رفتن به محتوای اصلی

بصیرت

نام‌های دیگر: بصیرت دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آگاهی و دقت نظر در شناخت حق از باطل، دشمن و جریان‌های سیاسی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اجتماع اقشار مختلف مردم در مقابل لانه جاسوسی— ۱۳۵۸/۰۹/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

نکته‌ی دوم: عناصر بسیجی در هر کجا هستند، باید درست توجّه کنند که دشمن، آنها را هم به عنوان شخص و هم به عنوان بسیجی هدف گرفته است. این توجّه باید این نتیجه را داشته باشد که هر عنصر بسیجی روزبه‌روز مانعِ در مقابل دشمن را مستحکم‌تر کند. این مانع چگونه مستحکم‌تر میشود؟ استحکام مانع انسانی در مقابل دشمن، با بالا رفتن بصیرت و ایمان و با خودسازی امکانپذیر است. عزیزان من! قبل از آن‌که دیگران بخواهند ما را بسازند، خودمان باید خود را مستحکم کنیم و از درون بسازیم. هر انسانی مسؤول دل و فکر و احساسات و انگیزه‌های خود در مقابل خداست. جوانان بهتر از قشرهای دیگر میتوانند خودسازی کنند؛ چون نیرومندند. بعضی کسان خیال میکنند جوانان در مقابل گناه بیتابند؛ ولی من میگویم جوان همچنان که از قدرت جسمانی برخوردار است، از قدرت اراده هم بهره‌مند است. اراده، همان چیزی است که انسان میتواند با اتّکای به آن، خود را به خدا نزدیک و از شیطان دور کند. اسلام برای انسان، تربیت و تهذیب نفس و به دست آوردن بصیرت را لازم دانسته و در خلال برنامه‌های اسلامی، آنها را تأمین کرده است. بصیرت جوان، یعنی این‌که او بداند با چه وسیله و انگیزه‌ای دنبال این هدف است؛ بداند کجا میرود و چه کار میکند. امروز ملت ایران و بخصوص جوانان از بصیرت برخوردارند؛ این را همه میفهمند.
بصیرت بسیجی این است که بداند امروز با تکیه به چه ایمانی و در مقابل چه کسی ایستاده است. خیال نکنید مخالفان شما چهار نفر آدمی هستند که به ظاهر ممکن است با اخم به شما نگاه کنند؛ نه، اینها برادران و خواهران شما هستند و حدّاکثر این است که در زمینه‌ای اشتباه میکنند. مخالفان و دشمنان شما قدرتهای استکباری و غارتگران بین‌المللی و کمپانیهای بزرگ اقتصادی دنیا هستند که تقریباً به طور کامل همه‌ی رسانه‌های جمعی را در اختیار دارند.
مهمترین نقطه‌ی قوت ما در قیام جمهوری اسلامی، نقطه‌ی قوت انسانی بود. ما که نه سلاح داشتیم، نه پول داشتیم، نه سازماندهی داشتیم، نه حزب داشتیم و نه پشتیبانی جهانی؛ ما ملت ایران در همه‌ی کشورهای دنیا یک نقطه را نداشتیم که از قیام، انقلاب و حرکت ما حمایت و دفاع کنند. آنچه این ملت را پیروز کرد، قدرت نیروی انسانی بود؛ یعنی آگاهی و ایستادگی؛ همان که امیرالمؤمنین در جنگ صفین فرمود: «اَلا لایحمل هذا العَلَم الّا اهل البصر والصبر»؛ بصر یعنی بصیرت و آگاهی؛ صبر یعنی پایداری؛ فقط اینها هستند که میتوانند این عَلَم را در دست بگیرند و پیش بروند. قله‌ی این صبر و بصر شهدای مایند؛ همین آزادگانی هستند که این‌جا حضور دارند و همین جانبازان عزیزی هستند که این‌جا نشسته‌اند. اینها بودند که جان خودشان را در معرض نابودی گذاشتند؛ از حیات خودشان برای دوام این حرکت و این قیام بزرگ و انسانی مایه گذاشتند؛ اینها اوج ایثار و مظهر بصر و صبرند؛ مظهر آگاهی و ایستادگی و پایداری. آیا کشور ما به آگاهی احتیاج ندارد؟ آیا رسیدن به آرمانهای این ملت و این انقلاب احتیاج به پایداری ندارد؟ آیا در مقابل شیطنتها و دشمنیها و بغضهای غارتگران جهانی این ملت احتیاج ندارد که آن سلاح کارآمد خود را همواره در دست داشته باشد؛ یعنی سلاح اراده، پایداری، ایمان و آگاهی؟ اگر احتیاج دارد - که دارد - پس بایستی این روحیه‌ی ایمان و آگاهی و پایداری در قالب احترام به نمادهای آن در مردم حفظ شود و نمادها، همین شهدایند؛ همین جانبازانند؛ همین آزادگانند.

