رفتن به محتوای اصلی

بودجه

نام‌های دیگر: بودجهٔ عملیاتی، بودجهٔ فرهنگی، بودجهٔ نظامی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

تنظیم، تخصیص و مصرف بودجهٔ کشور و بخش‌های گوناگون آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس و اعضاى شوراى عالى انقلاب فرهنگى— ۱۳۶۸/۰۹/۲۱

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در [خصوص] بودجه هم، حالا مسئولین محترم دولتی میگویند بودجه‌ی سال آینده را میخواهند عملیّاتی تنظیم کنند. قبلاً هم مکرّر گفته میشد «بودجه‌ی عملیّاتی»؛ حتّی میگفتند بودجه‌ای که تنظیم کردیم بودجه‌ی عملیّاتی است، بعد معلوم میشد نه، عملیّاتی نیست، هزینه‌محور است. «بودجه‌ی عملیّاتی» یعنی هزینه ـ فایده؛ آن مقداری که هزینه میشود، در قبالش عمل و فایده وجود داشته باشد؛ این بودجه‌ی عملیّاتی است. حالا بودجه را که دولت تنظیم میکند و به مجلس میدهد، شاکله‌ی بودجه محفوظ بماند؛ نه اینکه دست نخورد؛ چرا، بالاخره یک جاهایی هست که مجلس ایراد دارد، حق هم دارد، باید اصلاح کند؛ امّا آن شاکله و آن پیکره‌ی کلّی بودجه دست نخورد. ثانیاً منابع غیر واقعی در بودجه داخل نشود؛ یکی از مشکلات ما این بوده. هزینه‌ها غالباً واقعی است، هزینه‌ها غالباً تخلّف پیدا نمیکند، امّا منابع و درآمدها خیلی اوقات غیر واقعی است. در بودجه‌های سالهای مختلف می‌بینیم دیگر: دولت از فروش فلان چیز این‌قدر درآمد داشته باشد! [در حالی که] چنین فروشی اصلاً نه امکان دارد، نه وجود دارد. در بودجه، منابع را واقعی کنند؛ این هم یک توصیه‌ی دیگر که عرض کردیم.

شاهدها (۶۸ پاراگراف)

حفظ شاکلهٔ کلی بودجهٔ دولت در عین حق اصلاح مجلس

… «بودجه‌ی عملیّاتی»؛ حتّی میگفتند بودجه‌ای که تنظیم کردیم بودجه‌ی عملیّاتی است، بعد معلوم میشد نه، عملیّاتی نیست، هزینه‌محور است. «بودجه‌ی عملیّاتی» یعنی هزینه ـ فایده؛ آن مقداری که هزینه میشود، در قبالش عمل و فایده وجود داشته باشد؛ این بودجه‌ی عملیّاتی است. حالا بودجه را که دولت تنظیم میکند و به مجلس میدهد، شاکله‌ی بودجه محفوظ بماند؛ نه اینکه دست نخورد؛ چرا، بالاخره یک جاهایی هست که مجلس ایراد دارد، حق هم دارد، باید اصلاح کند؛ امّا آن شاکله و آن پیکره‌ی کلّی بودجه دست نخورد. ثانیاً منابع غیر واقعی در بودجه داخل نشود؛ یکی از مشکلات ما این بوده. هزینه‌ها غالباً واقعی است، هزینه‌ها غالباً تخلّف پیدا نمیکند، امّا منابع و درآمدها خیلی اوقات غیر واقعی است. در بودجه‌های سالهای مختلف می‌بینیم دیگر: دولت از فروش فلان چیز این‌قدر درآمد …

لزوم انضباط مالی و اصلاح ساختار معیوب بودجه و کسری آن

یکی [دیگر] از الزامات، مسئله‌ی انضباط مالی در بودجه است؛ متأسّفانه بودجه‌ی ما دچار مشکلات ساختاری است. این کسرِ بودجه‌های عجیب و غریبی که در سالهای مختلف وجود داشته، یکی از مشکل‌سازترین عوارض مالی کشور ما و عوارض اقتصادی کشور ما است. ما این جلسه‌ی شورای اقتصادی سران قوا را تشکیل دادیم برای اینکه این مشکل برطرف بشود [امّا] تا حالا هنوز برطرف نشده. [برای] مشکل ساختار غلط بودجه بایستی کاری بشود؛ مسئله‌ی کسرِ بودجه حل بشود، مسئله‌ی تعهّدات مالیِ بدون وجود منابع قابل اطمینان [حل بشود]. حالا …

ام‌الخبائث و منشأ بسیاری از مشکلات بزرگ اقتصادی

… اضافه نکند؛ یعنی هزینه‌هایی که تعیین میشود بدون اینکه درآمد معادلش محاسبه‌ی دقیق شده باشد و معلوم باشد که این درآمد و این منبع وجود دارد. گاهی این‌ جوری است که منابع بودجه، منابع خیالی است، منابع واقعی نیست. خب، در قبال منابع خیالی، هزینه‌های واقعی است؛ این کسری بودجه را افزایش میدهد؛ کسری بودجه امّ‌الخبائث است؛ بسیاری ‌از مشکلات بزرگ اقتصادی ما ناشی از کسری بودجه است. این هم یک مسئله.

