رفتن به محتوای اصلی

بعثت

نام‌های دیگر: مبعث، بعثت پیامبر اکرم (ص)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

برانگیخته شدن پیامبر اکرم (ص) و انبیا و اهداف و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت عید مبعث— ۱۳۶۴/۰۱/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۴۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در دورانى که پیغمبران مبعوث میشوند، وضع انسانها به این کیفیّت است؛ یعنى از لحاظ مادّى وضع مردم بد است. گیرم عدّه‌اى از مردم نانِ بخور و نمیرى هم پیدا بکنند، امّا عامّه‌ى مردم، هیئت جمعىِ جوامع بشرى در زیر فشار قدرتها است، در زیر فشار مکندگان سرمایه‌هاى مادّى و معنوى انسان است. فرعون‌ها، نمرودها، ابوجهل‌ها که بر مردم حکومت میکردند ــ مثل قدرتهاى مادّى امروز ــ آن‌ چنان مردم را در زندگى تلخ و زهرآگین نگه میداشتند که مردم از همه‌ى مواهب مادّى و معنوى محروم بودند. حکومت، حکومت طغیان؛ حکومت، حکومت هوسها؛ حکومت، حکومت انسانهاى آلوده و ناپاک؛ از لحاظ معنویّت و اخلاق هم انسانها در انحطاط مطلق اخلاقى. پیغمبر در یک چنین زمینه‌اى مبعوث میشود. بعثت پیغمبر اسلام هم در یک چنین زمینه‌اى بود. مردم مکّه و جزیرة‌العرب را در دوران بعثت پیغمبر اسلام، اگر در تاریخ بخوانید و مطالعه کنید، مى‌بینید از همه جهت در سختى بودند؛ گرسنگى در میان آن مردم رواج داشت، تبعیض فراوان بود، آزادى اصلاً نبود، اخلاق و معنویّت در میان آن مردم وجود خارجى نداشت، جنگ و اختلاف بر سر هواها و هوسها در میان آنها برافروخته بود. در یک چنین زمینه‌اى است که پیغمبر ظهور میکند، مبعوث میشود. بعثت پیغمبر یعنى برانگیختگى پیغمبر؛ آن انسان والایى که خدا او را از میان انسانها بر طبق معیارها و ملاکها انتخاب کرده است، با نهیب الهى بلند میشود، بیدار میشود، برانگیخته میشود، بعد او نهیب میزند تا انسانها بیدار بشوند، تا انسانها برانگیخته بشوند، مردم را از همه‌ى آن اسارتها آزاد میکند؛ وَیَضَعُ عَنهُم اِصرَهُم وَالاَغلٰلَ الَّتی کانَت عَلَیهِم. در این آیه، اسارتهاى مادّى و معنوى هر دو را میگوید؛ زنجیرها را، غلها را از دست‌ و پاى انسانها پیغمبر باز میکند؛ اسارت معنوى را از مردم میگیرد. وَ یُعَلِّمُهُمُ الکِتٰبَ وَ الحِکمَةَ وَ یُزَکّیهِم؛[6] مردم را تزکیه میکند، اخلاق به مردم میدهد، آموزش به مردم میدهد، جهالت را از مردم میگیرد، انسان را از محدوده‌ى تنگ دیدگاه مادّى بیرون مى‌آورد. عرب در دوران قبل از ظهور پیغمبر در جزیرةالعرب به‌ هیچ ‌چیز فکر نمیکرد، مگر چهاردیوارى محدود و محصور زندگى مادّى خود، [امّا] اسلام آمد به او یک افق دید وسیع داد؛ او را به جاى اینکه به خود و به منافع محدود خود فکر بکند، به فکر اصلاح عالم انداخت؛ اسلام آمد از انسانهایى جاهل، انسانهایى بزرگ، فداکار، ایثارگر، انسانهایى که پرچم آزادى بشریّت را به دست گرفته بودند، ساخت؛ و لذا بود که بزرگ‌ترین دشمنى که در مقابل پیغمبران و پیغمبر ما ایستادگى و مقاومت میکردند، همان کسانى بودند که انسانها را به آن اسارتها دچار کرده بودند. همه‌ى کسانى که شهوت را در انسانها تحریک میکنند، انسانها را به شهوت‌رانى دعوت میکنند، با بعثت پیغمبران مخالفند؛ همه‌ى کسانى که اموال مردم را غارت میکنند، با بعثت پیغمبران معارضند؛ همه‌ى آن حکّام و زمامدارانى که میخواهند بر مردم بِزور حکومت کنند و نظام سیاسى جوامع را در اختیار بگیرند، با پیغمبران دشمنند؛ همه‌ى طاغوتها، همه‌ى شیطانهاى بزرگ و کوچک با پیام بعثت و پیام اسلام مخالفند. بعثت یعنى حرکت الهى بشر براى رها کردن خود، براى رستگار کردن خود از زندانهایى که قدرتها و طاغوتها و شیطانها براى او به ‌وجود آوردند؛ لذا در این آیه میفرماید: اُولئکَ هُمُ المُفلِحون؛ آن کسانى که به پیغمبر ایمان مى‌آورند، بعثت را قبول میکنند، زنجیر اسارت را باز میکنند، استقلال و آزادى الهى را که پیغمبر و بعثت به آنها هدیه کرده است، میپذیرند، اینها مفلحند، رستگارند، آزادشده هستند. این، مجمل معناى بعثت است.
بعثت را به‌ عنوان نهضت رهایى و نجات انسان میشود نام‌گذارى کرد؛ منتها رهایى و نجات همه‌جانبه، نه فقط به معناى به دست آوردن نان. آن نهضتهایى که میخواهد مردم را فقط از چنگ فقر نجات بدهد، خوب است امّا محدود است، کوچک است. آن نهضتهایى که میخواهد انسانها را فقط از شرّ یک رژیم یا چند نفر آدمِ خاص که ظلم میکنند، خلاص کند، البتّه خوب است امّا محدود است. نهضت حقیقى و شایسته و بزرگ، آن نهضتى است که میخواهد انسانها را به شکل همه‌جانبه‌اى آزاد کند؛ هم از لحاظ مادّى، تا در میان مردم دیگر فقر نباشد، تبعیض نباشد، استثمار نباشد، بدبختى نباشد، وابستگى نباشد، مردم آزاد باشند، مستقل باشند، باشخصیّت باشند، تحقیر نشوند؛ و هم از لحاظ معنوى، یعنى انسانها فکر درست داشته باشند، بینش و بصیرت کامل داشته باشند، جهان‌بینى صحیح الهى را فرا گرفته باشند، راه زندگى را از فرستادگان خدا و مبعوثان الله‌ تعلیم گرفته باشند و داراى اخلاق و فضیلت باشند؛ این نهضت حقیقى است. البتّه [فرق] بعثت پیغمبر با بعثتهاى دیگر که قبل از پیغمبر در طول تاریخ بشر اتّفاق افتاده، این است که مخاطبان این بعثت، زمان معیّنى از تاریخ ندارند. بعثت حضرت موسىٰ بعثتى بود که مخاطبانش فقط آن مردمانى بودند که تا قبل از نبوّت عیسىٰ به این دنیا آمده بودند؛ و مخاطبان بعثت حضرت عیسىٰ آن مردمى بودند که تا قبل از ظهور نبوّت خاتم‌الانبیا در این دنیا آمده بودند. امّا مخاطبان بعثت پیغمبر اسلام حد و مرز ندارند؛ نه طبقه‌ى خاصّى از مردم، نه کشور خاصّى از کشورهاى دنیا، و نه زمان خاصّى از زمانها؛ مال همه‌ى انسانها است در طول تاریخ.
بعثت برای ما عید است. یعنی یک حرکت دوباره است. یک حرکت نوین است. این، معنای عید است. به یادآوردن آن چیزی است که قرنهای متوالی از یادهای ما رفته بود و امروز مسلمین، به برکت اسلام میتوانند حیات دوباره پیداکنند.

