بیان بهعنوان معجزهٔ آفرینش و نخستین تعلیم الهی به انسان پس از خلقت
… برترین معجزات پروردگار در عالم آفرینش است. اینکه شما قادر هستید که ذهنیّت خودتان را، صُوَر ذهنی خودتان را به کسی منتقل کنید با قالب کلمات، در قالب الفاظ، این خیلی حادثهی مهمّی است، خیلی پدیدهی بزرگی است. خب ما [چون] عادت کردهایم، به عظمتش توجّه نمیکنیم؛ این خیلی از ساخت خورشید و ماه و ستارگان و این چیزهایی که خدای متعال به آنها قسم میخورد بالاتر است؛ لذاست [میفرماید:] اَلرَّحمٰن، عَلَّمَ القُرءان، خَلَقَ الاِنسان، عَلَّمَهُ البَیان؛[2] اوّلین چیزی که خدای متعال بعد از اصل خلقت، در مورد خلقت انسان بیان میکند، تعلیم بیان است؛ «بیان» معجزهی آفرینش است. در اقسام بیان، شعر این خصوصیّت را دارد که از جمال و زیبایی برخوردار است. هر بیانی زیبا نیست؛ معجزه است، مهم است امّا زیبایی در شعر است. در شعر، اینکه شما میتوانید یک مفهوم برجستهای را در قالب الفاظی که کنار هم میگذارید، به مخاطب منتقل کنید زیبا است، زیبایی …
بیان بزرگترین خاصیت انسان و در عین حال وسیله
… هنر. پس بنابراین هنرمند به هنر خودش مبتهج است ــ این را من میدانم و حس میکنم ــ لکن در عین حال هنر وسیله است؛ یعنى همین [هنرى] که شما به آن مبتهجید و آن را دوست میدارید و جزو جان شما است، یک وسیله است. مثل بیان؛ بیان از هنر کمتر نیست؛ هنر بیان در انسان. عَلَّمَهُ البَیـان؛[4] شما ببینید انسانِ بىبیان چه میشد. امّا خود این بیان ــ که بزرگترین خاصیّت انسان است و انسان را میگویند حیوان ناطق ــ چیست؟ یک وسیله است.