان این است که در قبال حوادث عالم، آثار شیرین و مطلوب را افزایش دهند و آثار نامطلوب و احیاناً تلخ را هر چه میتوانند بکاهند.
پیوند حوادث مهم جهان با ایران و اهمیت هر اقدام در نظام
اجلاس این نوبت آقایان در حالى انجام گرفت که حوادث بسیار مهمّى در دنیا جریان دارد؛[2] حوادث هم حوادثى است که ایران اسلامى و ملّت ما و فکر و هدفى که ما در این انقلاب و در این نظام جمهورى تعقیب میکنیم، نمیتواند از آن بیگانه باشد و شاید بعضى از حوادث کنونى عالم منبعث یا متوجّه به وضع ما است و این اهمّیّت میدهد به هر حرکتى و اظهارى و انجام هر کارى در نظام جمهورى اسلامى؛ حتّى کارهاى علىالظّاهر کوچک، چه برسد به کارى بزرگ، مثل کار شما آقایان محترم و مسئولیّت خطیر و بزرگى که شما بر عهده گرفتهاید.
به هم ریختن معادلات و بلوکبندیهای پس از جنگ جهانی دوم
و امّا مسئلهاى که مترتّب بر این مسئله است، وضع ما در دنیاى کنونى است. امروز دنیاى مادّى و نقشهی سیاسى عالم به شکلى شده که در طول دَهها سال گذشته این وضعیّت هرگز سابقه نداشته؛ تمام این خطکشىها و مرزبندىهایى که در طول دَهها سال، بخصوص بعد از جنگ بینالملل دوّم، بتدریج بر اساس ضرورتها و تلاشها و اوضاع عالم پدید آمده بود [یعنی] جنگ بین قدرتهاى بزرگ، تشکیل بلوکهاى قدرت، تقسیم دنیا به مناطق سهگانه و امثال اینها، همهی این حسابها و معادلات و معاملات به هم ریخته. [حالا] چه پیش خواهد آمد؟ نقشهى سیاسى دنیا چه خواهد شد؟ چه کسى در این بین گوى موفّقیّت را از میدان سیاست و اقتصاد خواهد ربود؟ به قطع و یقین در این باره حرفى نمیشود زد امّا چیزهایى در این بین روشن و معلوم است که بر اساس این معلومات، همهى کسانى که به فکر …
حرکت حوادث شتابان جهان در جهت قدرت معنویت و ملتها و ضد سلطه
… ما شکل افسانه دارد، تصوّر و باور کردن آن سخت است؛ وانگهى اگر اتّفاق افتاده، در طول چند ماه و مدّت کوتاه اتّفاق نیفتاده؛ این حوادثى که امروز در دنیا در ظرف شش ماه و هفت ماه و هشت ماه و یک سال دارد اتّفاق میافتد، در طول تاریخ گاهى در طول سالها اتّفاق افتاده. حوادث تکاندهندهاى است؛ حوادث عجیبى است و همه در جهت آن چیزى که شما به آن ایمان دارید: در جهت قدرت معنویّت، در جهت قدرت ملّتها، در جهت حاکمیّت نظامهاى متّکى به آحاد مردم و محبوب مردم، و در جهت عکس زورگویى و سلطه از هر نوعش؛ چه نوع ارتجاعى و استبدادى و سلطنتیاش، چه نوع مدرن و آمریکاییاش. مگر نه این است که امروز آنچه ساقط شده، فقط یک دولت یا یک حکومت در یک جاى دنیا نیست؛ یک ابرقدرت ساقط شده؛ مسئله، مسئلهی سقوط ابرقدرتها است. قبلاً امپراتوریهایى از قبیل پرتغال و اسپانیا و انگلیس و مانند اینها را دیده بودیم که یک روز امپراتورى بودند، یک روز …
تغییر بلوکبندی قدرت در دنیا و روشن نبودن شکل نهایی آن
از نقطه نظر سوّم که نگاه بکنیم، مسئلهی تنازعهاى سیاسیاى [است] که وجود داشته و حالا بلوکبندى دنیا به شکل دیگرى شده و تقسیمبندى قدرت در عالم به شکل دیگرى شده و هنوز آن شکل واقعیاش پیدا نشده -ترسیم واقعى تعارض قدرت در دنیا هنوز روشن نیست و بتدریج روشن خواهد شد؛ شاید چند سال هم طول بکشد تا اینکه معلوم بشود که بالاخره اقطاب[6] قدرت در دنیا کجاها هستند و چیها هستند- به هر شکلى که باشد، شکّى نیست که نظام اسلامى و حکومت اسلامى و تفکّرى که پشتوانه و پایهی این حکومت است، در دنیا جایگاهى دارد، نقشى دارد، مسئولیّتى دارد، کارى بر عهدهی او است. این هم از این دیدگاه. و دیدگاههاى دیگرى هم هست که حالا به تفصیل نمیشود صحبت کرد و نمیخواهیم وقت را بگذرانیم.
