لزوم کار شبانهروزی برای شناسایی، جذب و رفع مشکلات نخبگان
… میکردند میبردند چند کیلومتر آنطرفتر تا دشمن نتواند مقابله کند؛ یعنی یک چنین کار سنگینی را انجام میدادند. شبانهروزی کار کردند که ما توانستیم به قول ایشان -و همینطور هم هست- هشتاد نود فروند هواپیمای جنگی مدرن دشمن را ساقط کنیم. الان هم همین کارها لازم است؛ الان هم آقای سورنا ستّاری -که پسر آن شهید است- و دوستانش و همکارانش باید شب و روز نشناسند؛ باید شب و روز نشناسید، باید کار کنید؛ کار کنید تا بتوانید نخبه را شناسایی کنید، نخبه را جذب کنید، نخبه را هدایت کنید، نخبه را سازماندهی کنید، سخن نخبه را بشنوید، درد نخبه را دوا کنید که مثل این پسرِ جوانِ تکواندوکار نیاید اینجا بِایستد گله کند و شکایت کند؛ یعنی باید شب و روز نشناسید، کار کنید انشاءالله.
پرهیز از روزمرگی و لزوم نوآوری در روشها و سازمان
یک نکتهی دیگر این است که آقایانی که در بخش هدایت نخبگان مشغول کار هستند -بیش از همه بنیاد نخبگان- مراقب باشند کارشان تبدیل به یک کار روزمرّهی عادتشده نشود. انسان یک کاری را اوّل با شوق و ذوق و علاقه شروع میکند، بعد -یک مدّتی که گذشت- برایش کارِ عادی میشود، میشود یک کار روزمرّهی معمولی؛ این حالت نباید پیش بیاید. دائم باید کارِ نو و ابتکار [باشد]؛ نوسازی باید بشود روشها و شیوهها و کارها و مانند اینها؛ و اگر لازم شد سازمان.
نگرانی از وضع بنیاد و لزوم زنده و پرتحرک بودن آن
یک نگرانی دیگر هم که به آقای ستّاری اجمالاً گفتم، نگرانی از خود بنیاد نخبگان است؛ بنیاد نخبگان خیلی مهم است؛ لازم است بنیاد نخبگان، زنده و پرتحرّک باشد. من البتّه به آقای دکتر ستّاری واقعاً اعتماد دارم، یعنی حقیقتاً، هم به تواناییهای ذهنی و علمی ایشان، هم به صحّت عمل ایشان اطمینان دارم. آقای ستّاری! اگر واقعاً میبینید که معاونت علمی و بنیاد نخبگان با هم نمیسازند، یعنی وظایف بنیاد نخبگان با فعّالیّتهای وسیع …
لزوم جدی گرفتن بنیاد بهعنوان نهادی ملی و راهبردی
چند توصیه هم توصیههای مدیریّتی و کاری است که هم برادران مسئول در بنیاد نخبگان و معاونت علمی و هم خود شماها مخاطب این توصیهها هستید. اوّل این است که بنیاد نخبگان را باید جدّی گرفت؛ بنیاد نخبگان یک بنیاد ملّی است؛ یک بنیاد راهبردی است؛ این را باید کاملاً جدّی گرفت. شنیدم که برخی کارهای بنیاد نخبگان به دانشگاهها سپرده میشود؛ این کار مصلحت نیست. دانشگاهها اگر میتوانستند کار بنیاد نخبگان را بکنند، این بنیاد را اصلاً ما راه نمیانداختیم. بعضی از دانشگاههای ما واقعاً برجستهاند، مرکز نخبههایند امّا کار بنیاد نخبگان را …
توصیه به مسئولان بنیاد و معاونت به ادامهٔ کارهای پیشین و جبران خلأها
… با اصرار بنده، با دنبالگیری بنده در چندین سال قبل بهوجود آمد - بعد هم بنیاد نخبگان. کسانی هم [که بودند] واقعاً خدمت کردند؛ خانم سلطانخواه، آقای واعظزاده، امروز هم آقای ستّاری - که خب ایشان فرزند شهید هم هستند -[4] مسئول این معاونت مهم و این بنیاد مهمّند. توصیهی من به مسئولین معاونت علمی و بنیاد نخبگان این است که کار را باید دنبال کنید؛ کارها را از صفر شروع نکنید؛ کارهای برجستهای انجام گرفته، براساس آن کارها پیش بروید؛ سعی کنید خلأها را پیدا کنید، نقایص و ضعفها را پیدا کنید، آنها را جبران کنید؛ قوّتها را، نقاط قوّت را از دست ندهید.
