عقبماندگی در سوادآموزی و تقصیر برنامهریزان و صاحبان بودجه نه مجریان
… آنها چگونگی معلم فرستادنشان به شکلی بود که با موازین اسلامی ما سازگار نیست. ما با احتفاظ بر عفت، عصمت و حجاب این کار را کردیم. همانطور که اشاره کردند[1] ، دخترهایی که میروند و درس میدهند، حجاب کامل دارند. لذا، با این وضعیت نمیتوان آنطور حرکت کرد. درعینحال، با اینکه فکر نمیکنیم باید آن روشها را به کار میبردیم، تصورم این است که ما در این قضیه - سوادآموزی - مقداری عقبیم. من احساس تقصیر میکنم و البته این تقصیر، در عوامل و عناصر فعال و اجرایی مثل شما نیست. شما یا مسؤولین سوادآموزی، همهی تلاشتان را کردهاید؛ لکن برنامهریزهای کشور - آنهایی که بودجه و پول دستشان است و آنهایی که برنامهها را سبک و سنگین میکنند - باعث اسقاط این برنامه میشوند. مثلاً آن را حذف میکنند، این را تقویت میکنند؛ به آن پول میدهند، به این نمیدهند؛ درصدی از این کم میکنند، به آن اضافه میکنند، و توجه نکردهاند که رشد و توسعه در یک کشور، با داشتن بازوهای اجرایی با سواد، به مراتب سریعتر و آسانتر از رشد و توسعه به وسیلهی …
سفارش به سوادآموزی بزرگسالان و فرستادن فرزندان به مدرسه
اینجا، هم مسؤولان عشایری کشور، هم وزیر محترم جهادسازندگی و هم سایر مسؤولان دولتی همراه ما هستند؛ آمدهاند تا وضع شما را از نزدیک ببینند و انشاءالله به شما خدمت کنند. چیزی که من به شما سفارش میکنم، این است که سوادآموزی را فراموش نکنید. یکی از کارهایی که انشاءالله در اینجا انجام خواهند داد، ساختن مدرسه و راه است. بههرحال در سفر ما به شهرکرد و استان چهارمحال و بختیاری تصمیمهای خوبی برای عشایر و بقیهی بخشهای این استان گرفته شده، که اجرا خواهد شد. آنچه مهم است، این است که بچههای شما انشاءالله به مدرسه بروند و بزرگها هم تا آنجا که میتوانند، سواد آموزی را جدی بگیرند. بحمدالله استعدادهای شما خوب است؛ بنابراین باید برای شما امکانات فراهم شود و از این استعدادهای خوب بهرهبرداری گردد؛ یعنی استعدادتان را به کار بیندازید و به کمک فکر خودتان این سرزمین را آباد کنید.
خواست انگلیس، آمریکا، خوانین و سلطنت به بیسواد ماندن مردم و عزم نظام به ریشهکنی آن
انگلیس و امریکا و خوانین و دستگاههای سلطنت - که لعنت خدا بر همهی آنها باد - میخواستند مردم عقب بمانند؛ تصمیم آنها این بود که مردم را بیسواد نگه دارند؛ اما جمهوری اسلامی بعکس تصمیم دارد انشاءالله بیسوادی را ریشه کن کند؛ باید شما هم کمک کنید.
ستایش مبارزه با بیسوادی در روستا و لزوم باسواد شدن همه
بسیار خوب است که در روستاى شما مبارزه با بىسوادى فعّال است. باید کارى کنید که علم و درس و سواد و خواندن و نوشتن، در بین همهى افراد این بخش باب بشود و کسى بىسواد نماند و جوانها آگاهىهاى خودشان را روزبهروز انشاءالله بیشتر کنند. امید کشور به شما جوانها است.