پایبندی به تعهدات بین‌نسلی و پرهیز از طرح‌های فاقد تضمین مالی

٣- پایبندی به حقوق و رعایت تعهدات بین نسلی و عدم تحمیل طرح‌های فاقد تضمین مالی بین نسلی، تأمین منابع پایدار، رعایت محاسبات بیمه‌ای و تعادل بین منابع و مصارف و حفظ و ارتقاء ارزش ذخایر سازمانها و صندوق‌های بیمه‌گر اجتماعی به عنوان اموال متعلّق حق مردم با تأکید بر امانت‌داری، امنیت، سودآوری و شفافیت با ایجاد ساز و کار لازم.

مشکل نظام بودجه‌ریزی و اصلاح‌نشدن آن در مهلت چهارماهه

تربیت نیروی انسانی خلّاق و مبتکر و متناسب با نیازهای امروز. و کار علمی در مورد همین نظام بانکی و مسئله‌ی بودجه‌ریزی؛ اینها مشکلات ما است. ما الان در زمینه‌ی بودجه‌ریزی واقعاً‌ مشکل داریم. بنده هم، سفارش کرده‌ام، تأکید هم کرده‌ام، چهار ماه هم از اوّل سال فرصت دادیم که در این چهار ماه، نظام بودجه را اصلاح کنید؛ خب ‌نشده دیگر. گره علمی وجود دارد؛ این را باید دانشگاه‌ها حل کنند؛ در نظام بانکی ما هم همین ‌جور است. ماه رمضانها که من با دانشجو و استاد جلسه دارم، می‌آیند اینجا ساعتها صحبت میکنند، نظرات بسیار خوبی را ابراز میکنند؛ نه فقط اساتید، حتّی دانشجویان؛ دانشجوی کارشناسی ارشد،‌ …

تعیین محدودهٔ اختیار مجلس در تصویب ساختار و مفاد بودجهٔ سالانهٔ کشور

۷- تعیین محدوده‌ی اختیار مجلس در تصویب ساختار و مفاد بودجه‌ی سالانه‌ی کل کشور (پیش‌بینی درآمدها، هدف‌گذاری‌ها، موارد هزینه و...) با تصویب قانون لازم و اصلاح آیین‌نامه‌ی داخلی مجلس.

تأکید بر اصلاح ساختاری بودجه با همکاری مجلس و دولت در چهار ماه اول سال ۹۸

یکی هم مسئله‌ی اصلاحات ساختاری بودجه است که اشاره کردند، بنده هم تأکید میکنم؛ بنا بر این شد، قرار بر این شد که در چهار ماه اوّل سال ۹۸، مجلس و دولت با همکاری [همدیگر،] این مشکل ساختاری بودجه را برطرف کنند، حل کنند؛ دو ماهش گذشته، الان دو ماه بیشتر باقی نیست؛ این یکی از کارهای اساسی و مهمّی است که بایستی انجام بگیرد. در زمینه‌ی اصلاح ساختار نظام بانکی هم حرفهای زیادی هست و جایش هم در این مجلس نیست و ما با مسئولین مکرّر در این زمینه‌ها صحبت کردیم.

استقلال بودجهٔ دولت از درآمدهای منابع طبیعی و ثروت‌های عمومی

۲۴- استقلال بودجه دولت از درآمدهای حاصل از بهره‌برداری از منابع طبیعی و ثروت‌های عمومی و انتقال این درآمدها به مردم با تأمین عدالت بین نسلی

تکیهٔ بودجه بر تولید داخلی و مالیات، مهم‌ترین کار

… امّا معتقدم این کار سخت را میتوان انجام داد. اجرا کردن سخت‌تر از حرف زدن است؛ امّا همین کار سخت را با همّت، با اعتماد به این مردم، با اعتماد به این جوانها، با اعتماد به سرمایه‌های داخلی کشور، با اعتماد به خدای متعال که وعده‌ی نصرت داده است، میشود انجام داد. یکی از کارها - که مهم‌ترین کار همین است - [این است که‌] باید تکیه‌ی بودجه به تولید داخلی باشد، یعنی به درآمدی که مردم تولید میکنند و مالیات میدهند. دو کلمه میخواهم راجع به مالیات عرض بکنم:

اهمیت جذب درست، عادلانه و بجای بودجه در کنار تخصیص آن

بودجه‌هائی را هم در نظر گرفتند. البته در مسئله‌ی بودجه و اعتباراتی که برای کارها در نظر گرفته میشود، دو طرف وجود دارد: یک طرف، طرفِ دادن بودجه است، تخصیص بودجه است؛ یک طرف، طرف جذب بودجه است؛ جذب درست و منطقی و عقلائی و عادلانه و بجا مصرف شدن بودجه. اینها کارهای اساسی و مهمی است؛ اینهاست که استان را پیش می‌برد.