تأیید عملکرد خوب بنیاد نخبگان پس از تحقیق از راههای مختلف
… بررسی کردم و گزارشهای نزدیک را گرفتم. میدانید من معمولاً به گزارشهائی که دوستان و مدیران میآیند ابراز میکنند، اکتفاء نمیکنم. خب، گزارشهائی که به طور رسمی گفته میشود، غالباً گزارشهای مطلوب و رنگآمیزی شدهی قشنگی است؛ انسان از راههای دیگر میتواند کشف کند. علاوه بر اینکه گزارشهائی که مدیران دادند، گزارشهای خوبی بود و امروز هم خانم رئیس بنیاد مطرح کردند، من از طرق دیگر هم تحقیق کردم، دیدم انصافاً در بنیاد نخبگان دارد خوب کار میشود و تلاش، تلاش بسیار خوبی است.
قدردانی از فعالیت بنیاد نخبگان و لزوم رفع پیاپی ضعفها
… جهتگیریهای درست و معنوی و الهی باشد؛ همچنان که در اظهارات خیلی از این جوانهای عزیز هم همین را دیدیم؛ این گرایشهای عزیز در بین این جوانها، حقیقتاً دل انسان را روشن میکند و خرسند میکند. نکات خوبی گفته شد؛ در ذهن بنده هم بود، من هم میخواهم همینها را تأکید بکنم. خب، خوشبختانه بنیاد نخبگان و آقای دکتر واعظزاده، الحمدللَّه خیلی خوب فعالند؛ من خیلی خوشحالم از این که حرکت را شروع کردهاند، کار را آغاز کردهاند؛ لیکن باید به ضعفهائی که وجود دارد توجه کنند و پی در پی ضعفها را بر طرف کنند.
تحرک بهتر بنیاد و سپردن مسئولیت آن به خود نخبگان
… رئیس جمهور و بقیهی مسئولان که دیدم یادداشت هم میکنند - و باید مورد توجه قرار بدهند و دنبال کنند؛ بعضی شدنی است؛ بعضی هم ممکن است اشکالاتی بر آنها وارد باشد؛ به هر حال، باید بررسی و توجه بشود. بعضی از حرفها چیزهایی است که درست است و همین حالا مورد توجه است؛ مثلاً راجع به بنیاد نخبگان - که بعضی از دوستان صحبت کردند - خوشبختانه در این اواخر میبینیم که این بنیاد، یک تحرک بهتری پیدا کرده است؛ در ضمن آن کسانی هم که برای مسئولیت بنیاد نخبگان - چه قبلاً و چه امروز - در نظر گرفتند، خودشان جزوِ نخبههایند؛ حالا منتها نخبههای دورههای قبل از شما. اینطور نیست که کار نخبگان به کسانی سپرده شود که خودشان معنای نخبه را نمیدانند و حظی از نخبه بودن ندارند؛ این نخواهد بود. انشاءاللَّه بهتر هم خواهد شد. من هم تأکید کردهام، مجدداً تأکید میکنم و جای مهمی است.
تأثیر تشکیل بنیاد نخبگان در تغییر اساسی فضای علمی کشور
نکتهی بعدی، مسئلهی بنیاد نخبگان است - که به نظرم الان بیش از دو سال است که ما این را مطرح کردیم که یک چنین چیزی به وجود بیاید - که ظاهر قضیه این است که یک بنیاد و یک مؤسسه است یا یک اداره است؛ لیکن باطن قضیه این است که چنانچه یک چنین نهادی در کشور به وجود بیاید، به اعتقاد ما، فضای علمی کشور و چهرهی علمی دانشگاهها و پژوهشگاهها یک تغییر اساسی خواهد کرد. دلگرمی محقق و پژوهشگر و اهل علم، اساسِ کار است. همچنان که در جنگهای نظامی، روحیه از همه چیز مهمتر است، در محیط علمی هم همین معنا صادق است. این روحیه احتیاج به یک تمرکز در تصمیمگیری و برنامهریزی و اقدام دارد که این را ما در عنوان بنیاد نخبگان تجسّد بخشیدیم.