نیاز بشریت به بعثت و حکمت الهی در انتخاب مکان آن

… حقیقتاً بیش از آن مقدارى است که امثال بنده بتوانیم درباره‌ى آن سخن روشنگرى را بیان کنیم، لکن از لحاظ تأثیر بعثت در زندگى انسان و در انسانیّت در ادوار مختلف تاریخ، یک نکاتى در آن هست که درباره‌ى آنها میشود حرف زد. بعثت در روز اوّل در یک خلأ به ‌وجود آمد؛ بشریّت واقعاً محتاج آن بعثت بزرگ بود. خداى متعال هم بر طبق حکمت بالغه‌اش مکان این انگیزش عظیم و این واقعه‌ى بزرگ را جایى قرار داد که مفاهیم واقعى بعثت بدون آلوده شدن به مفاهیم رایج و دایر آن روز، هم در دنیاى آن روز شناخته بشود و هم در تاریخ، صحیح بماند؛ و خود این یک نکته‌اى است که ممکن بود بعثت آخرین، فرض بفرمایید در روم آن روز، در یونان آن روز، در کشورهاى پیشرفته‌ى آن روز اتّفاق بیفتد. در دنیا تمدّنهاى بزرگى در زمان بعثت بودند؛ ملّتهایى بودند که از فلسفه و معارف بشرى و آگاهى‌هاى مدنیّتى و مانند اینها بهره …

دائمی بودن بعثت خاتم‌الانبیا برای پرکردن خلأ معنوی بشر

این بعثت یک امر دائمى براى بشر است و این، خصوصیّت بعثت خاتم‌الانبیا (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) است؛ یعنى هر وقت که زمینه‌ى عالم و زندگى بشر از معنویّت تهى بشود، همین معارفى که قرآن کریم به آن ناطق است، میتواند در هر زمانى که باشد بیاید آن خلأ را پُر کند. یک نیرویى در درون این مجموعه‌ى قانونى و مجموعه‌ى معارف وجود دارد و کیفیّت معارف اسلامى آن‌چنان کیفیّتى است که در همه‌ى شرایط میتواند خلأهاى معنوى را پُر کند و به بشریّت امکان زیستن در فضاى معنوى را بدهد. امروز هم یکى از همان شرایط است.

