… دهانش درمیآورد میداد به نفر دیگر، او میمکید تا او هم یک قدرى جان بگیرد؛ بعد خرماى دوبارمکیده را میداد به نفر سوّم تا او فروبدهد- اینجور زندگى میکردند، اینجور سختى میکشیدند، اینجور کمبود داشتند؛ فشار روى آنها زیاد بود، از همه طرف فشار بود؛ اوّل کار بود؛ اوّل کار، همان پنج ماه شش ماه یک سال اوّل نیست؛ پنج ماه شش ماه در عمر یک مسافرت، اوّل کار محسوب میشود، نه در عمر یک ملّت، نه در عمر یک تاریخ نو؛ در عمر یک ملّت، ده سال و بیست سال، چند روز محسوب میشود؛ گذرا است، اوّل کار است؛ مردم در دوران پیغمبر سختیها را تحمّل کردند، امّا بعد از آنکه پایه محکم شد، آن مجاهدتها، آن فداکاریها، آن اخلاصها، آن تربیتها موجب شد که این حرکت آنچنان سریع ادامه پیدا بکند که پنجاه سال بعد و همانطور که گفتم نیم قرن بعد از رحلت پیغمبر، بیشتر از نیمى از …
گذر از مشکلات لازمهٔ رسیدن به استقلال، رفاه و آزادی
… این ملّت را دیدهاند.از همان نیرویى که در گذشته به ما کمک کرد، باید براى پیمودن آینده مدد بگیریم؛ یعنى توجّه به خدا، اتّکال به خدا، کمک گرفتن از خدا، خالص کردن نیّتها، حفظ وحدت و یگانگى بین همهی قشرها، کم شمردن مشکلات مادّى. [مشکلات] هست، نه اینکه نیست؛ ولى اگر بخواهیم راه را طى کنیم تا به جایى برسیم که ملّتْ بدون مشکل عمدهاى زندگى کند، باید از مشکلات عبور کنیم. بالاخره هدفهاى بزرگ -استقلال یک ملّت، رفاه یک ملّت، آزادى یک ملّت- هدفهایى است که راهِ به سمت آنها از مشکلات عبور میکند. بدون تحمّل مشکلات که انسان نمیتواند به اهداف بزرگ نائل بشود. عمدهی مشکلات را هم ما پشت سر گذاشتیم. با این روحیه همهی قشرها حرکت کنند.