شاهدها (۴۳۵ پاراگراف)

نقش امام در ایجاد بصیرت مردم و لزوم بصیرت برای هر مبارزه

در ایران، امام عظیم‌الشّأن ما به برکت بصیرت مردم که با صبر و مقاومت آنها همراه بود، این راه را طى کرد و به موفّقیّت رسید و خود او در ایجاد این بصیرت و صبر در مردم، بزرگ‌ترین مؤثّر بود. هر جا در انحاء عالم مبارزه‌اى صورت میگیرد، حرکتى میشود یا انسان دلسوزى در پى نجات توده‌هاى مردم حرکت میکند، باید بداند که با هوشمندى و بصیرت و نیز با صبر و مقاومت، این راه طى‌شدنى است و لاغیر؛ این هم حقیقت دوّم.

لزوم حفظ بصیرت و شناخت ترفندها و شایعه‌های دشمن

… ملّت به ‌وجود آوردند ــ چه در گذشته در طول پنجاه سال، چه در جنگ تحمیلى و چه در حول ‌و حوش آن ــ برطرف کنید و کشور را یک کشور اسلامىِ حقیقىِ نمونه‌ى آزادِ آباد بسازید. مواظب باشید صبرتان را از دست ندهید. ما با صبر پیروز شدیم، باز هم با صبر باید پیشروى بکنیم. مواظب باشید بصیرتتان را از دست ندهید. دشمن را بشناسید، دشمنى‌هاى او را درست تشخیص بدهید، ترفندهاى دشمن را درست تشخیص بدهید، تبلیغاتى که دشمن میکند، حرفى که دشمن میزند، شایعه‌اى که دشمن مى‌اندازد، به چشمتان بیاید. توجّه کنید که دشمن با چه انگیزه‌اى این حرف را میزند، این شایعه را مى‌اندازد، این خبر دروغ را نقل میکند، این اظهار منافقانه را بر زبان جارى میکند. دشمن، دشمن است. صبرتان را حفظ کنید؛ بصیرتتان را حفظ کنید؛ وحدتتان را حفظ کنید. نگذارید به بهانه‌هاى گوناگون، آدمهاى کم‌بصیرت یا کم‌صبر یا خودخواه یا بى‌توجّه به مصالح عمومى مردم، میان صفوف مستحکم شما فاصله بیندازند، شما را نسبت به یکدیگر یا نسبت به مسئولین …

لزوم فریب نخوردن ملت‌های مسلمان از تبلیغات و شناخت دوست و دشمن

و نکته‌ى دوّم و بسیار مهمّى که باید ملّتهاى مسلمان و مبارز به فکر و به یاد داشته باشند، این است که فریب ترفندها و حیله‌گرى‌هاى دشمن را نخورند، فریب تبلیغات را نخورند، دوست را بشناسند، دشمن را بشناسند، دشمن را در اظهاراتش متّهم کنند. اگر این‌جور باشد، این حرکتهاى اسلامى به پیروزى خواهد رسید. و ما معتقدیم که این دوران، دوران اسلام است، دوران غلبه‌ى ارزشهاى الهى و معنوى است و همان‌طورى که سال گذشته عرض کردم، این دوران، دوران امام خمینى است و ان‌شاءالله‌ این آینده را نسلهاى جوان ما خواهند دید. من به عرایضم خاتمه میدهم. حال من خیلى مناسب و مساعد نبود …

اهمیت بصیرت در شناخت حقیقت در برابر وسوسه‌ها

… صفّین؛ چند بار اتّفاق افتاد؛ هر دفعه هم گمانم عمّار بود که خودش را رساند. بعد عمّار رفت دید بله، دارند میگویند که آقا، اینها مسلمانند، با مسلمان دارید میجنگید؟ با چه جرئتى این کار را میکنید؟ آنها هم نماز میخوانند، آنها هم جماعت دارند. عمّار گفت جنجال نکنید! حقیقت را بشناسید ــ مضمون حرف عمّار ــ گفت من این پرچم که در مقابل شما است، دیدم که آمد به جنگ پیغمبر و زیر این پرچم همان کسانى ایستاده بودند که الان ایستاده‌اند و این پرچم را ــ اشاره کرد به پرچم امیرالمؤمنین ــ دیدم که در مقابل آن پرچم بود و زیر آن، پیغمبر بود و همان کسانى که امروز ایستاده‌اند ــ یعنى امیرالمؤمنین ــ چرا اشتباه میکنید؟ چرا حقیقت را نمى‌شناسید؟ بصیرت؛ بصیرت خیلى چیز مهمّى است.