درس بعثت: پیام‌آوری سخن نو و نخستین عمل‌کننده بودن به آن

برادران و خواهران عزیز من در این مجلس و در سرتاسر کشور! درس بعثت براى ما این باشد، درس قرآن این باشد که ما پیام‌آور یک سخن نو هستیم؛ [اوّلاً] خودمان بایستى احترام آن سخن نو را حفظ کنیم؛ اوّلین عمل‌کنندگان باشیم تا آنجایى که براى ما ممکن است و براى یک بشر ممکن است. ثانیاً اینکه آنچه ما در دست داریم، مورد نیاز بشرى است که محروم است از خیرات واقعى زندگى، به‌ خاطر نداشتن این؛ این را بیخود با حرفهاى این‌ و آن، با سوغاتى‌هاى دروغین همان متفکّرینى که آن دنیاى جهنّم را براى مردم خودشان با آن حرفها به بار آورده‌اند، مخلوط …

نیاز دنیای امروز به بعثت

… از مردم است که متنعّمند. آنهایى هم که متنعّم نیستند، در جهنّمى از فقر و بیچارگى [هستند]؛ و همه‌ى طبقات در فساد [هستند]؛ البتّه اشخاصى مستثنا هستند؛ من طبقات را عرض میکنم؛ از هر طبقه‌اى لابد اشخاصى مستثنایند؛ قطعاً هم آدمهاى خوب آنجا هستند لکن نوعیّت این است. این دنیا امروز به این بعثت احتیاج دارد.

لزوم قدردانی و زنده کردن بعثت در خود و زندگی

… طبیعى او را غلبه بدهد. وقتى خورشید طلوع میکند، شما وسط نور خورشید اگر چراغ هزار شمع هم بگذارید اصلاً نورى ندارد؛ با اینکه شما نورش را هم کم نکرده‌اید؛ این‌جور ظهور و غلبه‌اى است. این همان شمع است، این همان چراغ است، این همان مشعل است، این همان خورشید است؛ قدرش را باید بدانیم. بعثت را در خودمان و در زندگى‌مان زنده کنیم؛ از خداى متعال هم کمک بخواهیم، خدا هم کمک خواهد کرد.

نخستین خطاب الهی «بخوان» و تجلیل از قلم، نشان ارزش کتاب

براى یک ملّت، خسارتى بزرگ است که افراد آن با کتاب سروکارى نداشته باشند؛ و براى یک فرد، توفیق عظیمى است که با کتاب، مأنوس و همواره در حال بهره‌گیرى از آن، یعنى آموختن چیزهاى تازه باشد. با این دیدگاه، بروشنى میتوان ارزش و مفهوم رمزى عمیق این حقیقت تاریخى را دریافت که اوّلین خطاب خداوند متعال به پیامبر گرامى اسلام (صلّى‌ الله ‌علیه ‌و آله) این است که: بخوان! و در اوّلین سوره‌اى که بر آن فرستاده‌ى عظیم‌الشّأنِ خداوند فرود آمده، نام «قلم» به تجلیل یاد شده است: إقرَأ وَ رَبُّکَ الاَکرَمُ * اَلَّذی عَلَّمَ بِالقَلَم.[1]

ارائهٔ نمونهٔ عملی برگرفته از وحی به بشر، نه اصلاح همهٔ دنیا

… انسانیّت را از جهل، از خرافات، از فساد، از ظلم، از تعصّبات دودمان‌برانداز [رها] و از زورگویى انسانها به یکدیگر و ستم انسانها و سوار شدن آنها بر دوش یکدیگر جلوگیرى کرد؛ اصلاً بساط بشریّت را دگرگون کرد و یک بساط جدیدى را، یک وضع جدیدى را در دنیا به‌ وجود آورد. بدیهى است که کار پیغمبر خاتم (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) این نبوده است که همه‌ى دنیا را اصلاح کند؛ نه، آن بزرگوار باید این مسطوره‌ى[3] عملى را، این نمونه‌ى درست را از وحى الهى میگرفت و به بشر میداد، تا بشر در طول زندگى خود آن را به ‌کار ببندد و از آن لحظه‌به‌لحظه استفاده کند؛ حالا چه کسى به‌ کار بست، چه کسى ضایع کرد، آن بحث دیگرى است. آن بزرگوار رسالت خود را تمام کرد و کار خود را کامل کرد و به جوار رحمت الهى پیوست.