رفتن به محتوای اصلی

برنامه‌ریزی

نام‌های دیگر: برنامه‌ریزی بلندمدت، برنامه‌ریزی راهبردی، برنامه‌ریزی کلان، برنامه‌ریزی و پیگیری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

هدف‌گذاری و تنظیم برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت و پیگیری اجرای آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضاى هیئت دولت— ۱۳۶۸/۰۶/۰۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اگر ما نگاه کلان به انقلاب و حادثه‌ی پدید آمدن جمهوری اسلامی بکنیم، جزئینگریها نمیتواند ما را گمراه کند. گاهی جزئینگری و نگاه نکردن مسیر مستمرِ از ابتداء تا انتهاء، انسان را گمراه میکند؛ حتّی گاهی آدم راه را گم میکند، هدف را گم میکند. نمیخواهیم بگوئیم جزئینگر نباشیم؛ چرا، نگرش به جزئیات، یعنی همان برنامه‌ریزی؛ این را ما منکر نیستیم. برنامه‌ریزی، نگاه به فصول مختلف و بخشهای مختلف، یعنی جزئینگری. میخواهیم بگوئیم این نگاه به بخشها و اجزاء و ابعاض موجب نشود که ما غافل بشویم از نگاه به کل. چون نگاه به کل برای ما درس‌آموز است.
یک نکته هم در مورد پیشنهادهایی که میشود -چند نفر از خانمها و آقایان پیشنهادهایی هم مطرح کردند که حالا باید ان‌شاءالله نگاه کنیم، به برادران و آقایان محترم مدیریّت این پیشنهادها عرضه بشود که بروند دنبال کنند، ان‌شاءالله نگاه کنیم ببینیم میتوانیم تحقّق بدهیم یا نه- عرض بکنم؛ پیشنهاد عملی باید داد. هر پیشنهادی که میخواهید بدهید، نگاه کنید ببینید چقدر قابل عملی شدن است؛ برنامه‌ی منطبق با وضعیّت زمین بدهید. اینجا هم من اشاره کنم به حرفی که باز همین پریروز[10] به این آقایان مسئولین -چون [در آنجا] همین‌طور برنامه گفته میشود برنامه‌ی چه، برنامه‌ی چه- [گفتم]؛ بنده به اینها گفتم برنامه، چیزی فراتر از هدف‌گذاری است؛ هدف‌گذاری، برنامه نیست. برنامه عبارت است از کشیدن راه، کشیدن جادّه به سمت مقصد؛ این برنامه است، به این میگویند برنامه. اگر چنانچه شما جادّه‌ای که میخواهید بکشید، خصوصیّات و ممیّزات زمین را در نظر نگیرید و خودتان را آماده نکنید برای برخورد با این خصوصیّات، خیلی زود دچار مانع میشوید؛ میرسید به یک فرض کنید ارتفاعی، میگویید نشد؛ خب از اوّل میخواستید فکرش را بکنید که این راه ارتفاع دارد، این راه ارتفاعات صخره‌ای دارد، این راه رودخانه دارد، پل لازم دارد؛ وقتی اینها را قبلاً پیش‌بینی نکردید و در برنامه نگنجاندید و برنامه را بر اساس واقعیّت زمین تنظیم نکردید، طبعاً گیر میکنید. برنامه را با توجّه به واقعیّتها [باید نوشت]؛ آن چیزی که واقعیّت است و میشود عمل کرد.

شاهدها (۷۹ پاراگراف)

شناخت موقعیت و چالش‌ها و برنامه‌ریزی، شرط موفقیت ملت زنده

… کرد. البته جانمایه‌ی این عزم ملی و بزرگ، نیت پاک و تصمیم بر جلب رضای الهی است؛ تصمیم بر پیمودن صراط مستقیم؛ و آنگاه شناختن موقعیت خود و وضع خود، جایگاه خود در شرایط کنونی عالم و چالشهایی که پیش روی ملت قرار دارد، و شناختن خطوط اساسی برای مواجهه‌ی با چالشها. این، شرط موفقیت یک ملت زنده است؛ وضع خود را، جایگاه خود را، شرائط خود را درست بشناسد و برای این شرائط برنامه‌ریزی داشته باشد و عزم و تصمیم قاطع بر مواجهه‌ی با آنچه که در این راه برای انسان به طور طبیعی پیش بیاید. من از این فرصت استفاده میکنم؛ در این ساعتی که در خدمت شما هستم، در این باره‌ها قدری صحبت میکنم.