بصیرت و سپس صبر شرط حمل پرچم حق به تعبیر امیرالمؤمنین (ع)

… که حالا خوارج را عرض میکنم ــ قدرت تحلیلشان ضعیف بود؛ یک آدم نابابى، یک آدم بدجنسى، یک آدم زبان‌دارى پیدا میشد، میکشاند مردم را به یک طرف، شاخص را گم میکردند. در جادّه، شاخص باید همیشه مورد نظر باشد. اگر شاخص را گم کردید، زود اشتباه میکنید. اشتباه میکردند. امیرالمؤمنین میفرمود: وَ لا یَحمِلُ هٰذَا العَلَمَ اِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبر؛ اوّل، بصیرت، هوشمندى، بینایى، داراى قدرت فهم و تحلیل بودن، و بعد، صبر، مقاومت، ایستادگى: زود دل انسان آب نشود از آنچه پیش مى‌آید. راه حق راه دشوارى است.

شناخت دشمن واقعی و درک ترفند استکبار، راه نجات ملت‌های مسلمان

… دیگری خواهد بود. دولتهای وابسته به استکبار جهانی و امریکا و غرب، تا کی باید بدون در نظر گرفتن مصالح ملتها، هر کاری که میخواهند، با ملتهای خودشان بکنند؟ راه نجات چیست؟ آیا راه نجاتی نیست؟ راه نجات وجود دارد. راه نجات در کشورهای اسلامی، بازگشت به اسلام است. راه نجات، بصیرت نسبت به دشمن واقعی است. ملتهای مسلمان باید دشمن واقعی را بشناسند و ترفند و خدعه‌ی استکبار را درک کنند.

شناخت اهمیت لحظه‌ها و زمانه نشانهٔ بیداری ملت

روزهاى مهمّى است از چند جهت؛ یکى از علامتهاى بیدارى یک ملّت این است که لحظه‌ها را بشناسد، بفهمد حالا چه زمانی است و اهمّیّت این لحظه چقدر است. ما در دوران طاغوت، لحظه‌هایى را پى‌درپى میگذراندیم بدون اینکه بفهمیم که چه شد، چه اتّفاق افتاد، چه بر سر ما آمد، چه وظیفه‌اى به ما متوجّه شد؛ شاید خیلى زمان گذشت و ما این‌جور بودیم. یکى از برکات این نهضت و از خصوصیّات آن رهبر استثنائى بى‌نظیر همین بود که …

قدرت تحلیل سیاسی مردم مایهٔ بیمه شدن کشور و انقلاب

… ‌- و همه هم ‌الحمدلله‌ چون کار آسانى است، وارد میشوند و بعد از یکى دو روز و چند صباحى میشوند سیاسى. این خیلى طرف‌دار و مشترى و مرتکب و مقترف[1] دارد؛ شما بروید به کار فرهنگى بپردازید. نه اینکه در رشد سیاسىِ ذهن مردم تلاش نکنید؛ نه، این هم وظیفه‌ی همه است؛ خود این هم یک کار فرهنگى است که انسان کارى کند که مردم رشد سیاسى پیدا کنند، قدرت تحلیل پیدا کنند، بینش درست پیدا کنند، یا بینش پیدا کنند ‌- وقتى کسى بینش سیاسى پیدا کرد، درست و نادرست آن را خودش بعداً تعیین خواهد کرد ‌- باید قدرتِ دیدِ حقایق سیاسى در مردم به وجود بیاید؛ مردم در برخورد با جریانها و حوادث سیاسى گیج نباشند. اینکه مردم قدرت تحلیل داشته باشند، مملکت را و انقلاب را بیمه میکند، تضمین میکند، هر حادثه‌اى یک جا به وجود آمد، بتوانند دُوروبَر حادثه را یک خُرده که نگاه کردند، بفهمند قضیّه چیست؛ این خیلى مهم است واقعاً؛ ما این را الان متأسّفانه نداریم، کم داریم. هرچه خود انقلاب و سنگلاخهاى انقلاب، مردم را به پیچوتاب انداخته و پیش برده، خب به جاى خود؛ ما و مجموعه‌هاى ما کمتر تلاش کرده‌اند. چرا، اوایل انقلاب بود، تا چند سالى کارهایى در این مورد میشد که …

رکن سوم حوزه؛ لزوم آگاهی سیاسی و شناخت زمان برای عالم در هر مرتبه

… چیزهایى است و براى علاجش چه‌کار باید کرد، ندانیم در جبهه‌بندی‌هاى دنیا کجا قرار داریم. همیشه کتک را و لگد را و توسرى را آن کسانى میخورند که بین دو جناحِ بازیگر قرار گرفته‌اند و نمیدانند کى به کجا است، چه کسى میخواهد چه‌کار کند، چه کسى میخواهد کجا را بگیرد؛ اینهایى که نمیدانند، بیش از همه لگد میخورند، بیش از همه کتک میخورند، نمیتوانند از موقعیّتها استفاده کنند.بصیرت و علم به زمان، براى یک عالم لازم است. در هر حدّى: از یک اعلم‌العلمائى که میخواهد براى مردم بساط افتاء و مانند اینها را بگستراند، تا آن عالمى که در یک محلّه‌اى میخواهد براى چند نفر تعلیم احکام دینى بکند، فرق نمیکند، منتها هرچه مقامْ بالاتر، این آگاهی‌ها بیشتر و وسیع‌تر مورد لزوم است. ما در طول تاریخ تشیّع، بخصوص در این دویست سال اخیر ‌-این دویست سالى که دنیا شکل جدیدى پیدا کرد: استعمار پیدا شد، سیاستها عوض شد، دولتهاى اروپایى وارد میدان سیاست جهانى شدند، به کشورهاى اسلامى آمدند، کارها کردند، سرزمین‌ها گرفتند، بر اساس آن تدابیر فراوانى به …