سفارش به کودکان، نوجوانان و بزرگسالان بیسواد به آموختن سواد و علم
و این بچّهها و نوجوانان را ــ چه پسرها، چه دخترها ــ و همه را من توصیه میکنم که به درس و سواد و علم اهمّیّت بدهند؛ چون علم و سواد مخصوص بچّهها هم نیست، بزرگها هم همینجور [باشند]. در آن روستاى دیگر[2] خواهرى که آمده بود آنجا تا به خواهرها سواد یاد بدهد، از من میخواست که سفارش کنم خواهرها بروند پیش او درس بخوانند و سواد یاد بگیرند؛ این خیلى خوب است. اینجا هم من به شما سفارش میکنم، مردهایى که سواد ندارند، زنهایى که سواد ندارند، سواد را …
بیسوادی لکهٔ ننگ جامعه و زمینهٔ سوءاستفادهٔ قدرتهای بزرگ
اوّلاً برادران و خواهران نهضت سوادآموزى بدانند که در حال جهادند؛ رفتن در شهرهاى دورافتاده و روستاها و درِ خانهها و مساجد، و بدون چشمداشتِ احسنتى و تشکّرى، علم را و سواد را که ارزندهترین هدیهها است، به مردم دادن، یک جهاد است. و بىسوادى براى همهى جوامع انسانى، بالاخص براى یک جامعهى مسلمان انقلابى، مخصوصاً در این دوران و در این عصر پُرزحمت که قدرتهاى بزرگ از بىسوادى مردم و ناآگاهى مردم ــ که آن هم نتیجهی بىسوادى است ــ دارند استفاده میکنند، یک لکّهى ننگ است. به بىسوادها نمیخواهم اهانت بکنم، امّا بىسوادى لکّهى ننگى است و خود بىسوادها و باسوادها در کنار آنها، تلاش کنند این لکّهى ننگ را بشویند. این حرکتى که امسال تابستان شروع شد[2] و شما عزیزان نهضت سوادآموزى با پیشگامى دولت و رئیسجمهور محترممان این کار را انجام دادید و پیشرفتهایى کردید، خیلى باارزش بود امّا نگذارید نیمهکاره بماند؛ وسط راه نمانید، تا آخر بروید.
لزوم برچیدن بیسوادی از کشور
یک مسئله هم مسئلهی سوادآموزی است که بالاخره ما این غائلهی بیسوادی را بایستی جمع کنیم از کشور. اولاً دیده میشود که در برخی از مناطق کشور بچههای در سنین ورود به تعلیم - بچههای واجبالتعلیم - به مدارس نمیروند، که این خیلی چیز خطرناکی است؛ بسیار چیز بدی است. باید ترتیبی داده شود که گذراندن دورهی ابتدائی برای همه الزامی شود. داشتن گواهینامهی دورهی …
احساس تقصیر در امر سواد در مقایسه با کشورهای فقیری که بیسوادی را به صفر رساندند
… میدهید، این خود حسنهی بسیار بزرگی است. حقیقتاً نهضت سوادآموزی در کشور ما بر بخش عظیمی از مردم حقِ حیات دارد؛ برای خاطر اینکه به آنها سواد، کلید تفکر و فراگیری بخشیده است و این نعمت بسیار بزرگی است. بنده دربارهی موضوع سواد و درسخواندن، خیلی صحبت کردهام. درعینحال، هر وقت به این قضیه در کشورمان نگاه میکنم، خودمان را مقصر میبینم. بههرحال، ما پرچم اسلام را برافراشتهایم. بنده دیدهام کشورهایی در طول چند سال، بیسوادی را به صفر رساندهاند؛ آن هم کشورهایی که از لحاظ مالی تمکنی نداشته و فقیر و کمکبگیر بودهاند. اما همت کرده و این کار را به سامان رساندهاند.
بیمعنا بودن بیسوادی پس از انقلاب و لزوم آغاز دوباره
… و دانش هیچ خبرى نداشتند. یعنى مبارزهى با بىسوادى در صدر اسلام و تحریص و تحریض[7] به علم و دانش، جامعهى اسلامى را حدود هفت قرن، هشت قرن جلوتر برد [حتی] از همهى دنیاى متمدّن آن روز. بعد البتّه ماها رجعت کردیم، مسلمانها تنبلى کردند، کار ما به اینجا رسید. حالا [باید] دوباره شروع کنیم؛ حالا که دوباره انقلاب شد، دوباره اسلام سر کار آمد، دیگر بىسوادى معنى ندارد. این راجع به شما برادران و خواهران نهضت [سوادآموزى].
لزوم برنامهریزی و تلاش برای زدودن بیسوادی از جامعه
یکى دیگر این است که ما صحنهی جامعه را از سه دشمن بزرگ، یعنى فقر و ناامنى و بیسوادى، پاک کنیم. هر جامعهی عقبافتادهاى سه دشمن اساسى دارد که فقر است و ناامنى است و بیسوادى؛ این را باید از جامعه برطرف کنیم؛ باید براى این برنامهریزى بشود و کار بشود، تلاش بشود، همهی اینها ارزش است، اینها ارزشهاى اسلامى است. ناامنى براى یک کشور -انواع و اقسام ناامنیها: چه ناامنى قضائى، چه ناامنى شغلى، چه ناامنى مدنى- برخلاف توصیهی اسلام و یک ضدّارزش است، باید براى آن کار بشود؛ بیسوادى هم همینجور؛ فقر هم همینجور. مبارزهی با فقر غیر از عدالت اجتماعى است؛ اشتباه نشود. عدالت …
ریشهکن کردن بیسوادی، هدفی مقدس
اساتید و مدیران مراکز آموزشى و تحقیقاتى در کنار اهتمام بلیغ نسبت به ارتقاء سطح دانش و پژوهش -که پایهی اصلى رشد و توسعهی کشور محسوب میگردد- بر اسلامى کردن محیط آموزش و زدودن آثار سوء فرهنگ وارداتى و تقویت بنیهی دینى و سیاسىِ دانشجویان و دانشآموزان، که امیدهاى آیندهی کشورند، همّت گمارند و با برنامههاى ابتکارى و ضربتى، ریشهکن ساختن بیسوادى و گسترش دانش در سطح جامعه را چون هدفى مقدّس تعقیب کنند.
