رفتن به محتوای اصلی

بدعت

نام‌های دیگر: بدعت در دین

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

افزودن امری ناروا به دین و رد آن از سوی پیشوایان و علمای دین.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار مسئولان مجله‌ی حوزه‌— ۱۳۷۰/۱۱/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۴
۱۳۷۰۱۳۷۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

نوآوری هم خودش فینفسه یک ارزش نیست؛ نوآوری برحسب اقتضائات ارزش است. اگر چیز نویی بیاوریم که برحسب اقتضائات نباشد، چیز خوبی نیست. بدعت، یک نوآوری است؛ اما در شرع مقدس اسلام بد است. بنابراین، باید ابتکاراتی بر اساس نیازها و اقتضائات وجود داشته باشد. شما این را شامل همه چیز بکنید؛ طرح مجله، صفحه‌بندی مجله - البته صفحه‌بندی آن خوب است؛ من در صفحه‌بندی هیچ اشکالی ندارم؛ صفحه‌بندىِ مدرن و زیبایی است؛ اما در عین حال کدام چیز زیبایی است که نشود زیباتر بشود - حتّی آن فرم و قالبها و بزرگ و کوچک بودن حروف و تیتربندی و تقسیم‌بندی و توزیع مطالب. الان توزیع مطالب شما بین مسائل حوزه و مسائل عمومی، در چه حد است؟ بالاخره شما معیاری دارید که مسائل حوزوی چه‌قدر باشد، مسائل خارج حوزه و غیرحوزوی چه‌قدر باشد؛ این قابل تجدید نظر است؛ یعنی هر وقتی انسان میتواند روی این تجدید نظر بکند.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

نقد ترویج دوبارهٔ قفل زدن به بدن در عزاداری پس از منع علما

بنده خیلی متأسفم که بگویم در این سه، چهار سال اخیر، برخی کارها در ارتباط با مراسم عزاداری ماه محرّم دیده شده است که دستهایی به غلط، آن را در جامعه ما ترویج کرده‌اند. کارهایی را باب میکنند و رواج میدهند که هر کس ناظرِ آن باشد، برایش سؤال به‌وجود می‌آید. به‌عنوال مثال، در قدیم‌الایام بین طبقه عوام‌النّاس معمول بود که در روزهای عزاداری، به بدن خودشان قفل میزدند! البته، پس از مدتی، بزرگان و علما آن را منع کردند و این رسمِ غلط برافتاد. اما باز مجدّداً شروع به ترویج این رسم کرده‌اند و شنیدم که بعضی افراد، در گوشه و کنار این کشور، به بدن خودشان قفل میزنند! این چه کارِ غلطی است که بعضی افراد انجام میدهند!؟

بدعت نوعی نوآوری مذموم در شرع اسلام

نوآوری هم خودش فینفسه یک ارزش نیست؛ نوآوری برحسب اقتضائات ارزش است. اگر چیز نویی بیاوریم که برحسب اقتضائات نباشد، چیز خوبی نیست. بدعت، یک نوآوری است؛ اما در شرع مقدس اسلام بد است. بنابراین، باید ابتکاراتی بر اساس نیازها و اقتضائات وجود داشته باشد. شما این را شامل همه چیز بکنید؛ طرح مجله، صفحه‌بندی مجله - البته صفحه‌بندی آن خوب است؛ من در صفحه‌بندی هیچ اشکالی ندارم؛ صفحه‌بندىِ مدرن و زیبایی است؛ اما در عین حال کدام چیز زیبایی است که …

میراندن سنت و زنده کردن بدعت در جامعهٔ زمان امام حسین (ع)

… است که: یکی به رؤسای بصره و یکی به رؤسای کوفه است. در نامه حضرت به رؤسای بصره، این‌طور آمده است: «و قد بعث رسولی الیکم بهذا الکتاب و انا ادعوکم الی کتاب اللَّه و سنة نبّیه فان سنّة قد امیتت و البدعة قدا حییت فان تسمعوا قولی اهدیکم الی سبیل الرّشاد»[11] ؛ من میخواهم بدعت را از بین ببرم و سنّت را احیا کنم؛ زیرا سنت را میرانده‌اند و بدعت را زنده کرده‌اند! اگر دنبال من آمدید، راه راست با من است؛ یعنی میخواهم همان تکلیف بزرگ را انجام دهم که احیای اسلام و احیای سنّت پیغمبر و نظام اسلامی است.