آگاهی ملت، نعمتی از برکات انقلاب و مانع نفوذ دشمن

… ما کارى ساخته نیست. از اوّل هم همین‌جور بود؛ انقلاب هم بدون کمک خداوند به پیروزى نمیرسید؛ در جنگ هم بدون نصرت الهى، ما به این همه افتخارات دست پیدا نمیکردیم و دشمن جهانى را داغدار نمیکردیم. حالا هم همان‌طور است. خوشبختانه ملّت ما آگاهند؛ این نعمت بزرگى است. کمتر ملّتى این‌قدر در مسائل ‌-به‌طور عموم- از آگاهى برخوردارند که ملّت ما [برخوردار است]؛ این هم از برکات انقلاب و اسلام است. اگر آگاهى شما ملّت نبود، کارها سخت میشد، دست دشمن باز میشد، فشار دشمن ممکن میشد. این آگاهى شما است که جلوى دشمن را گرفته، در کنار صبرتان و وفایتان و استقامتتان و کمکها و امدادهاى الهى که همه‌ی اینها مرهون امداد الهى است.

نیاز امروز به هوشیاری و برخورد هوشیارانه با دشمن

برادران عزیز، برادران عربِ خوزستانى و برادران نجف‌آبادى و همه‌ی ملّت ایران! ما بیش از همه‌چیز، امروز احتیاج داریم به هوشیارى و وحدت کلمه. هوشیارانه باید با دشمن برخورد کرد. دشمن، پیچیده است؛ دشمن براى مواجهه‌ی با انقلاب و با ملّت ایران، پیچیده عمل میکند؛ غالباً دشمن لباس دشمنى نمیپوشد بیاید جلو، [بلکه] با نفاق، با دورویى، با فریب، با تبلیغات، با شایعه‌پراکنى، با دلسرد کردن، با زنده کردن انگیزه‌هاى گوناگون ‌-انگیزه‌هاى قومى، …

لزوم هوشیاری بیشتر و پاسداری از دژهای انقلاب در برابر رخنهٔ دشمن

… خورده‌اند، همواره مترصّد فرصت بوده و هستند تا در صورت امکان، انتقام خود را از این انقلاب الهى بگیرند. در زمان حیات امام عزیزمان، دشمنانْ این آرزو را به اعتبار هدایت هوشمندانه و رهبرى سازش‌ناپذیر امام و صفوف مستحکم و نفوذناپذیر شما پشت سر امام، به گور بردند. اینک زمان، هوشیارى بیشتر همه‌ی ما را میطلبد. صفوف خود را با قوّت و انسجام سابق تحکیم نموده و تقویت نماییم و با هوشیارى مراقب تحرّکات و توطئه‌هاى احتمالى دشمنان باشیم. یقیناً از اصلی‌ترین وصایاى امام عزیزمان به ما این است که حُصون[8] انقلاب را هوشیارانه پاسدار و با چشم باز مراقب رخنه‌ی دشمنان در آن باشیم. نیروهاى مسلّح نیز با آمادگىِ صددرصد در کنار شما در صحنه حضور داشته و آماده‌ی هر نوع مقابله با تحرّکات احتمالى دشمنان داخلى و خارجى میباشند.

لزوم بینایی و هوشمندی افزون بر مقاومت در زمان امیرالمؤمنین

… وجود آمد، و مسلمانهایی که اسلام قدیمی و از دوران پیغمبر را داشتند و حقایق و مسائل اسلامی را از اولین روزهای ولادت اسلام و به خصوص ولادت حکومت اسلامی تعقیب کرده بودند - مثل عمار و یاسر - میتوانستند گره‌‌‌‌گشا باشند و مشکل را برطرف کنند؛ بسیاری مردد میبودند. در ماجراهای دوران امیرالمؤمنین این حالت آشکار نبودن، اختلاط صفوف، اشتراک در شعارها به قدری فضا را تنگ کرده بود که امیرالمؤمنین بارها میفرمود «لایحمل هذا العلم الا اهل البصر و الصبر»[1] تنها مقاومت کافی نیست، بینایی لازم است، هوشمندی لازم است، تیزنگری لازم است، این خصوصیت ممتاز زمان امیرالمؤمنین است؛ رنجهای امیرالمؤمنین و دردسرهای امیرالمؤمنین هم ناشی از همین است.