نبود اقدام عملی و لزوم جذب، شناسایی و سازماندهی نخبگان
… که در ابتدای صحبت عرض شد - روی زمین دربارهی نخبگان چه هست، چیزی نمیبینم. شما میدانید که نخبگان - دانشجوهای نخبه، دانشآموزان نخبه، المپیادیها و سایر افراد نخبه - هر سال دو، سه مرتبه با بنده ملاقات دارند و من هم به آنها میدان میدهم، تا جوانها حرف بزنند؛ اما آنچه از مجموع حرفهای آنها به دست میآید، این است که هنوز در عمل، کاری برای نخبگان انجام نگرفته است. من اصرار دارم که برای آنها به طور جدی کار انجام بگیرد. یکی از کارها، جذب نخبگان است که این کار باید حتماً در این بنیاد مورد توجه باشد؛ دیگری، شناسایی و سازماندهی این افراد است، تا بتوانیم از آنها برای کشور بهرهگیری کنیم. الان جاهای زیادی هست که اگر یک جوانِ نخبه در آن جاها حضور داشته باشد، میتواند کلی کار برای ما انجام بدهد؛ ولی ما نمیدانیم افراد را برای چه جایی باید به کار بگیریم. این طرحی که آقای دکتر احمدینژاد از اول در ذهنشان بود - طرح بهکارگیری جوانان در وزارتخانهها …
وظیفهٔ دلگرم کردن نخبگان و پاسخ به ابهامها و مشکلات آنان
بنیاد نخبگانِ امروز - که متأسفانه هنوز هم به جریان نیفتاده - برای این است که بتواند با استفاده از همهی دستگاههای ذیربط کشور، مشکل دلگرم کردن نخبگان و احساس رضایت آنها از محیط و از زندگی را حل و آن را تأمین کند. از جمله وظایف بنیاد نخبگان این است که به ابهامهای ذهنی یک نخبه، یا مشکلات او در زندگی، یا تصور نادرستی که از وضع کشور دارد، یا از وضع کشوری که هدف اوست به آنجا برود، پاسخ دهد؛ اینها طیف وسیع کارهایی است که بنیاد نخبگان انشاءاللَّه باید بتواند انجام دهد.
تصویب اساسنامهٔ بنیاد و لزوم برطرف شدن نواقص آن
نکتهی سوم در مورد بنیاد نخبگان است که من سال گذشته در همین جلسه آن را مطرح کردم؛ اینکه ما بنیادی برای بررسی و حل مشکلاتی که شما گفتید، بهوجود بیاوریم. اساسنامهی بنیاد تصویب شد و آن را پیش ما آوردند. البته به نظر ما اساسنامه نواقصی دارد که حتماً باید برطرف شود و انشاءاللَّه برطرف خواهد شد. اهتمامی که خوشبختانه من میبینم امروز مسؤولان دولتی، از شخص رئیسجمهور گرفته تا دیگران، به عملیاتی کردن و اجرایی کردن طرحها و برنامهها دارند، این امید را در من بهوجود میآورد که انشاءاللَّه همهی دغدغههایی که در زمینهی پیگیری کار نخبگان در ذهن ما هست، از …
ضرورت تشکیل بنیاد نخبگان زیر نظر ریاستجمهوری
… نخبگان: شنیدن حرفهایشان، حل کردن مشکلات ویژهشان، نگاه به پیشنهادهایشان در زمینهی پیشرفت کار و اصلاً نگاه کلی به نخبهپروری در جامعه. بعد، در زمان دولت کنونی هم - دولت آقای خاتمی - به ایشان یکی، دو مرتبه گفتم، که کارهایی هم انجام دادهاند؛ منتها کافی نیست. ما باید یک بنیاد درست کنیم که زیر نظر ریاستجمهوری باشد؛ چون بهترین جا آنجاست. الان شنیدهام که بعضی از دستگاهها کارهایی میخواهند بکنند، لکن هیچ جا برای این کار مناسبتر از دستگاه ریاستجمهوری نیست؛ حتی دستگاه وزارتی هم برای این کار کافی نیست؛ چون این کار فراتر از کار یک وزارتخانه است.