تعریف راه‌های رسیدن به هدف‌های والای نماز در قالب هدف‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت

… صلاح و فلاح همگانی است، لیکن تا رسیدن به آن مقصود والا، هدف میان مدت، برافروختن چراغ نماز در همه خانه ها و در خانه ی دلها است. و هدف کوتاه مدت، به کارگیری همه ظرفیت علمی و هنری و تبلیغی کشور در این راه و سمت و سو دادن به همه آنگونه تلاشها در این جهت است. همچنانکه برای گزاردن نماز باید قبله را شناخت و به آن روی آورد، برای لبریز کردن فضای دنیا و دنیای دلها از عطر و جلوه و روح نماز هم قبله ای وجود دارد که باید آن را یافت و بدان روی کرد. این قبله همان هدفهای والا و نهایی نماز است و روی کردن به آن، پیمودن راههایی است که بدان منتهی می شود، و این راهها در قالب هدفهای کوتاه مدت و میان مدت، تعریف شدنی است.

لزوم برنامه‌ریزی صحیح جوانان برای زندگی

شما در دوران جوانى هستید، این انبار هنوز پُرِ پُر است. از بخشى از این انبار به ‌صورت بذر باید استفاده بشود؛ آن بخش مال همین سالهاى جوانى شما است، این بذرِ آینده است. برنامه‌ریزى کنید براى زندگی‌تان. برنامه‌ریزى صحیح بکنید. چیزهایى هست که براى انسان تا آخر عمر مفید است، چیزهایى هست که براى انسان تا بعد از آخر عمر هم یعنى در دوران نشئه‌ى زندگىِ بعد مفید است، چیزهایى هست که براى انسان در دورانهاى حوادث مهم، مفید واقع میشود. شما سالهاى متمادى ــ ده‌ها سال ــ در این دنیا زندگى …

تلازم برنامه و سیاست برای سنجش درستی سیاست‌ها

… در دولت و بعد در مجمع تشخیص مصلحت نظام و ملاحظه نقدهای مختلف و انتخاب سیاستها و بعد برنامه‌ریزی بر اساس سیاستها، یک روال طبیعی و منطقی پیدا کرد؛ لیکن توجّه داشته باشید که در خلال این برنامه‌ریزی، سیاستهایی که از این مراحلِ گوناگون گذشته، دقیقاً رعایت شود. این‌که برنامه‌ها باید از دل سیاستها بجوشد، بایستی به معنای حقیقی کلمه منبعث از سیاستها و ساخته و پرداخته این سیاستها باشد که اگر برنامه در جایی موفّق شد، آدم بداند این سیاست درست بوده، اگر برنامه خطا کرد، آدم بداند سیاست غلط بوده؛ یعنی باید این تلازم معلوم شود. اگر یک جا در برنامه‌ها طوری شد که سیاستها رعایت نگردید، آن وقت علّتِ غلط بودن برنامه مشخّص میشود. این غیر از آن چیزی است که به عملکرد مجریان مربوط میشود. بالاخره درصدی به عملکرد مجریان برمیگردد و سیاستها از اینها برکنار خواهد ماند. بنابراین، آدم نمیتواند تشخیص دهد که آیا این سیاستی که ما نشستیم با این همه مقدّمات و مجمع تشخیص و قبلش هیأت دولت و شاید چند …