لزوم بیداری و آگاهی بیشتر مردم برای رسیدن به جمهوری واقعی اسلامی

اگر بخواهیم بی‌دغدغه به سرمنزل جمهوری واقعی اسلامی و حکومت واقعی الهی برسیم، باید مردم ما هرچه بیدارتر، هوشیارتر و آگاه‌تر بشوند. مردم باید به شعار اکتفا نکنند؛ عمق دادن هرچه بیشترِ فکر اسلامی و معارف اسلامی در خودشان باید همّت بگمارند؛ و البتّه معلّمان دین، راهنمایان الهی و قرآنی در این راه مسئولیّت بزرگی را به عهده دارند.

بصیرت یاران امیرالمؤمنین (ع) در شرایط مبهم و تقدم آن در حمل پرچم حق

… عاقبت است![49] خدا عاقبت همه‌مان را به خیر بکند. گاهی اوقات دنیاطلبی، اوضاعِ گوناگون، جلوه‌های دنیا آن‌چنان اثرهایی می‌گذارد، آن‌چنان تغییرهایی در شخصیت‌هایی به‌وجود می‌آورد که برای هرکسی، برای خواص هم گاهی اوقات ایجاد اِشکال می‌شود؛ چه برسد برای مردم عامی. خب، آن روز واقعاً سخت بود و آنهایی که دورُوبرِ امیرالمؤمنین بودند و ایستادند و جنگیدند، خیلی بصیرت به‌خرج دادند. که بارها بنده نقل کردم از امیرالمؤمنین که فرمود: «وَ لا یَحْمِلُ هَذَا العَلَمَ اِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ»[50]. اول، بصیرت؛ بصیرت در درجۀ اول؛ خب بصیرت داشتند. اما خب مشکلات امیرالمؤمنین معلوم است که با وجود چنین درگیری‌هایی، چگونه بود.

نیاز مردم در دوران خلافت به شناخت اسلام اصیل در میان سخنان گوناگون

در این دوران دوم نهضت، یعنی دوران خلافت خلفای سُفیانی و مروانی و عباسی، مهم‌ترین چیزی که مردم احتیاج داشتند، این بود که اصالت‌های اسلام را، جرقه‌های اسلامِ اصیل و قرآنی را در لابه‌لای حرف‌های گوناگون و پراکنده ببینند و بشناسند، اشتباه نکنند؛ هوشیاری! بیخود نیست که این‌همه ادیان، بر روی تعقل و تدبر تکیه کردند. بیخود نیست که در قرآن کریم، این‌همه روی تفکر انسان‌ها، تعقل انسان‌ها، تدبر انسان‌ها تکیه شده؛ آن‌هم دربارۀ اصلی‌ترین موضوعات دین، یعنی توحید. توحید فقط این نیست که بگوییم خدا یک هست و دو نیست. خدایی …

لزوم تشخیص هوشیارانهٔ باطن جریان‌ها و فریب نخوردن از ظواهر اسلامی

پس گاهی همان جریانی که اصل برایش قدرت هست، ظواهر اسلامی را هم ملاحظه می‌کند، این دلیل نیست؛ باید باطن کار را نگاه کرد و هوشیارانه تشخیص داد که کدام جریان منطبق با کجاست، این مطلب اول. مشخصۀ این دو جریان این است: قدرت‌گرایی در یک طرف و اصول‌گرایی و ارزش‌گرایی و بنیادگرایی در یک‌سو. بنیادهای اسلامی، تفکرات بنیادین اسلام؛ یعنی ارزش‌های اسلامی را قبول‌داشتن، برایش تلاش‌کردن، در راهش مجاهدت‌کردن. در یک طرف بنیادگرایی است، اصول‌گرایی است، …

نگاه عمیق به ورای استقبال ظاهری و احساسی مردم از حق

… می‌کند ـ شنیدید زبانِ حال برایتان می‌گویند؟ بنده هم می‌خواهم زبان حال بگویم. خیلی چیزها در تلفظ و نطق نیست، اما برای هوشیاران و آگاهان، از هر اشاره‌ای نکته‌ای به‌دست می‌آید ـ ظاهراً همه مثل سیل آمده‌اند به درِ خانۀ حق، آنجا فرود آمده‌اند؛ ظاهرِ مطلب این است. یک آدم سطحی ساده‌دل از آنچه می‌بیند بسی خوشحال می‌شود؛ اما امیرالمؤمنین یک‌خُرده‌ای عمیق‌تر از این حرف‌ها، دقیق‌تر، با عمق بیشتر نگریستن را می‌خواست به ما درس بدهد. می‌بیند که در ورای این حق‌گراییِ عمومیِ احساسی، یک حق‌فروگذاریِ عمیقِ نهانی هست. امیرالمؤمنین می‌بیند که معارضان و مزاحمان حکومتش چه دردسرهایی برای او و جامعۀ او به‌وجود خواهند آورد. می‌داند آن‌کسانی‌که بهره‌مند از زندگی اشرافی‌مآبانۀ دوران پیش بوده‌اند، آرام نمی‌نشینند و می‌داند که مردمِ رخوت‌طلبِ راحت‌طلب، حاضر به انجام یک مبارزۀ پیگیر …