تأکید بر ریشهکن کردن بیسوادی
۱- تحول در نظام آموزش و پرورش مبتنی بر فلسفهی تعلیم و تربیت اسلامی در جهت رسیدن به حیات طیبه (زندگی فردی و اجتماعی مطلوب اسلامی) و رشد و شکوفایی استعدادهای فطری و ارتقاء کیفی در حوزههای بینش، دانش، مهارت، تربیت و سلامت روحی و جسمی دانشآموزان با تأکید بر ریشهکن کردن بیسوادی و تربیت انسانهای مؤمن، پرهیزکار، متخلّق به اخلاق اسلامی، بلندهمت، امیدوار، خیرخواه، بانشاط، حقیقتجو، آزادمنش، مسئولیتپذیر، قانونگرا، عدالتخواه، خردورز، خلاق، وطندوست، ظلمستیز، جمعگرا، خودباور و ایثارگر
وابستگی فایدهٔ سوادآموزی به کتابخوانی
اهتمام به کتاب در واقع قوامش به اهتمام به کتابخوانی است. در جامعه باید سنت کتابخوانی رواج پیدا کند. فایدهی سوادآموزی این است. اثر حرکت و نهضتی که در کشورها برای ریشهکن کردن بیسوادی انجام میگیرد، عبارت است از همین، که بتوانند از این مجموعهی عرضهکنندهی فکر و ذوق و استعدادِ دیگران استفاده کنند؛ این بدون کتابخوانی امکانپذیر نیست. به گمان من یکی از بدترین و پرخسارتترین تنبلیها، تنبلی در خواندن کتاب است. هرچه هم انسان به این تنبلی میدان بدهد، بیشتر میشود. کتابخوانی باید در جامعه ترویج شود؛ و این کار بر عهدهی همهی دستگاههائی است که در این زمینه مسئولند؛ از مدارس ابتدائی بگیرید - که …
توسعهٔ خدمات، آموزش و سواد در میان عشایر برای آیندهٔ منطقه
… همین جور است، در جاهای دیگر هم ما همین را بِعینه مشاهده کردیم - مرکز استعدادهای درخشانند؛ استعدادهای برجسته. این جوانهای شما استعدادهائی هستند که انسان میتواند امیدوار باشد که کشور به این استعدادها در آینده ببالد و افتخار کند. این استعدادها باید شکوفا شود. توسعهی خدمات، توسعهی کارهای آموزشی، توسعهی سواد و معلومات در بین آحاد مردم، در بین عشایر، در شهرهای گوناگون، این امکان را برای آیندهی این منطقه در اختیار ما و شما قرار میدهد.
تشویق زن و مرد و پیر و جوان روستایی و عشایری به باسوادی
… همین است. همهی آنها مقدمهی مسلمان کردن و متدین کردن یک انسان است. «لان یهدی الله بک رجلا خیر مما طلعت علیه الشمس.» اگر یک انسان را خدا بهدست تو هدایت کند، این بهتر از همهی آن چیزی است که خورشید بر آن تابیده است. یعنی همهی طلاهای عالم، ارزش این را ندارد. زن روستایی، زن عشایری، زن شهری، مردشان، جوانشان، پیرشان، همه را تشویق کنید باسواد شوند.
کشاندن بیشتر زنان به ابتذال از آفات بیسوادی
… منتها دانش با همهى عظمتش در مقابل آن حیثیّت معنوىاى که خداى متعال به زن داده، چیزى نیست. شما یک خانمى را فرض کنید در حدّ اعلاى دانش که در مسائل انسانى و در ارتباطات انسانىاش به عنوان یک جنس از دو جنس، دچار ابتذال باشد؛ شما خیال میکنید این ارزشى دارد؟ البتّه خانمى که دانشمند باشد، به یک شکلى کمتر دچار این ابتذالات میشود. یکى از آفات بىسوادى همین است که زنها را به ابتذال میکشاند یک قدرى بیشتر از اینها، لکن نه، حدّ ابتذال، یک حدّ محدودى نیست.