لزوم برنامه‌ریزی فردی متناسب با سن و امکانات برای بهره از وقت

… و میتواند محصول صحیحى از زندگى خودش به دست بیاورد. بنابراین آنچه من به جوانان عزیز، نوجوانان عزیز میتوانم توصیه بکنم، این است که از وقت، از حال، حدّاکثر استفاده را بکنند؛ این هم البتّه بدون برنامه‌ریزى نمیشود. باید بنشینند با همان ذهن خودشان [انجام دهند]. برنامه‌ریزى هم یک الگوى همگانى ندارد که من بگویم همه باید این‌جور برنامه‌ریزى کنند؛ نه، هر کسى بر حسب سنّش، بر حسب وضع زندگى خانوادگی‌اش، بر حسب امکاناتش، بر حسب آن شهرى که در آن زندگى میکند، خانواده‌اى که در آن زندگى میکند، یک ‌جور برنامه‌ریزى‌ای ممکن است بکند و یک‌ جور امکانى داشته باشد. برنامه‌ریزى کنند و با برنامه از وقتشان حدّاکثر استفاده را بکنند.

لزوم برنامه‌ریزی کشور بر پایهٔ رفاه عمومی و عدالت اجتماعی

… دارد؛ جامعه‌ى اسلامى آن مسلک را طى میکند. این سیاست کلّى اقتصادى کشور است. اساس، عبارت است از رفاه عمومى و عدالت اجتماعى. البتّه ممکن است یک نفرى با تلاش بیشتر و استعداد بیشترى، بهره‌ى بیشترى براى خودش فراهم بکند؛ مانعى ندارد امّا باید در جامعه فقر نباشد. هدف برنامه‌ریزان باید این باشد؛ [سازمان] برنامه و بودجه، سازمان برنامه و برنامه‌ریزان کشور با این سیاست کلّى و با این اساس باید برنامه‌ریزى کنند.

لزوم هدف معین و از پیش روشن برای ملاقات‌ها و تماس‌ها

… گاهی هم شخصی برود با یکی تماس بگیرد، مادامی که برنامه‌ریزی نشده نباشد، خیلی کار نیست. اگر برنامه‌ریزیشده و هدایت‌شده باشد، چرا. ممکن است بگویند شما در ماه با پنج نفر، ده نفر از شخصیتها در آن‌جا مرتب تماس بگیرید؛ خودتان هم برای تماس دیگران آماده بنشینید. این باید برنامه داشته باشد و قبلاً معلوم باشد که در این ملاقاتها چه میخواهیم داده بشود و چه میخواهیم گرفته بشود؛ چه به آنها محول کنیم و از آنها چه بخواهیم. غرض، همه چیز به آن بخش اجرایی در دبیرخانه برمیگردد. هر کدام از آقایانی که بتوانند در آن بخش همکاری کنند، بسیار خوب است.

مشکلات مسیر دلیل نادرستی هدف و برنامه نیست

خیلى از کارهایى که خودش صحیح است، هدفش هم صحیح است، ممشىٰ[3] هم درست است، در حین عبور از گردنه‌هاى مختلف به مشکلاتى برخورد میکند. این مشکل دلیل نادرست بودنِ راه و هدف و برنامه و پیش‌بینى نیست. این حالا یک نمونه. برنامه‌ى متین و دقیقى است که اگر بى‌معارض و بى‌مزاحم پیش برود، به نقاط خوبى خواهد رسید. در زمینه‌ى مسائل سیاسى و مشى بین‌المللى، برنامه‌ى دقیقِ روشنِ حساب‌شده‌اى وجود دارد که اگر بى‌معارض و بى‌مزاحم حرکت بکند، به هدفهاى خوبى خواهد رسید. در …

دسته‌بندی کمبودها و رفع یک‌به‌یک موارد در اختیار

… همدیگر مؤثّر است؛ همه‌‌ی اینها بوده: کمبود پول داشتیم، کمبود آدم داشتیم ــ خب الان مثلاً این تعدادى که ما نماینده داریم در کشورها، تعدادِ لازم که نیست؛ چند برابرِ این لازم است ــ لابد امکانات نیست؛ امکانات انسانى و مادّى و تجهیزاتى قاعدتاً کمبود داریم، نیست. باید بنشینیم مثل یک حسابگر، یک مغز متفکّر، یک جدول درست کنیم؛ این کمبودها را در این جدول بگذاریم، ببینیم کدام از اختیار ما خارج است و کدام تحت اختیار ما است؛ آنهایى که تحت اختیار ما است، بگوییم: حالا این یکى را همّت بگماریم برطرف کنیم، این دوّمى را همّت بگماریم برطرف کنیم، این سوّمى را برطرف کنیم؛ غفلت در کار جایز نیست.