ضعف هوش و حساسیت انقلابی مردم در زمان عثمان

هوش انقلابی و حساسیت انقلابی در مردم زمانِ عثمان ضعیف شده بود، نمی‌فهمیدند که طلحه، طلحه است برای خودش است؛ برای خدا یک بنده باید بود و برای جامعۀ اسلامی یک سرباز. طلحه است، برای خودش طلحه است و برای ادارۀ آمار. نمی‌فهمیدند که پسرعمۀ پیغمبر بودن برای زبیر، به درد تقسیم ارث و میراث می‌خورد، و نه به درد چیز دیگر. املاک جناب طلحه و جناب زبیر و جناب عبدالرحمان عوف و جناب سعد وقّاص و این سربازان قدیم، این جان‌فشانان روزگار …

شرط حمل پرچم جنگ با مسلمانان گمراه در کنار صبر

یک‌چنین تردیدهایی پیش می‌آمد، لذا در همین جنگ صفین، حضرت فرمود: «اَلا.. وَ لا یَحمِلُ هَذَا العَلَمَ إِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ»[5] پرچم جنگ با معاویه و جنگ با مسلمان‌های گمراه را بر دوش نمی‌کشد، مگر آن‌که هم بصیرت داشته باشد، هم صبر داشته باشد. بدون این دو نمی‌شود. یعنی اگر صبر هم داشته باشد، مقاومت داشته باشد، اما بصیرت نداشته باشد، امکان ندارد. (67/2/17)

لزوم آدم‌شناسی و بیداری برای فریب نخوردن

بعضی از روایات بابِ ولایت نشان می‌دهد که اگر افرادی همۀ عمرشان را عبادت بکنند، اما ولیّ خدا را نشناسند، تا به دلالت او حرکت بکنند و مسیر را با انگشت اشارۀ او معلوم کنند، این فایده‌ای ندارد. «وَلَمْ یعرِفَ وَلایَةَ وَلِیِّ اللهِ فَیُوالِیَهُ وَ یکونَ جَمیعُ اعمالِهِ بِدَلالَتِهِ [اِلَیهِ ما کانَ لَهُ عَلَی اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ حَقٌّ فی ثَوابِهِ]»‌ (70/1/26).[3] [امیرالمؤمنین] می‌خواهند ما بیدار باشیم، می‌خواهند چشم‌های ما باز باشد، می‌خواهند ما آدم‌شناس باشیم، می‌خواهند ما بر اثر آدم‌نشناسی ـ همچنانی‌که در صدر اسلام فریب خوردیم ـ دیگر فریب نخوریم. در صدر اسلام، مردم برای خاطر آدم‌نشناختن، فریب می‌خوردند. می‌گفتند عجب! مگر می‌شود طلحه، زبیر، عایشه، این سه نفر عنصر عالی‌مقام، اینها می‌شود که بر باطل باشند؟ آیا می‌شود در جبهۀ معاویه، آن‌قدر مردمان نمازخوان، آن‌قدر مردمان نامی، اینها همه بر باطل باشند؟ آیا می‌شود در جنگ نهروان، این‌قدر آدم‌های خوب، مقدسینِ …

بصیرت نخستین وظیفه برای جلوگیری از مشتبه شدن حق و باطل

… خود و محیط پیرامونی‌اش و محیط جهان را می‌داند، و می‌فهمد جریان‌های گوناگون جهانی چه کسانی‌اند، کجایند، اهدافشان چیست، چطور باهم مواجه می‌شوند، دچار اشتباه نمی‌شود؛ در قضایای گوناگون، قضاوت اشتباه نمی‌کند و دچار اشتباه نمی‌شود. این آشنایی، برای همه لازم است. (90/6/2) این است که «بصیرت» می‌شود اولین وظیفۀ ما، که نگذاریم حق و باطل مشتبَه بشود. (88/7/15)

شرط حمل پرچم نبرد با دشمن هم‌شعار و لازمهٔ شناخت دشمن به‌ظاهر دوست

… الحَربِ بَینَکُم وَ بَینَ اَهلِ القِبلَةِ» باب جنگ و ستیزه میان شما و میان اهل قبله باز شد. ..امروز دشمن شما در مقابلتان، دشمن صریح و واضح و آشکار نیست، بلکه دشمنی است که ازلحاظ شعارهای مشابه، تصور می‌رود که با شما هم‌مسلک است؛ جنگیدن با این خیلی سخت است. «وَ لا یَحمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبرِ» پرچم و عَلَم این‌چنین کارزاری را فقط مردمی می‌توانند بر دوش بکشند که دو صفت در آنها باشد: اول، آگاهی؛ دوم، استواری. «إِلَّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ» انسان اگر بخواهد فریب دشمن‌های نابکاری را که به ظاهر دوستند، به ظاهر از انسان پایبند‌ترند به آن مسلک، به آن عقیده، به آن راه، اما در باطن دشمنان بنیادی آن مسلک و آن عقیده‌اند، بشناسد، باید بصیرت داشته باشد.