گرایش دنیا به بلوکبندی برای تأمین نیازها و دفاع
… مناسبتی با هم اتّحاد و اتّفاق پیدا میکنند؛ مثلاً کشورهای شرق آسیا - کشورهای آسهآن[5] - جامعهی مشترک اروپا، اتّحاد ورشو[6] تا وقتیکه اروپای شرقی قبل از این حوادث اخیر[7] یک هویّتی داشت، اتّحاد کشورهای حولوحوش خلیج مکزیک، گروه غیرمتعهّدها،[8] سازمان ملل. همهی واحدهای پراکنده در همهی دنیا دارند تبدیل میشوند به واحدهای پیوسته. علّت هم این است که در این دنیا میفهمند که هر واحدی بهتنهایی قادر بر تأمین نیازهای خودش - از جمله نیاز دفاع از خودش - نیست و باید با هم دستبهیکی کنند.
سر برآوردن قدرتهای جدید در تحول بزرگ جهانی
… و حکومتهای دستنشاندهی فرانسه را ساقط میکنند؛[10] [آن هم] مردم! البتّه ارتشیهایشان مشغولند لکن مردم پشتیبان آنها هستند. یعنی قدرتهای غربی، که در رأسشان آمریکا است و بعد هم اروپا، امروز آن قدرت سابق را ندارند، رو به ضعفند؛ این ضعف روزبهروز بیشتر میشود. خب قدرتهای جدیدی هم دارند سر بلند میکنند، که من دیگر نمیخواهم اسم آن قدرتها را بیاورم، وارد آن نمیخواهم بشوم. این تحوّل بزرگ جهانی است.
حاکمیت حوادث عجیب و باورنکردنی در سراسر جهان
… ما. ببینید، ما در یک دوران عجیبی زندگی میکنیم؛ حالا کسی نمیتواند به طور دقیق محاسبه کند، امّا واقعاً مبالغه نیست که بگوییم ملّت ایران و جمهوری اسلامی نسبت به آن روزهای اوّل، امروز صدها برابر پیشرفتهتر، قویتر، آگاهتر، پُربینشتر و مسلّطتر بر امور است. حوادث دنیا هم امروز با آن روز خیلی فرق دارد؛ حوادث عجیبی در دنیا حاکم است؛ یک چیزهایی که باورکردنی نبود، امروز دارد تحقّق پیدا میکند؛ در دنیای غرب، در دنیای شرق، منتهاالیه شرق عالم، منتهاالیه غرب عالم، نیمکرهی شمالی، نیمکرهی [جنوبی]، همه جا. اصلاً یک اوضاع عجیبی است دنیا؛ میبینید. از این تجربههای آن روز باید استفاده کنیم؛ این تجربهها کهنه نمیشوند.
بیماری فراگیر از عوامل حساسیت شرایط کنونی جهان
بیماریهای فراگیر؛ این هم جزو چیزهایی است که در دنیا یا بسیار کمسابقه است یا اصلاً سابقه ندارد؛ که حالا یک بیماریای این جور همهی دنیا را فرا بگیرد، یعنی هیچ نقطهای از دنیا خالی نباشد از این بیماری؛ این هم یک نقطهی مهمّی است.