تصمیم‌گیری دربارهٔ بودجه و تخصیص اعتبار بر عهدهٔ دولت نه رهبری

… مشکلات مالی در بخشهای مختلف، مسأله جداگانه‌ای است که با توجّه به کمبود منابع مالی و مشکلاتی که دولت و مسؤولان در این زمینه دارند، ناگزیر باید برای آن فکر اساسیتر و بهتری بشود، که جایش در دولت است. یکی از دوستان در صحبتهای خود از من خواستند که اقدام عاجل کنم. خدمت شما عرض کنم که بنده نه اقدام عاجل و نه اقدام غیرعاجل در مورد بودجه نمیتوانم بکنم. کاری که من میتوانم بکنم، این است که در زمینه‌های اجرایی، مطالب را به آقایان وزرا - که خودشان هم این‌جا نشسته‌اند و تشریف دارند - منتقل کنم، یا به آقای رئیس‌جمهور بگویم تا در دولت بررسی شود و تصمیم‌گیری کنند. غرض؛ بودجه نویسی و تخصیص اعتبار و کم کردن و زیاد کردن آن، به ما ارتباطی پیدا نمیکند. به‌هرحال، هم آقای دکتر «معین» و هم آقای دکتر «پزشکیان» آنچه را که گفتید، شنیدند؛ هر دو نفر هم در دولت هستند. البته محدودیتهایی در دولت هست و مشکلاتی دارند. این‌طور نیست که آن‌طور که مصلحت میبینند، بتوانند اقدام کنند. این‌که شما مطرح کردید، یک بخش از نیازهای …

انتقال بودجهٔ سمینارها و مراکز بی‌اولویت به بخش تحقیقات

… محض است. بنده به نظرم سال گذشته یا دو سال پیش بود که در همین‌جا گفتم این جلسه، سمینار واقعی است؛ هیچ خرجی هم ندارد. عدّه‌ای از دانشمندان و علما، دور هم جمع شده‌اید و لُبّ مطلب را در زمینه مسأله‌ی مهمّی از مسائل کشور - که مسأله آموزش عالی است - بیان میکنید. اگر آن مقداری که برای سمینارها - چه از لحاظ پول و چه از لحاظ وقت - هزینه میشود، فایده نداشته باشد - که خیلی از اوقات هم ندارد - باید کنار گذاشته شوند. خیلی از این مراکزی که بودجه‌های نسبتاً قابل توجّهی هم میگیرند، هیچ اولویّتی ندارند. همان بودجه‌ها بدون شک باید به بخشهای تحقیقات، انستیتو پاستور و بعضی جاهای دیگر سرازیر شود. این موضوع را دستگاههای دولتی باید دنبال کنند؛ بنده هم تأکید میکنم و ان‌شاءاللَّه آن را مکتوب خواهم کرد.

دقت در خرج بودجه از نشانه‌های تقوای مسئولان

من این جمله‌ای را هم که بارها به مسؤولان عرض کرده‌ام، در پایان عرایضم عرض کنم: شما که مسؤول هستید و بخشی از بودجه در اختیارتان است، در صرف و خرج بودجه هم باید خیلی دقّت کنید. یکی از مشخّصه‌های تقوای شما همین است. این‌طور نباشد که ما هر اقدامی که میخواهیم بکنیم که مستلزم هزینه‌ای است، به این اکتفا کنیم که این اقدام، اقدام مفیدی است. این کافی نیست. صرف مفید بودن این کار، کافی نیست برای این که ما این هزینه را بکنیم. در شرایط کنونىِ ما، باید اولویّت داشته باشد. بدون …

زیان کمبود درآمدهای داخلی و لزوم افزایش آن

… سخاوتمندانه در جیبش دست میکند و برای اسباب‌بازی پول میدهد، عمل میکنیم. ما الان منابعمان آن‌قدر فیّاض نیست. کمبودهای فراوانی در منابع درآمد خودمان داریم. به نظر من، کمبود کاهش درآمدِ نفت اگرچه برای ما یک ضربه سنگین و یک فشار بزرگ بود، اما از یک جهت فوز بود. برای ما، کمبود درآمدهای داخلی، هم آن فشار را دارد، هم آن فوز و آن نجاح و فلاح را ندارد؛ جز بدی و سختی، چیز دیگری نیست. ما باید درآمدهای درونی را افزایش دهیم. ما باید کشور بزرگِ پُربرکتِ دارای این همه منابع، دارای این همه صحراهای قابل استحصال، دارای این همه انسانهای بااستعداد، دارای این نیروی کارِ جوان و با نشاط، دارای این همه انسانهای مؤمن، با این موقعیت جغرافیایی سیاسی و اقتصادی، را فعّالتر کنیم.