لزوم سخن گفتن صریح دربارهٔ بدعت‌ها و اشتباه دلبستگان مؤمن آن

… هم باید این حرف را بزنند. شما آقایان هم باید بگویید. امام بزرگوار، خطشکنی بود که هرجا انحرافی در نکته‌ای مشاهده میکرد، با کمال قدرت و بدون هیچ ملاحظه‌ای، بیان میفرمود. اگر این بدعتها و خلافها در زمان آن بزرگوار میبود یا به این رواج میرسید، بلاشک میگفت. البته عدّه‌ای هم که به این مسائل دل بسته‌اند، متاذّی خواهند شد که چرا فلانی به موضوع مورد علاقه ما این‌طور بیمحبّتی کرد و با این لحن از آن یاد نمود. آنها هم البته، اغلب، مردمان مؤمن و صادق و بیغرضی هستند؛ اما اشتباه میکنند. وظیفه بزرگی که آقایان روحانیون و علما، در هر بخش و هرجا که هستید، باید برعهده داشته باشید، همانهاست که عرض شد. مجلس عزای حسین علیه‌الصّلاةوالسّلام، مجلسی است که باید منشأ معرفت باشد؛ محل جوشش آن سه ویژگی که عرض کردیم باشد.

طعن و رد صریح ائمه بر بدعت‌گذارانی چون ابوالخطاب و شلمغانی

… (علیه‌السّلام) در میان مردم بود اشتباهات، دیری نمیپایید و آن پیشوای معصوم خطاهای عمده را در مقطع حساس تبیین میکرد. شعیه مطمئن بود که اگر در خط کلی مکتب، از سویی زاویه‌ی انحرافی پدید آید بالاخره حجت آشکار خواهد شد و آن‌که در پی کشف حقیقت است آن را خواهد یافت. در تاریخ دوران زندگی ائمه (علیهم‌السّلام) به نام اشخاصی بر میخوریم که به خاطر احداث بدعتی یا تأسیسی راه غلطی و ترویج عقیده‌ی باطلی، صریحاً از سوی ائمه (علیهم‌السّلام) مورد طعن و رد قرار گرفته‌اند، مانند محمّد بن مفلاص معروف به ابی الخطاب، یا این ابی العزافر معروف به شلمغانی (که این مورد در دوران غیبت صغری اتفاق افتاده است) و کثیری امثال آن. حتی به مواردی نیز برخورد میکنیم که در اختلاف میان دو دسته از اصحاب با اخلاص و صادق هنگامی که یک دسته از آنان کسی یا جمعی را به خاطر عقیده‌یی مورد طرد و لعن قرار داده‌اند، امام در دفاع از آن فرد یا جمع مطعون، وی را مورد مدح قرار داده و بدینوسیله آن عقیده را …

وضع مقررات خودساخته و مخالف کتاب خدا در جامعه

… مؤمن، این است که این هوس‌ها، در آن هنگامی‌که با اندیشۀ درست، با راه پیشنهادشدۀ به‌وسیلۀ مرشدانِ راه ـ یعنی پیامبران، یعنی عقل، عقل انسانی ـ وقتی میان هوس و این اندیشه‌ها تضادی به‌وجود می‌آید، این هوس‌ها کنار گذاشته بشود، راه پیشنهادیِ این هوس‌ها پیموده نشود. وقتی این وظیفۀ انسانی عمل نشد و راهِ هوس پیموده شد و «اَحکامٌ تُبتَدَعُ» احکام و مقرراتی بدون تناسب با سرشت انسان و بدون اتکای بر مبانی و اصول دین، (58/10/17) مقرراتی خودساخته، احکامی بدون نیاز اجتماع، بدون توجه به وضع مردم، (48/9/11) در جامعه وضع شد، فتنه‌ها شروع می‌شود...«یُالَفُ فیها کِتابُ اللهِ» در این احکام، در این مقررات، در این خطوطی که از روی هوس و بر مبنای هوا در جامعه به‌وجود می‌آید، کتاب خدا مورد مخالفت قرار می‌گیرد. این مشعلی که باید راهنما باشد، کنار گذارده می‌شود. «وَ یَتَوَلّیٰ عَلَیها رِجالٌ رِجالاً عَلی غَیرِ دینِ اللهِ» مقررات به شیوه‌ای درست می‌شود که انسان‌هایی بدون آنکه استحقاق داشته باشند و بدون آنکه صلاحیت‌های لازم در آنها جمع باشد، بر مردمان حکومت و ولایت پیدا بکنند. (58/10/17)