هدف تشکیل بنیاد: شناسایی نخبگان و به کار گرفتن آنان در کارهای مهم
… در مسئلهی انرژی هستهای، در مسئلهی نانو، در مسائل گوناگون، در دانشهای جدید مثل هوش مصنوعی و دیگر دانشها، احتیاج داریم به همین روحیه، به همین اقدام، به همین فکر، به همین توانایی و دانایی و پیگیری. باید نخبگان را وارد میدان کنیم؛ این یکی از کارهای مهم است. به نظر من این جزو کارهایی است که معاونت علمی رئیسجمهور میتواند انجام بدهد و اساساً ایجاد بنیاد نخبگان ــ که سالها پیش پیشنهاد شد، خوشبختانه مسئولین پذیرفتند و این بنیاد را تشکیل دادند ــ برای همین بود که نخبگان شناسایی بشوند و به کارهای مهم وادار بشوند. این مسئلهی اوّل که مسئلهی واقعیّت نخبگانی در کشور بود.
برنامهریزی برای هویت ملی با کمک نمایندگی رهبری در دانشگاهها
برای این مسئلهی «هویّت ملّی» هم که گفتم، بنیاد نخبگان حتماً باید برنامهریزی کنند و از دفتر نمایندگی رهبری در دانشگاهها هم حتماً استفاده کنند که به آنها کمک خواهند کرد.
بهبود وضع بنیاد نخبگان و معاونت علمی در سالهای اخیر
نکتهی دوّم درمورد وضع بنیاد نخبگان و معاونت علمی است. بحمدالله خیلی پیشرفت کرده و بهتر شده؛ موارد زیادی پیش آمده در این چند سال که وضعیّتِ معاونت علمی را و هم بنیاد نخبگان را بهتر کرده. شرکتهای دانشبنیان رشد جهشی پیدا کرده. سال ۹۳ بود که بنده در همین جلسه راجع به شرکتهای دانشبنیان تأکید کردم. خوشبختانه امروز شرکتهای دانشبنیان، خیلی رشد جهشی خوبی پیدا کرده؛ سرمایهگذاریهای خوبی شده. هیئتهای علمی، هستههای علمی در دانشگاهها -که باز این هم …
لزوم رصد خروجی کار و شناخت و علاج عیبها
انجمنهای علمی؛ بالاخره نخبهی جوان باید فرصت ظهور و بُروز پیدا بکند، احساس کند که وجود او به «نظر» آمده است، برای او ارج قائلند، روی وجود او حساب میکنند؛ این را باید در عمل احساس کند. بعد، بنیاد نخبگان عمدتاً و حالا دستگاههای دیگر هم در کنارش، رصد کنند، خروجی کار را ملاحظه کنند؛ چون اگر خروجی کار عیب داشته باشد، اشکال داشته باشد، پیدا است یک جایی اشکال در بین راه وجود دارد؛ عیبها را بشناسند، عیبها را علاج بکنند. یکی از توصیههای مهمّ بنده هم این است.
راهاندازی با پیگیری چندساله و امید به انجام درست وظایف
… - حقیقتاً یک نخبه بود؛ هم از لحاظ فکرى، ذهنى، علمى و عملیّاتى، هم از لحاظ انگیزه و ایمان و حضور در عرصههاى دشوار. خداوند انشاءالله شهید ستّارى عزیزمان را با اولیائش محشور کند؛ به ایشان هم توفیق بدهد. مطالبى که گفتند، مطالب بسیار خوبى بود و کاملاً درست بود. و امیدواریم انشاءالله بنیاد نخبگان و این معاونتى که با اصرار و پیگیرى چندین سالهى ما بحمدالله راه افتاد و شروع شد و به شکوفایى رسیده، بتوانند وظایفشان را بدرستى انجام بدهند.