پوچی آگاهی و تحلیل بدون مقاومت و لزوم همراهی با صبر

… مقاومت درمقابل انگیزه‌های انحطاط، مقاومت درمقابل کشش‌ها و جاذبه‌های شیطانی، مقاومت درمقابل هر ضربتی که انسان را بخواهد از راه خدا دور کند و کنار بزند. مقاومت، این معنای صبر است. «اِلّا اَهلُ البَصَرِ وَ الصَّبرِ»، اول باید آگاه باشی، دیگر باید مقاوم باشی. اگر آگاهی داشتی، مقاوم نبودی، بازهم تلاشت پوچ است. اگر دانستی، عالِم بودی، آگاه بودی، اما دل به جاذبه‌ها سپردی، دنبال کشش‌های نفسانی و شیطانی رفتی؛ روشنفکر بودی، مطالب را تحلیل کردی، اما خودت دنبال تحلیل‌هایت نَایستادی، در آن راه حرکت نکردی، مقاومت نکردی؛ بیچاره‌ای! اهل بَصر باید بود و اهل صبر. (53/8/10)

فرستادن برادران به میدان پیش از خود نمونهٔ بصیرت حضرت ابوالفضل (ع)

نمونۀ دیگرِ بصیرت او این بود که در روز عاشورا، سه‌تا از برادرانش هم با او بودند؛ ـ می‌دانید اینها چهار برادر از یک مادر بودند؛ اباالفضل العباس، برادر بزرگ بود و جعفر بود و عبدالله بود و عثمان ـ اباالفضل به سه برادر خود دستور داد که قبل از او بروند به میدان و مجاهدت کنند؛ و به شهادت رسیدند. این‌هم بصیرت اوست. انسان برادران خود را درمقابل چشم خود، برای حسین‌بن‌علی قربانی بکند، به فکر مادر داغ‌دارش نباشد که بگوید حالا یکی از این برادران برود مثلاً، که مادرم دل‌خوش باشد؛ به فکر سرپرستی فرزندان صغیر و کوچک خودش نباشد که در مدینه هستند؛ این همان بصیرت است. (79/1/26) روز عاشورا یک نقش عجیبی دارد اباالفضل العباس. از اول صبح هر چند نفری که می‌رفتند میان لشکر دشمن ـ شما می‌دانید که جنگ روز عاشورا به‌منظور فتح‌کردن که نبود، هفتادودو …

لزوم بصیرت در دفاع از دین و قرار گرفتن بی‌بصیرت‌ها در جبههٔ باطل

… و عشق است. (77/2/18) عاشورا درس می‌دهد که برای حفظ دین، باید فداکاری کرد. درس می‌دهد که در راه قرآن، از همه‌چیز باید گذشت. درس می‌دهد که در میدان نبرد حق و باطل، کوچک و بزرگ، زن و مرد، پیر و جوان، شریف و وضیع[2] و امام و رعیت، باهم در یک صف قرار می‌گیرند. درس می‌دهد که جبهۀ دشمن با همۀ توانایی‌های ظاهری، بسیار آسیب‌پذیر است...درس می‌دهد که در ماجرای دفاع از دین، از همه‌چیز بیشتر، برای انسان، بصیرت لازم است. بی‌بصیرت‌ها فریب می‌خورند، بی‌بصیرت‌ها در جبهۀ باطل قرار می‌گیرند، بدون اینکه خود بدانند؛ همچنان که در جبهۀ ابن‌زیاد، کسانی بودند که از فسّاق و فجّار نبودند، ولی از بی‌بصیرت‌ها بودند. اینها درس‌های عاشوراست. البته همین درس‌ها کافی است که یک ملت را، از ذلت به عزت برساند. همین درس‌ها می‌تواند جبهۀ کفر و استکبار را شکست دهد. درس‌های زندگی‌سازی است. (71/4/22)

