وظیفهٔ طلاب، روشنفکران و دانشگاهیان در معرفتبخشی به مردم
… [حادثهی] فیضیّه و بیستودوّم بهمن، روشنگری در همین زمینه بود؛ آن کسانی که با مردم حرف میزدند، آن کسانی که جوانها را معرفت میآموختند و بهخط میکردند ــ امثال مطهرّیها و امثال اینها ــ کارشان این بود که [هدف را] مشخّص کنند و معرفت لازم به مردم داده بشود. توانبخشی معرفتی خیلی مهم است؛ این کار اصلی است. طلبهی ما، فاضل ما، روشنفکر ما، دانشگاهی ما، استاد ما باید در این زمینه حرکت بکنند؛ معرفتبخشی کنند، توانبخشیِ معرفتی کنند.
وابستگی پیشرفت نظام مردمی به آگاهی مردم
نظام مردمی، جز با آگاهی مردمْ ممکن نیست پیش برود. نظام دیکتاتوری، نظام غیر مردمی، نظام کودتایی، نظام تحمیلی که با مردم سر و کاری ندارد، دست مردم کاری ندارد، با فکر مردم سر و کاری ندارد، برایش مهم نیست که مردم بفهمند یا نفهمند. چه آنجا که شمشیر حاکم است و چه آنجا که سرمایه حاکم است - فرقی نمیکند - اگر دشمنی …
لزوم آگاهسازی مردم و دادن قوهٔ تحلیل به آنان در نظام مردمی
مسؤولان یاوهگوی رژیم گذشته، یک وقت گفته بودند که «هر کس با ما مخالف است، از این مملکت بیرون برود!» برخورد نظامهای غیرمردمی با مردم، چنین است. البته گاهی، ریاکارانه، اسم مردم را میآورند؛ لکن تظاهر است و واقعی نیست. نظام مردمی - که مردم در بافت اصلی آن دخالت دارند - مستغنی از آگاهی مردم نیست. باید مردمش را آگاه کند؛ باید به آنها قوّت تحلیل بدهد و باید آنها را از آگاهیها و معلومات لازم و مفید و معرفتِ لازم سرشار کند. منظور، تبلیغات نیست که حرفهای خودش را پیوسته به خورد مردم دهد؛ نه. مراد، این نیست. در نظام مردمی، مردم باید اهل تحلیل شوند تا بفهمند که نظام برایشان مفید است. آگاهی برای چنین نظامی، مثل آب و هوا، لازم و واجب است. نظام ما، این گونه است. هر چه مردم بیشتر آگاه …
شناخت رهبر حق در پی رسیدن رشد و شعور اجتماعی ملت به حد مطلوب
وقتی آگاهی مردم، رشد و شعور اجتماعی و اسلامی ملت مسلمان، به درجۀ مطلوب برسد، رهبرش را میشناسد. اگر با شخص نشناسد، با شخصیت میشناسد. ملت مسلمان، وقتی احساس میکند که دوازده سال است دارد چوب اختلاف طبقاتی را میخورد؛ دوازده سال است که دارد چوب فامیلپرستی عثمان را میخورد؛ وقتی احساس میکند که آنکسیکه در رأس جامعۀ اسلامی قرار گرفته است، ناتوان از دفاع از مقدسات اسلام است؛ وقتی ملت مسلمان …
لزوم شعور به درد افزون بر فشار برای حرکت امت به سوی سعادت
… انسانی که در خواب است، درد میکِشد. گاهی شاید دیده باشید میان خواب و بیداری، دندان انسان یا عضو دیگری درد میگیرد. انسان رنج میبرد، درد را میکِشد، اما نمیتواند بفهمد که این چیست. لمس میکند درد را، اما ادراک نمیکند. شعور به درد نیست؛ گاهی مردم اینطورند. آنچه که یک امتی را بهسوی راه سعادت و نجات، رهبری میکند، دردِ تنها نیست، شعور به درد هم لازم است. احساس جسمی فقط نیست، احساس عقلی هم لازم است. لذا روی همین دلیل است که من اینطور فرض میکنم که آمدن مردم بهسوی امیرالمؤمنین، فقط بر اثر فشار نظام عثمانی نبود؛ آگاهگریها در این زمینه اثر میبخشید. چه کسی مردم را آگاه میکرد؟ چه کسی مردم را به آنچه که کلید خوشبختیهای آنها بود، رهنمون میشد؟ خودِ …
بیخبری و غفلت عامهٔ مردم و جذب آنان به دستگاه قدرت
… کرده بود در امر حکومت و خلافت عبدالملک، مردم هم باور میکنند. امام سجاد را از کار کنار گذاشته بود، از اینجا بفهمند؟ خب مردم امام سجاد را نمیشناختند؛ دستهای قدرتمند اموی نگذاشته بود که این نور حقیقت و این خورشید تابانِ امامت در معرض دید مردم قرار بگیرد. عامۀ مردم در یک بیخبری مطلق، در یک غفلت محض، همه مجذوب دستگاه قدرت و خلافت، همه منتظر یک اشارۀ کوچک ازطرف قدرتهای قاهر زمان که پولشان را بدهند، پشت سرشان نماز بخوانند، به فرمان آنها جان و مالشان را فدا بکنند، با دوستان آنها دوست باشند و با دشمنانشان دشمن. این مردمِ [غافل]؛ اینهم زمینۀ سوم.