لزوم کار و تلاش برنامه‌ریزی‌شده با استفاده از نیروهای عالم

… خواستیم اصلاً ببندیم دَرِ این دکّان را ــ کلّى محصول، کار علمى، پیشرفت علمى، آثار باارزش، کتاب نوشته باشیم؛ جاپاهاى ما معلوم باشد و در واقعیّت زندگى و دنیا اثر گذاشته باشیم. در این صورت با‌فایده خواهد بود و البتّه این هم میطلبد استفاده از نیروهاى خوب را؛ باید از نیروهاى عالِم و به‌دردبخور در هر جا هست، استفاده بکنیم. و بعد، باید کار و تلاش بشود؛ نباید رها بشود که هر کسى برود سراغ کار خودش، این کار هم وسط بیفتد، هر گاه یک بار هم چند نفرى دُور هم جمع بشوند؛ واقعاً برنامه‌ریزى بشود، بر طبق برنامه‌ریزى کار بشود.

تدوین برنامه‌های سالانه، پنج‌ساله و ده‌ساله و سنجش تحقق آن

به نظر من اساسى‌ترین کار این مجموعه این است که بر اساس آن هدفها و سیاستهایى که گفته ‌شده، برنامه ریخته بشود؛ معلوم بشود که ما امسال از اوّل سال تا آخر سال، چه کارهایى را باید بکنیم و تا کجا باید پیش برویم؛ بعد آخر سال بسنجیم ببینیم شد یا نشد. برنامه‌هاى پنج‌ساله و ده‌ساله ریخته بشود. عن‌بصیرةٍ ما باید پیش برویم. و البتّه به نظر من روح همه‌ى این تلاشها گسترش این انقلابى است که امروز در کشور ما حیات جدیدى نه ‌فقط به ما بلکه به مسلمین داده. این، روحِ همه‌ى قضایا است؛ یعنى اگر ما میخواهیم خانواده‌ى شیعه را به هم نزدیک کنیم، براى چه میخواهیم …

هدف روشن و برنامه‌ریزی شرط بقا و کارآمدی هر تشکیلات

… اَجرُ مَن عَمِلَ بِها؛[3] هر کارى بکنید، دنباله‌ی آن سنّت حسنه‌اى است که ایشان با آن پیام[4] پُرطنین و پُرمحتوا و سرشار از روح و تپش بنیان‌گذارى کردند. این را دنبال کنید و سعى کنید کار را در همان چهارچوبى که امام در آن پیام آوردند، محتوا بدهید و پیش ببرید؛ یعنى نگذارید اندکى توقّف در کار به وجود بیاید.اگر یک تشکیلاتى به وجود آمد امّا هدف روشنى نداشت، یا هدف داشت لکن برنامه‌ریزى براى رفتن به سمت آن هدف انجام نگرفت، و تشکیلات بیکار ماند، به خودىِ خود، تشکیلات از هم خواهد پاشید. اگر هم بماند، صورت بی‌جانى است؛ خاصیّت تشکّل انسانى این است. هدف را محدّد[5] کنید، مشخّص کنید که میخواهید چه‌کار کنید. و هدف را از پیام امام بگیرید؛ امام در این پیام پیشنهاد خاصّى ندادند و طرح خاصّى را ارائه نفرمودند؛ امّا اوّل تا آخر پیام سرشار است از جهت و ارائه‌ی جهتها؛ آن اَعلام لازم و تابلوهاى سر راه که انسان را …