محدود نکردن بودجهٔ حساب‌شده برای کار پسندیده و با هدف روشن

شما این مسأله‌ی بودجه را، مسأله‌ی مهمی ندانید. من در امر بودجه‌یی که با حساب باشد و برای کاری که پسندیده و مورد قبول باشد، صرف شود، حدی قایل نیستم؛ مگر چیزی باشد که آدم در محاسبات و یا در بعضی از اهدافش حرف داشته باشد؛ والّا در کاری که هدفش به این روشنی است، در کاری که به این خوبی است، مسأله‌ی بودجه را واقعاً نباید به حساب آورد.

رعایت دقیق اولویت‌ها در هزینهٔ بودجهٔ آموزش عالی

این ]مشکل[ دو راه دارد به نظر من: یکى آن راه مادّى است و آن، این است که در همین زمینه‌هاى برنامه‌ریزى، آقاى دکتر سیّارى[9] و بقیّه‌ى برادرانى که در این زمینه فکر میکنند، ببینند اولویّتهاى قطعى در آموزش عالى چیست. همین بودجه‌ى نود میلیون ]دلار[ را یا آن مبلغِ میلیاردىِ ریالى را، ببینید کجاها واجب‌تر است [هزینه کنید]. یعنى واقعاً الأوجب فالأوجب را مورد ملاحظه قرار بدهید؛ اولویّتها را رعایت کنید. و من به شما عرض میکنم، من ناآشنا نیستم به وضع دولت؛ بخشهاى گوناگون دولتى در همین چند سالى که ما در تنگناها بودیم، على‌رغم وجود تنگنا، یک جاهایى یک گشاده‌دستى‌هاى بیجا انجام دادند؛ در حالى که یک جاى دیگر گرسنگى میکشیدند، یک جاى دیگر یک روغن اعلا را ریختند دور، …

اولویت دادن به نیازهای فرهنگی در بودجه و صرفهٔ اقتصادی آن

مسئله‌ی پول و بودجه، باید در کار فرهنگى یک مشکل عمده به حساب نیاید. به این معنا که ما مشکلات فرهنگى و نقایص فرهنگى را در ردیف نیازهاى بودجه‌اى در آخرهاى لیست قرار ندهیم، بلکه در اوّلهاى لیست ‌-اگر نگوییم در ردیف اوّل- قرار بدهیم. و اگر درست فکر بکنیم این به صرفه‌ی اقتصادى مملکت هم هست، یعنى کشور زیان نخواهد کرد از اینکه ما بودجه‌ی بیشتر را، امکانات بیشتر را به کارهاى فرهنگى ‌-بخصوص در بخش فرهنگ آموزشى- متوجّه کنیم؛ زیرا خود این براى آینده‌ی کشور تولید امکانات میکند.

پرهیز از تصویب افراطی طرح‌های آبادانی بیرون از طاقت بودجه

نکته‌ی آخر یادآوریِ این حقیقت است که هر یک از نمایندگان مجلس، نماینده‌ی همه‌ی ملّت ایران است؛ این بدان معنی است که کار اصلی نماینده تأمین منافع ملّی است. پیگیری مسائل حوزه‌ی انتخابیّه باید در چارچوب نگاه کلان به مسائل کشور انجام گیرد و از تصویب طرحهای آبادانی به صورت افراطی و بیرون از حدّ طاقت بودجه‌ی عمرانی پرهیز شود.

لزوم کمک دولت و مجلس به تأمین بودجهٔ تحول قضایی

… است، طرح متقنی است. این طرح الان در اختیار شما است، در اختیار قوّه‌ی قضائیّه است. من سال گذشته هم روی آن تکیه کردم. این طرح باید پیش برود، باید پیشرفت کند؛ پیشرفتش کم بوده. باید به سمت عملی شدن، عملیّاتی شدن طرح تحوّل و سند تحوّل قوّه‌ی قضائیّه پیش بروید. البتّه احتیاج دارد به بودجه، که دولت و مجلس باید کمک کنند؛ احتیاج دارد به نیروهای کارآمد، که در بعضی از جاها نیروهای کارآمد بحمدالله هستند، در بعضی از جاها هم شاید بایستی یک مقداری بحث نیروی کارآمد و قوی تقویت بشود. احتمالاً یک مواردی [از سند] هم باید تغییر پیدا کند؛ بالاخره هر سند که دائمی و ابدی نیست.