بیضرر بودن وجود مخالفان برای نظام با آگاهی و قدرت تحلیل مردم
… به هدفهای بلند و سربلندی و ترقّی ملت ایران است، دائم با چالشها مواجه کنند. طبیعت اینها این است و این موضوع مربوط به امروز هم نیست؛ بلکه هر وقت نتوانستهاند با اسلام و نظام اسلامی کنار بیایند، به این شیوه متوسّل شدهاند، که در صدر اسلام هم نظایرش را دیدهایم. برای اینها تبلیغ، گفتن و نصیحت کردن بیفایده است و البته بودنشان هم برای نظام اسلامی ضرری ندارد؛ چون وقتی مردم آگاه هستند و حقایق را میدانند و قدرت تحلیل دارند، وجود اینگونه افراد هیچ اشکالی ندارد. در زمان پیغمبر و امیرالمؤمنین علیهماالسّلام هم همیشه مخالفانی بودند. بههرحال، ما نمیخواهیم اصرار بورزیم؛ به قول مرحوم حکیم هیدجی:
لزوم افزایش آگاهی افراد دربارهٔ مسائل زیستمحیطی و ایجاد الزامات قانونی
شیوههای ناصحیح و غیر عادلانه در تعامل با طبیعت و آلوده ساختن محیط زیست در کشورمان نشاندهنده فقدان آگاهیهای زیست محیطی و ضعفساز و کارهای قانونی در صیانت از محیط زیست و جلوگیری از آلوده ساختن آنست. برای از بین بردن این نقیصهی بزرگ و اساسی باید آگاهی افراد نسبت به مسائل زیست محیطی افزایش یابد و مدیریتهای کلان در ایجاد ساختار مناسب همراه با الزامات قانونی برای رعایت حقوق عمومی تلاش کنند و انگیزهها و حساسیتها را برای مقابله با آلایندهها بالا ببرند.
حرکت ملت با نیروی آگاهی و معجزهٔ همراهی ایمان و آگاهی
مسائل فراوانی قابل طرح است؛ هم مسائل داخل کشور، مثل اهمیت مسأله کار و کارگر و جامعه کارگری؛ هم مسأله معلّمان و مسائل گوناگون دیگری که آگاهی مردم عزیز ما از اینها لازم است. ملت ما ملتی است که تاکنون با نیروی آگاهىِ خود حرکت کرده است. وقتی ایمان با آگاهی همراه شد، معجزه میکند. دشمنان ما هرجا توانستند، از ناآگاهیها استفاده کردند. مسائل جهان اسلام هم مسائل مهمّی است. تصوّر نشود که مسائل جهان اسلام، مسائل فلسطین و مسائل خاور میانه، با مسائل داخلی و سرنوشت ما ارتباطی ندارد. امروز مسائل جهانی در هم تنیده است و مسائل ملتها به هم مرتبط است. سیاستهایی که در دنیا مشکلات ملتها را طرّاحی …
لزوم آگاهی مردم از مسائل مهم کشور برای پیشرفت
… ریشهدار میشود، وقتى مردم بخواهند؛ وقتى مردم در صحنه باشند؛ وقتى مردم از انقلاب کناره نگیرند؛ وقتى مردم در صحنههاى سیاست حضور داشته باشند؛ بدانند که چه میکنند و چرا میکنند و به چه عزم و نیّتى انجام میدهند. حضور مردم، زندهکنندهی فضاى زندگى در یک کشور است. وقتى مردم در سیاست دخالت نکنند، نسبت به اوضاع سیاسى اظهار نظر نکنند، دلسوزى نکنند، ندانند که آمد، که رفت، چه کسى مسئولیّت پیدا کرد، با چه کسى داریم مبارزه میکنیم، به کدام سمت حرکت میکنیم، اگر این مسائل عمدهی زندگى یک ملّت را آحاد مردم ندانند، کشور پیش نخواهد رفت. همه باید به مسئولین کشور کمک کنند.گذشت آن روزى که کشور متعلّق بود به یک عدّهی خاصّى، به یک خانوادهی خاصّى؛ یعنى آنها متعلّق به خودشان میدانستند، مردم هم باور کرده بودند. گذشت آنوقتى که مردم بیگانه باشند از امور کشور و به آنها ارتباطى نداشته باشد؛ نخیر، …
بیخبری از وضع مطلوب، مانع اعتراض به وضع نابسامان
و اما آنکسانیکه بعد از عثمان مردم را زیر بار تحمیلات سنگین خود انداختند، اولْکاری که کردند، خاطرۀ عدل اسلامی را از ذهنها شستند و زدودند. اولکاری که کردند، این بود که با یک مغزشویی درازمدت، از یاد مردم بردند که اوضاع جهان چگونه باید باشد. مردمی چشم گشودند و خود را در مزبله دیدند و پنداشتند که همینجا گلستان و جنان[2] برین است، به آنها آنطور حالی کرده بودند. تو میخواهی موجودی که در میان زبالهدانی به دنیا آمده، در همانجا رشد کرده، چیزی سوای همان پلیدیها ندیده و حتی نشنیده، و اگر شنیده، باور نکرده؛ تو میخواهی درمقابل آن اوضاع نابسامان، اینچنین مولودی، اینچنین موجودی، بیاشوبد، خشم بگیرد، اقدام بکند؟ اولین کاری که دشمنانِ نفع و سود و بهرۀ انسانها کردند، همین بود. و چه کار مؤثری بود. آن بهشتی را که اسلام به انسانها وعده داده است، آن بهشت را از مقابل دیدگان مردم پوشیده داشتند...یکچنین جامعهای را مردم دیده بودند، و پس از آنکه عثمان بنا کرد به انحراف …
تکیهٔ اسلام بر فهم و درک مردم
… و باتقوا هست. اما نکتۀ بسیار مهم، در مورد پایۀ سوم اجرای عدالت است؛ و آن مردمند. اگر بخواهیم در جامعه، عدالت بهمعنای واقعی اجرا بشود، باید مردم در صحنۀ اجتماع حضور کامل داشته باشند، حقوق خود را بفهمند و اجرای عدالت را که تأمین عادلانۀ آن حقوق است، بخواهند. به همین جهت اسلام بر روی فهم و درک مردم تکیه میکند.