دیدن هدف دور در همهٔ مبارزه‌ها، وسیلهٔ پیروزی

… حرکت کن. «اِرمِ بِبَصَرِکَ اَقصیَ القَومِ» وقتی می‌جنگی، به آخر لشکر همیشه نگاه کن، جلوی پایت را فقط نبین. آن‌چنان در زمینه‌های نظامی و ادارۀ میدانِ جنگ و تاکتیک حرف می‌زند که شما وقتی می‌شنوید، یک سردار جنگی را می‌بینید، یک نظامیِ تمام‌عیار را می‌بینید. اینکه جلوی پایت را نگاه نکن، آخر لشکر را نگاه کن، البته یک معنا و مفهوم عامی دارد و می‌تواند در همۀ میدان‌ها، در همۀ مبارزه‌ها، سرمشق قرار بگیرد؛ یعنی انسان فقط جلوی پایش را نبیند، بلکه همیشه آخرها را ببیند، هدف و مقصود را دورتر قرار بدهد. و این وسیله‌ای است برای پیروزی؛ اما با توجه به شیوۀ جنگ‌های کلاسیک در جنگ‌های قدیمیِ آن زمان که با شمشیر بود، این تاکتیک جنگی است اصلاً؛ این جنگاوری که شمشیر را دست می‌گیرد، نباید خودش را مشغول کند به اینجا، باید خودش را موظف و مسئول بداند که برساند به آخر صفوف، آنجایی که جای فرماندهان است، …

برنامه‌ریزی به معنای نگرش به جزئیات و بخش‌های مختلف

… کلان به انقلاب و حادثه‌ی پدید آمدن جمهوری اسلامی بکنیم، جزئینگریها نمیتواند ما را گمراه کند. گاهی جزئینگری و نگاه نکردن مسیر مستمرِ از ابتداء تا انتهاء، انسان را گمراه میکند؛ حتّی گاهی آدم راه را گم میکند، هدف را گم میکند. نمیخواهیم بگوئیم جزئینگر نباشیم؛ چرا، نگرش به جزئیات، یعنی همان برنامه‌ریزی؛ این را ما منکر نیستیم. برنامه‌ریزی، نگاه به فصول مختلف و بخشهای مختلف، یعنی جزئینگری. میخواهیم بگوئیم این نگاه به بخشها و اجزاء و ابعاض موجب نشود که ما غافل بشویم از نگاه به کل. چون نگاه به کل برای ما درس‌آموز است.

امکان و لزوم برنامه‌ریزی پیچیده‌تر با در نظر گرفتن موانع

… هم تجربه‌ی زیادی دارد، هم ناکامی‌ها را دیده، تلخی‌ها را دیده، دشواری‌ها را دیده، مانع‌تراشی‌ها را دیده، معارضه‌ها را دیده -یعنی اینها را در طول زمان، این جامعه‌ی نخبگانی ما مشاهده کرده‌اند- و نگاهش به مسائل اساسی کشور نگاهی است همراه با توجّه به این مشکلات. پس بنابر‌این، برنامه‌ریزی هم میتواند برنامه‌ریزی پیچیده‌تر و قوی‌تری باشد از آنچه در گذشته انجام میگرفته، و باید همین جور باشد؛ یعنی واقعاً راهبری‌های عملیّاتی بایستی با در نظر گرفتنِ این مشکلات و موانع انجام بگیرد. علاوه بر این، مسائل جدیدی هم هست که در گذشته نبود؛ حالا از جمله مثلاً فرض کنید فضای مجازی، که یک مسئله‌ی جدیدی است، پدیده‌ی تازه‌ای است و قبلاً این [پدیده] وجود نداشته. بنابر‌این، برای پیشگیری از مشکلات ناشی از این پدیده -بالاخره هر پدیده‌ای یک مشکلاتی دارد، …

لزوم روشنی راهبردها و پرهیز از لفاظی در آن‌ها

… و قرآنی و نیازهای حقیقی جامعه‌ی ایرانی با خصوصیّاتی که دارد؛ باید متّکی به این چیزها باشد. هدفها که مشخّص شد، بر اساس این هدفها، دستورالعمل‌ها و راهبردهای کلّی مشخّص میشود. اینها کارهایی است که در طرحِ تحوّلِ شما صورت گرفته؛ یعنی این کارها را انجام داده‌اند. البتّه بایستی این راهبردها و دستورالعمل‌ها که معیّن میشود، روشن باشد، با تبیینِ صحیحِ مفهومِ موردِ نظر همراه باشد؛ لفّاظی و مانند اینها در آن به درد نمیخورد، فایده‌ای ندارد؛ باید مشخّص باشد که چه کار میخواهیم بکنیم، آن دستورالعمل کلّی و راهبرد کلّی چیست. بر اساس این راهبردها، آن وقت هدفهای عملیّاتیِ جزءبه‌جزء مشخّص بشود که در هر بخشی چگونه عمل کنیم و این هدفها چیست. بعد از آنکه این هدفهای عملیّاتی و در واقع سیاستهای عملی مشخّص شد، آن وقت نوبتِ برنامه‌ی اجرائیِ مشخّص است برای رسیدن به این [هدفها]. خب این …