مقطع حساس و پیچ تاریخی در اوضاع سیاسی جهان و منطقه
چند توصیه عرض کنیم: یک توصیه خطاب به همهی مسئولین است. نگاه به اوضاع سیاسی جهان و منطقه نشان میدهد که ما در مقطع حسّاسی هستیم؛ به معنای واقعی کلمه، امروز یک پیچ تاریخی است. این را بدانید! اگر قوی نباشید زور خواهید شنفت؛ نه از آمریکا و غرب، حتّی از موجودی مثل صدّام. اگر قوی نباشید به شما زور میگویند، بر شما تحمیل میکنند. باید قوی بشوید. عناصر قوّت چیست؟ چگونه میشود فهمید و قبول کرد که ما قوی هستیم؟ روحیّه، امید، کاروتلاش، شناخت …
قطعی بودن تحول در سطح جهان
… «مرگ بر آمریکا» دیگر جزو شعارهای اختصاصی ملت ایران نیست؛ در بسیاری از کشورها گفته میشود. یک دولتِ طرفدار ظلم، طرفدار جنگ، طرفدار انباشت تسلیحات، طرفدار سلطهی بر ملتها، طرفدار زورگوئی، دخالت در همه جا، یک چنین عنوانی پیدا کرده؛ این هم یکی از نشانههاست. بنابراین تحول در سطح جهان، یک امر قطعی است. نشانه های دیگری هم دارد که حالا من اکتفاء میکنم به همین مقداری که گفته شد. این یک نکته.
لزوم رصد هوشمندانهٔ دنیای در حال شکلگیری
خب، ما هم دیگر دعاتان کنیم. دعا میکنیم که انشاءالله شما در این عرصهها موفق باشید و پیش بروید. خدای متعال انشاءالله به شماها کمک کند تا در دنیائی که به نظر من دارد شکل میگیرد - که گفتم هنوز درست روشن نیست، برای ما قابل تحلیل نیست که چه اتفاقی دارد میافتد؛ باید کاملاً هوشمندانه رصد کنیم آنچه را که پیش خواهد آمد و شکل خواهد گرفت - بتوانید نقشآفرینىِ حقیقی و عمیقی داشته باشید.
نقد پیشبینیهای بیپایه و حدس هزارهٔ معرفت انسان به ارزش خود
این قرن، باید قرن بازگشت ملتها به هویت خود، به انسانیت خود و شکستن طلسم سلطه گری و سلطه پذیری باشد؛ همچنانی که این قرن، قرن رو کردن به معنویت است. حالا درباره ی هزاره ی سوم حرفهای یاوه ی زیادی می زنند؛ برای هزار سال پیش بینی هایی می کنند که به هیچ مستند علمی و فنی متکی نیست. اما اگر انسان بخواهد از روی حدس و گمان درباره ی این هزاره حرفی بزند، می تواند بگوید که این هزاره، هزاره ی معرفت انسان به ارزش خودش است. در این هزاره، انسانها به ارزش خودشان و ارزش نزدیک شدن به خدای خودشان واقف می شوند. اگر بشود برای هزاره حدسی زد، آنچه که قابل حدس است، این است. ما حالا بحث هزاره را نمی کنیم؛ اما این قرنی که در پیش است، قرنِ روکردن به معنویت و قرن استقلال و هویت ملی ملتهاست و ایران، سرآغاز آن بود. دنباله ی ایران بسیاری جاهای دیگر پیش خواهد آمد و قدرتهایی که …
درسگیری از عقبنشینی شوروی از افغانستان و حملهٔ عراق به کویت
… است. ما در اوّلِ انقلاب، بسیاری از مسائل مهم مربوط به کشور و دفاع از نظاممان را نمیشناختیم؛ اما امروز مدیران و مسؤولان کشور، تجربه جنگ تحمیلی و محاصره اقتصادی امریکا و روگردانی برخی از دولتهای سلطهطلب و نفوذگر را پشت سر گذاشتهاند. اینها تجربههای ماست. عقبنشینی نیروهای شوروی از افغانستان، حمله عراق به کویت، برگشتن ورق دفاع جهانی از رژیم عراق به حمله جهانی به رژیم عراق، تجربهها و درسهایی است که مسؤولان و مدیران کشور در عملکردشان، و هوشمندان جامعه و آحاد مردم در قضاوتهایشان، از آنها استفاده میکنند.