لزوم کار جدی برای فراهم کردن محیط نشاط علمی
… چه در علوم، چه در فنّاوری - باید واقعاً به وجود بیاید. در این پایاننامهها - بخصوص مقطع دکتری - یکی از چیزهایی که به طور قطع باید مورد توجّه باشد، نکتهی نوآوری است؛ نشان داده بشود که نوآوری در اینجا کجا است؛ و این ملاک ارزیابی باشد، ملاک امتیازدهی بشود. بنیاد ملّی نخبگان باید با جدّیّت کار کند، محیط نشاط علمی فراهم بشود؛ اگر این شد، متخصّص ایرانىِ ساکن خارج هم شوق پیدا میکند بیاید؛ جوانِ با استعداد ایرانی هم شوق پیدا میکند که در خانه و کاشانهی خود بماند و برای خدمت به کشورش کار بکند.
تلاشهای خوب و لزوم پیگیری بهرهگیری از استادان و جوانان برجسته
… استعدادی را شاهدیم؛ این را باید قدر بدانیم. مسئولین کشور، از جمله واجبترین کارهایشان همین است. امروز در میان همین پیشنهادهائی که شد، یکی این بود که اساتید برجسته متمرکز بشوند، در جاهائی مورد توجه قرار بگیرند، از وجود اینها استفاده بشود؛ این کاملاً درست است. جوانهای برجسته همین جور. بنیاد نخبگان - که الحمدلله تلاشهای خوبی دارد - همین جور باید دنبال کند. ما بایستی این جریان نوآور جامعه را که به معنای واقعی کلمه مشغول خلاقیت است، تقویت کنیم. انشاءالله این به آیندهی خوبی برای کشور منتهی خواهد شد.
لزوم نگاه ستادی بنیاد به دانشگاهها و ارتباط مستحکم با آنها
خوب، اگر بخواهیم این مجاهدت به طور کامل انجام بگیرد، باید یک توجه ویژهای به دانشگاهها بشود؛ چون دانشگاه، محیط زیست و محیط پرورش استعدادها و نخبههاست. اینجا، هم بنیاد ملی نخبگان وظائفی دارد، هم مدیران و رؤسای دانشگاهها و وزارتهای دانشگاهی مسئولیت دارند. نگاه بنیاد ملی نخبگان بر روی نخبگان نباید این بنیاد را از نگاه به دانشگاهها غافل کند؛ یعنی باید یک نگاه ستادی به دانشگاهها داشته باشد و ارتباط بین مجموعهی بنیاد ملی نخبگان و دانشگاهها باید مستحکم شود. از آن طرف هم در دانشگاهها نگاه نخبهشناس و نخبهپرور حتماً بایستی در مجموعهی کارهای دانشجوئی وجود داشته باشد؛ که البته در بخشهای تحصیلات تکمیلی، این معنا بیشتر خواهد بود. این هم یک نکته.
لزوم حضور نخبگان در بنیاد و ادارهٔ آن به دست جوانان نخبه
… وظیفهی دولت همین چیزهائی است که آقای دکتر واعظزاده - معاون محترم رئیس جمهور عزیزمان - گفتند. اینها وظائف دولت است، باید هم انجام بگیرد، من هم تأکید میکنم و دنبالگیری خواهم کرد انشاءاللَّه. خوشبختانه، جهتگیری دولت هم همین هست که اینها به نتیجه برسد. اینی که شماها گفتید که نخبهها در بنیاد نخبگان و مراکز گوناگون باشند، این حتماً باید تحقق پیدا کند. الان هم میخواهم بگویم همینجور است. همین آقایانی که امروز بنیاد نخبگان و این معاونت علمی را میچرخانند، از جوانهای نخبهی مایند. اینها با شماها از لحاظ سنیخیلی فاصله ندارند و جزو همین نخبههایند که الحمدللّه حالا آمدهاند روی کار و توانستهاند تا معاونت رئیسجمهور و تشکیل معاونت علمی و بنیاد نخبگان بالا بیایند و این کارهای عظیم را همین شما جوانهای نخبه هستید که در واقع دارید انجام میدهید. بعد از این هم همینجور پیش برود.