پرسش از باور و سکوت مردم در برابر ادعای حکومت ظالم
… یک امام عادلی، خونِ او هدر است[4] در اسلام؛ اسلامی که اینقدر به خونِ مردم اهمیت میدهد. اینها آمدند پسر پیغمبر، پسر فاطمۀ زهرا، پسر امیرالمؤمنین را بهعنوان خروجکنندۀ بر امام عادل ـ که چه کسی باشد آن امام عادل؟ یزیدبنمعاویه! ـ معرفی کردند و کارشان گرفت. حالا آنها که دستگاه حکومت ظالمند، خب هرچه دلشان میخواهد میگویند، مردم چرا باور کنند! مردم چرا ساکت بمانند!
تکیهٔ دعوت مکتبی بر شعور و درک و خواست طبیعی مردم
دشواری کار دعوت راستین امامت در همین نکته نهفته است. یک دعوت مسلکیِ کامل که میخواهد قدرت را از هرگونه زورگویی و تجاوزطلبی و تعدی به حق آزادی و حق مردم دور نگاه داشته، اصول و موازین اساسی اسلام را مراعات کند، ناگزیر باید با تکیه بر شعور و درک مردم و در زمینۀ احساس نیاز و خواست طبیعی آنان، رشد و پیشرفت خود را ادامه دهد؛ و بهعکس، مبارزاتی که هرچند به ظاهر با شعارهای مسلکی و مکتبی کار خود را آغاز میکند، ولی در عمل، دست به قدرتنماییهایی همچون همۀ قدرتمندان میزند و از اصول اخلاقی و اجتماعی خود چشم میپوشد، از این دشواری فارغ است؛ و این است راز طولانیبودن جریان نهضت امامت، …
پیروزی شیوهٔ بنیعباس بهسبب ضعف اخلاقی و فکری اکثریت مردم
… که در جوانی مُرد، قبل از آنکه حکومت بر آل عباس مستقر بشود، [به ابیمسلم خراسانی] نوشت هر آدمی که پنج وجب قدش بود ـ یک بچۀ هفت هشت دهساله ـ اگر به او ظنین شدی، بیدریغ او را بکُش. هرکسی که مورد تهمتت قرار گرفت، نابودش کن[8]؛ این شیوۀ بنیعباس است در دعوت. یکچنین شیوهای، در آنچنان موقعیتی، و با آن ضعف اخلاقی و فکریِ اکثریت مردم در زمان اواخر خلافت بنیامیه، موفق و پیروز میشود، این یک امر طبیعی است.
پیشرفت شعور مردم و طرح پرسشهای فکری دربارهٔ اسلام و احکام
… بگویم. «سؤال» چیز خوبی است. دستور شرع هم این است که انسان چیزهایی را که نمیداند، بپرسد. و بر کسانی که میدانند، واجب است که سؤالِ سؤالکننده را پاسخ بدهند، مگر این که در آن پاسخ دادن مفسدهای مترتب بشود. در روزگار ما سؤال زیاد است و این سؤالها سه نوع است؛ یک نوع سؤالهای فکری و ایدئولوژیک است راجع به اسلام، راجع به مقررات و احکام دینی. چون شعور مردم و فکر مردم پیشرفت کرده، برای آنها سؤال مطرح میشود، میخواهند از اسلام چیزهای زیادی را بدانند.
بیخبری عامهٔ مردم، از زمینههای زمان امام سجاد (ع)
آن قدرت قاهر، آن شیعیان فراری و گریزان، انسانهایی که حق را شناختند، اما در راه حق به جِد قدم نگذاشتند، این دو گروه؛ اینهم عامۀ بیخبرِ مردم.