نیاز پیشرفت به کار، سیاست درست و راهبرد برنامه‌ریزی‌شده نه تنبلی و اعتماد به دیگران

… به رشد هشت درصدی برسد، به‌خاطر ظرفیّتهای بی‌شماری است که در داخل وجود دارد. اوّل [برنامه‌] بعضی میگفتند رشد هشت درصدی در زمینه‌ی مسائل اقتصادی ممکن نیست؛ بعد خود مسئولین آمدند به ما گفتند نخیر، همین که شما نوشتید درست است؛ رشد هشت درصدی امکان‌پذیر است؛ منتها خب کار لازم دارد، سیاست درست لازم دارد، راهبرد صحیح برنامه‌ریزی‌شده لازم دارد؛ با تنبلی و بیکارگی و اعتماد به دیگران نمیشود؛ باید با برنامه‌ریزی پیش رفت. این به‌خاطر ظرفیّت کشور است؛ ظرفیّت کشور خیلی بالا است. از جمعیّت حدود هشتاد میلیونیِ ما، بیش از سی درصدِ این جمعیّت عمرشان بین ۲۰ سال تا ۳۵ سال است؛ یعنی در عنفوان جوانی [هستند]؛ جوانی مظهر تحرّک است، مظهر نشاط است. ما این‌همه جوان در کشور داریم؛ در بین این …

لزوم برنامه‌ریزی دائمی در رأس تشکیلات سپاه

… میتوانید انجام بدهید و یک برهه‌ای از زمان که بگذرد، ناگهان میبینید در یک نقطه‌ی بالاتری قرار دارید؛ یعنی پیشروندگی حتمی است. تلاش که بود، همت که بود، امید که بود، حتماً پیشروندگی هست؛ یعنی برو برگرد ندارد. این را بایستی مجموعه‌ی سپاه در نظر داشته باشند. البته برنامه‌ریزیهای گوناگون در صدر تشکیلات سپاه یک امر لازم و دائمی و همیشگی است که بایستی انجام بگیرد، دارد هم انجام میگیرد و خوب هم هست. و امیدواریم ان‌شاءالله خدای متعال کمکتان کند. امروز همین مقدار بس است. امیدواریم خداوند شماها را مشمول لطف خودش قرار بدهد.

ملاک بودن خیر عامهٔ مردم، نه نفع کوتاه‌مدت

… دو کار در قبال مردم داریم: یک کار این است که به آنها خدمت برسانیم؛ یک کار [هم] این است که محبّت و اعتماد آنها را جلب کنیم. «خدمت به آنها برسانیم» یعنى چه؟ یعنى شما هر جا هستید، برنامه‌ى شما آن وقتى درست است که نفع آن به مردم برسد؛ به همین مردمى که عرض کردم. البتّه دنبال نفع کوتاه‌مدّت نیستیم. نگویید که حالا برنامه‌ى پنج‌ساله چنین شد، چنان شد، وضع حقوق‌بگیرها بدتر شد ــ البتّه درباره‌ى مسائل مربوط به اوضاع گرانى‌ها و تورّم و مشکلات، مطالبى هست که ان‌شاءالله من در دیدار جداگانه‌اى با مسئولین آن، با هیئت دولت در میان خواهم گذاشت ــ نه، آن برنامه‌ى صحیح، آن راه درست که منتهى خواهد شد به خیر عامّه‌ى مردم؛ این ملاک است. در دستگاه قضائى ملاک این است؛ در دستگاه قانونگذارى ملاک این است؛ در دستگاه اجرائى هم ملاک این است؛ هر کسى در کشور باید براى خدمت به مردم تلاش کند.