لزوم عمل از روی بصیرت و تأکید قرآن بر دعوت با بصیرت

… عالیه بکنید؛ نه! گفتم که عوام معنایش این نیست که کسی تحصیلات عالیه نکند. ای‌بسا کسانی که تحصیلات عالیه هم کردند، جزو عوامند. ای‌بسا کسانی که تحصیلات دینی هم کردند، جزو عوامند. ای‌بسا کسانی که فقیرند یا غنی‌اند، جزو عوامند. عوام‌بودن، دستِ خودِ من و شماست. باید مواظب باشیم، عوام نباشیم؛ یعنی هر کاری می‌کنیم از روی بصیرت باشد. آن‌که از روی بصیرت کار نمی‌کند، عوام است. لذا می‌بینید که پیغمبر [در قرآن] می‌فرماید: «اَدعُوا اِلَی اللهِ عَلَی بَصیرَةٍ اَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی»[12] من و پیروانم با بصیرت عمل می‌کنیم و دعوت می‌کنیم و پیش می‌رویم؛ بصیرت! خب، پس اول ببینید جزو آن گروه عوامید یا نه. اگر جزو گروه عوامید، به‌سرعت خودتان را از گروه عوام خارج کنید؛ سعی کنید قدرت تحلیل پیدا کنید، تشخیص بدهید، معرفت پیدا کنید.

بینش و یقین امام حسین (ع) تا فدا کردن جان و عزیزان در زمانهٔ فریب ظواهر

… و دفاع نکردند. امروز هم در دنیا، آن‌کسانی‌که دم از اسلام می‌زنند و نام اسلام می‌آورند و ادعای اسلام می‌کنند، خیلی‌هایشان نمی‌دانند اسلام کجاست و در چه صحنه‌ای باید از آن دفاع کرد. هنر بزرگ، شناختن صحنه است. (64/7/2) این هوشیاری، درس بزرگ حسین‌بن‌علی است. آن روز در دنیا کمتر کسانی بودند که بفهمند حق کجاست و باطل کجاست. به ظواهر فریب می‌خوردند، مردم آن بینش درست‌وحسابی را نداشتند، حسین‌بن‌علی داشت و به‌قدری یقین به آن عقیده و ایمان و بینش خود داشت که حاضر شد در آن راه جان خودش که هیچ، جان عزیزانش، فرزندانش، علی اصغرش را بدهد و تقدیم کند و خانواده‌اش به اسارت بروند. از این بالاتر دیگر چیزی می‌شود؟! (67/5/28)

افزایش بصیرت به ائمه، قرآن و اسلام، هدفی برتر از گریهٔ بی‌بصیرت

من می‌خواهم برای همیشه توصیه کنم؛ یعنی واقعاً به فکر باشید که وقتی شعر می‌خوانید یا دَم می‌دهید تا مثلاً در نوحه‌خوانی سینه بزنند، چیزی بگویید که آن‌کس که سینه می‌زند، بر معرفتش بیفزاید، یک چیز جدیدی بفهمد. بله، می‌شود گریه گرفت و مصیبت‌خوانی کرد، بدون بصیرت؛ این‌هم یک مرحله‌ای است، بلاشک یک مرحله‌ای از فضیلت است؛ اما آن فضیلت برتر، آن هدف اعلا، آن غایت‌القُصویٰ[14] از همۀ این مقدمات، این است که ما بصیرت‌هایمان افزایش پیدا کند؛ نسبت به ائمه، نسبت به قرآن، نسبت به اسلام، نسبت به آیندۀ جامعۀ جهانی. اینها هدف‌های اصلی است. اینها باید ان‌شاءالله در شعرهای ما هم بیاید، در خواندن‌ها و مداحی‌های ما هم بیاید. (95/4/24) اگر توکل به خدا، آگاهی، بصیرت، ایجاد روح حماسه و فداکاری، اگر اینها نبود، این مجالس، تکلیف خودش را در این زمان انجام نداده؛ اینها چیزهایی است …

همراهی دین با آگاهی و بصیرت و بی‌فایدگی ایمان کورکورانه

فایدۀ این‌جور گفتن چیست آقا؟ چه عیب دارد که انبیا اول مردم را دَوَل[12] بدهند؟ مدتی مردم را سر بدوانند، مدتی حرف‌های پوچ بزنند، مدتی آنچه را که نمی‌خواهند، به مردم وانمود کنند که می‌خواهیم، در آخر، هدفشان را تأمین کنند؛ چه مانعی دارد؟ مانعش این است که دین با آگاهی و بصیرت همراه است. ایمان دینی اگر کورکورانه و ناآگاه باشد، فایده ندارد. دین می‌خواهد هرکسی که به او می‌گرود، هرکسی که وارد منطقه و محیط او می‌شود، از اول بداند که به کجا می‌رود و دنبال چه کاری می‌رود. آن عربِ بیابانیِ بی‌اطلاع ازهمه‌جا هم، وقتی می‌آید پیش پیغمبر مسلمان می‌شود، از آن ساعت اول می‌داند چه می‌خواهد، دنبال مجهول مطلق نیست، می‌فهمد چه می‌خواهد؛ برای همین است که آن‌جور تحمل می‌کند و صبر می‌کند. برای همین است که تابِ آن‌همه رنج و شکنجه و سختی را …