دعوت امام به احیای سنت و از میان بردن بدعت در نامه به سران بصره

… منتهی بشود؛ حرفی نیست؛ اما بناست یک حرکت انجام بگیرد، یک ضربه بر آن نظام وارد بشود، بر آن حکومت ظالم و فاسد و باغی[6] وارد بشود. خب، این کار تهیۀ عده و عُدّه می‌خواهد. متوقف بر این است که عده‌ای جمع بشوند و امکاناتی فراهم بشود.لذاست که نامه‌نگاری [می‌کنند]. (61/8/4) در نامۀ حضرت به رؤسای بصره، این‌طور آمده است: «وَقَد بَعَثتُ رَسولی اِلَیکُم بِهَذا الْکِتابِ وَ اَنا اَدعوکُم اِلی کِتابِ اللهِ وَسُنَّةِ نَبِیِّهِ صَلَّی‌الله‌علیه‌وآله فَاِنَّ السُّنَّةَ قد اُمیتَت وَ اِنَّ البِدعَةَ قَد اُحیِیَت وَ اِن تَسمَعوا قَولی وَ تُطیعوا اَمری اَهدِکُم سَبیلَ الرَّشادِ» من می‌خواهم بدعت را از بین ببرم، سنت را احیا کنم؛ زیرا سنت را میرانده‌اند و بدعت را زنده کرده‌اند. اگر دنبال من آمدید، راهِ راست با من است. یعنی همان تکلیف بزرگ را می‌خواهم انجام بدهم که احیای اسلام است و احیای سنت پیغمبر و نظام اسلامی است.‌ 74/3/192

پدید آوردن بدعت با کنار گذاشتن نام‌های اهل‌بیت

چرا اسم علی را روی بچه‌هایتان نگذارید؟ چرا! چه شده مگر! حسن و حسین «رَیحَانَتا رَسولِ‌اللهِ»[6]، چرا اسمشان را روی بچه‌هایتان نگذارید؟ چه بدعتی در دین به‌وجود آوردند!..پناه‌برخدا از آن‌وقتی‌که یک ملتی نیروی اندیشۀ خودشان را از دست می‌دهند، روی مسائل فکر نمی‌کنند.

نقد ورود بدعت‌های عجیب به جوامع اسلامی و جامعهٔ انقلابی

… انجام میشد. اما یک وقت بناست که چند هزار نفر، ناگهان در خیابانی از خیابانهای تهران یا قم یا شهرهای آذربایجان و یا شهرهای خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشیر برسر خودشان ضربه وارد کنند. این کار، قطعاً خلاف است. امام حسین علیه‌السّلام، به این معنا راضی نیست. من نمیدانم کدام سلیقه‌هایی و از کجا این بدعتهای عجیب و خلاف را وارد جوامع اسلامی و جامعه انقلابی ما میکنند؟!

احتمال دست دشمن در رواج بدعت‌ها و لزوم روشنگری روحانیون

… اما امروز، وقتی عدّه‌ای وارد صحن مطهّر علی‌بن‌موسیالرّضا علیه‌الصّلاةوالسّلام میشوند، خود را به زمین میاندازند و دویست متر راه را به‌طور سینه‌خیز میپیماند تا خود را به حرم برسانند! آیا این کار درستی است؟ نه؛ این‌کار، غلط است. اصلاً اهانت به دین و زیارت است. چه‌کسی چنین بدعتهایی را بین مردم رواج میدهد؟ نکند این هم کار دشمن باشد؟! اینها را به مردم بگویید و ذهنها را روشن کنید.