لزوم روش سیستمی و تلاش بنیاد برای جهتدهی کار علمی به نیازهای کشور
… کنید. آنجائی که مقالهی مورد قبول I.S.Iچیزی است که شما میتوانید در کشور از آن استفاده کنید، آن را دنبال کنید. ما معیار اساسی در دست داریم؛ معیار ما این است که کشور ما صدها خلل و مشکل و خلا دارد، میخواهیم اینها را پر کنیم. این هم یک نکتهی بسیار اساسی است. البته این بیش از همه احتیاج دارد به همان روش سیستمی که یکی از دوستان اشاره کردند، و تلاشی که بنیاد نخبگان باید در این زمینه انجام دهد.
وظایف دستگاههای دولتی و بنیاد نخبگان
من مطالب دیگری را هم یادداشت کردهام که فرصت نمیشود. چون یکی از خود شما جوانها گفتید و من هم یادداشت کرده بودم، فقط این جمله را هم بگویم: شما جوانها خودتان باید احساس کنید نقشآفرینید؛ منتظر این نباشید که حالا در جاهای دیگر اتفاق خاصی بیفتد. بله، دستگاههای دولتی وظایفی دارند، بنیاد نخبگان وظایفی دارد و باید انجام بدهند و انشاءاللَّه انجام هم میدهند و بتدریج بهتر هم خواهد شد؛ اما آنی که محور مسئولیت است، آن را شما «خودتان» بدانید. خودتان احساس کنید که مسئولید و احساس کنید که نقش دارید. این که آیا در آینده به ما نقشی خواهند داد یا نه؟ این را فعلاً شما کنار بگذارید و ببینید امروز در دوران دانشجویی و دوران تحصیل و کسب کمال، چه نقشی …
اعتراض و تأکید بر لزوم رسیدگی به بنیاد نخبگان
… تلاش میکنیم»؛ نه، طبق آن گزارش من گفتم به ششدهم درصد رسیده، بنابراین بودجهی تحقیقاتیمان کمتر شده است؛ ما باید به یکونیم درصد میرسیدیم و تا آخر برنامه این بودجه باید به سه درصد برسد؛ نه فقط به یک و نیم درصد نرسیدیم، بلکه از یک درصد هم پایینتر رفته است! یا مثلاً بنیاد نخبگان که من آن روز هم گفتم و اعتراض کردم؛ این اعتراض به نظر من مهم است، باید به این برسید. یا صندوق حمایت از پژوهشگران؛ این صندوق حمایت از پژوهشگران و این سبک کارها، با اصرار و تأکید متوالىِ چند سالهی ما در دولتهای قبلی به وجود آمده است؛ اینها را نباید متوقف کرد؛ اینها کارهای بسیار لازم و مهمی است. یا دفتر ارتباط علم و صنعت که من در دورهی این …
تعیین اولویتهای کار و تحقیق در صورت تشکیل بنیاد
… و همانجا هم ثبت میشود. اینطور نیست که تجربهها میآید و با آدمها میرود و نابود میشود؛ بعد افراد بعدی میآیند و از آنها استفاده نمیکنند. اینکه ما بگوییم در کدام بخشها، در کدام پروژهها و در کدام رشتهها باید کار و تحقیق شود، البته این کارِ ویژه و تخصصی است. به نظر ما همان بنیادی که گفتیم، انشاءالله اگر تشکیل شود، یک قسمت هم به این چیزها اختصاص پیدا میکند؛ اولویتها را معین خواهد کرد و به این چیزها خواهد پرداخت. منتها معلوم است که یک کشور از نخبگان خودش چه میخواهد. یک کشور از نخبگان خودش میخواهد که به نیازها و مطالبات عمومی و به مصالح کشور بیندیشند؛ به آنها پاسخ دهند و خودشان را متعهد بدانند. من در جمع نخبگان المپیادی - البته الحمدلله الان همهی شما نخبه هستید؛ بنده …
تحقق هدفگذاری و سیاستگذاری امور نخبگان در بنیاد
… است که کسی بتواند در داخل کشور خودش، برای کشورش پیشرفت، اعتلا، ترقی، آبرو و جبران عقبماندگیها را بهوجود بیاورد. بنابراین اگر کسی با این نیت، چه در اینجا درس بخواند و چه در بیرون - هر درسی که بخواند و در هر رشتهای که کار کند - این میشود یک موجود ارزشمند. بههرحال، هدفگذاری، سیاستگذاری و اجرای چنین مقولههایی در همان بنیادی که اشاره شد، میتواند تحقق پیدا کند.