… در حالی که چیزی که در زندگی این افراد و این شخصیتهای برجسته، مهمتر است، خصوصیاتی است که مستقیماً به مرجعیت آنها مربوط نیست، بلکه میشود گفت «مرجعیت آنها ناشی از آن خصوصیات است». و آن، جنبهی علمی و تحقیقی و تدریسی و کار موفق و پیگیر آنها در این زمینههاست. این بزرگوار را که نگاه کنید، میبینید لااقل در سه رشتهی علمی و درسی مهم، دارای فرآوردههای تحقیقی هستند: یکی فقه است، دیگری اصول است و سومی رجال. این همه کتاب فقهی و اصولی که شاگردان ایشان نوشتهاند، کلمات ایشان است. به علاوهی آنچه که از قلم خود ایشان، مستقیماً صادر شده است. یا این کتاب بزرگ کم نظیر رجالی[2] ایشان که ظاهراً آن را در سالهای اواخر عمرشان نوشتهاند. چون ذکر میکنند که من این کتاب را با اشتغال زیاد و در دوران پیری مینویسم.
نوشته شدن منظم درسها عامل موفقیت در گسترش مفاهیم فقهی و اصولی
در مورد همین مرحوم آیةالله العظمی آقای خویی، یکی از ویژگیهایی که ایشان را در کار گسترش مفاهیم علمی، فقهی و اصولی موفق کرد، این بود که درسهایشان بهشکل منظمی نوشته میشد. روش درس ایشان، روشی بسیار منظم و مرتب بود. در آن زمان که ما درس و حوزهی درس آن مرحوم را دیدیم و درک کردیم - سال ۱۳۳۶ - ایشان مینشستند و کسی اصلاً اشکال نمیکرد. درس را ایشان میگفتند، کسانی آن درس را مینوشتند و بحث میکردند؛ بعدها هم ضبط میشد. اینکه طلاب بنویسند، فضلا آن نوشتهها را تنقیح کنند و …
از اساطین حوزهٔ نجف و خدمات ارزندهٔ علمی در تدریس و تألیف
رحلت تأسفبار مرحوم آیتاللهالعظمی آقای حاج سید ابوالقاسم خویی طابثراه که از اساطین حوزهی مقدسه نجف اشرف و از ارکان فقاهت اسلام بودند، موجب تأسف و تأثر فراوان گردید. ایشان در زمرهی برجستگانی بودند که دهها سال در کرسی تدریس و در خلوت تألیف و تحقیق، به پیشرفت علوم اسلامی خدمات ارزندهای کردند و یادگارهای علمی گرانقدری از خود به یادگار گذاشتند. «جزاه الله عن الاسلام والمسلمین خیر الجزاء». اینجانب این ضایعهی بزرگ را به جنابعالی تسلیت میگویم. خداوند وجود شریف را محفوظ و سلامت بدارد.
جایگاه علمی برجسته در فقه و اصول و تفسیر و رجال و کلام
این حادثه برای جهان اسلام مخصوصاً حوزه های علمیه مصیبتی بزرگ است. آن عالم بزرگ بقیه ی سلف صالح و یکی از پرچمداران علوم اسلامی و یکی ازمراجع بزرگ تقلید دوران معاصر بود. ایشان در بسیاری از علوم اسلامی رایج در حوزههای علمیه از اساتید مسلم و کم نظیر بحساب میآمد. فقیهی بزرگ و اصولیای عمیق و مفسری نوآور و رجالیای صاحب مکتب و متکلمی زبر دست بود.
آثار علمی فراوان و تربیت هزاران شاگرد در بلاد اسلامی
آثار علمی ارزشمند این مرد بزرگ به دهها جلد کتاب در فقه و اصول و تفسیر و رجال منحصر نمیشود. هزاران شاگرد تربیت یافته در حوزه ی دروس غنی و سرشار او هم اکنون در همه بلاد اسلامی منتشرند.
توجه دادن حوزهٔ نجف به اهمیت حوادث ایران و همراهی با نهضت
این بزرگوار یکی از نخستین کسانی بود که پس از شروع نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی رضواناللهتعالیعلیه حوزهی علمیه نجف را به اهمیت حوادث ایران متوجه ساخت و سعی و کوششی ارجمند در همراهی با حرکت عظیم روحانیت و مردم در ایران مبذول کرد.
محور نهضت مردم عراق در ۱۴۱۱ ق و آزار و شکنجهٔ او به دست بعثیها
در نهضت خونین مردم عراق در رمضان سال ۱۴۱۱ هجری قمری قطب اصلی نهضت و مرکز صدور حکم قیام اسلامی بود و به همین جهت پس از سرکوب شدن این نهضت بوسیله رژیم خونخوار بعثی این کهن مرد دانشمند مورد آزار و شکنجه و اهانت مأموران سنگدل بعثی قرار گرفت و در معرض خطر جدی واقع شد و پس از آنکه به فضل الهی از خطر نجات یافت تا مدتها در شرایط سخت زیر نظر مأموران بعثی قرار داشت.
یاد از او بهعنوان محقق، مؤلف و مدرس موفق
مطلب اولی که در این باب عرض میکنم، یک امر محتوایی برای حوزههاست و مربوط است به میدان دادن به کار تحقیق و پرورش محققین در حوزهی علمیهی قم و حوزههای فقاهتیدیگر. اینجا به عنوان براعت استهلال و ذکر یک نمونهی کامل، از عالم بزرگوار و مرجع عظیمالشأنی که اخیراً رحلت کردند؛ یعنی مرحوم آیةالله العظمی آقای خویی[1] ، یاد نیکی بکنیم. نه از دید یک مرجع، بلکه به عنوان یک محقق و یک مؤلف و یک مدرس موفق به ایشان نگاه کنیم.
اعلام رحلت این فقیه و مرجع تقلید بزرگوار
با تأسف و تأثر فراوان با خبر شدیم که عالم جلیل القدر و فقیه عظیم الشأن حضرت آیةالله العظمی آقای حاج سید ابوالقاسم خویی مرجع تقلید بزرگوار روز گذشته دار فانی را وداع گفته و به جوار رحمت حق رحلت نمودند.
عمر نزدیک به یک قرن سرشار از آزمایش الهی و تلاش مؤمنانه
عمر طولانی و پربرکت این مرد بزرگ که نزدیک به یک قرن امتداد یافت سرشار از آزمایشهای الهی و نمایشگر سعی و تلاش یک انسان مؤمن و پرهیزگار است.
فقیه اصولی با دورهٔ اصول پنجساله
در مورد اصول که ایشان فرمودند متوسّط [دورهی] آن در حوزه پانزده سال است، خیلی برای من تعجّبآور است و این هیچ خبر خوبی نیست از نظر بنده. اصول خب لازم و ضروری است؛ برای تفقّه، بلاشک اصول لازم است. خب مرحوم آقای خوئی (رضوان الله علیه) فقیه اصولی بود دیگر؛ از ایشان اصولیتر کیست؟ در فقه او هم کاملاً اصول واضح است، آشکار است؛ من شنیدهام که دورهی اصول ایشان پنج سال طول میکشد؛ خب ایشان مثلاً چه کار میکرده؟ چه چیزی را از اصول میانداخته که پنج سال میشده؟ یعنی بنابراین میشود اصول را پنج سال گفت، میشود شش سال گفت. متوسّط که پانزده سال است، یعنی مثلاً تا بیست سال هم دارد! چقدر بخوانند؟ چرا بخوانند؟ به چه دردشان میخورد؟ کجای فقه استفاده …
حفظ قرآن در سالهای پایانی عمر
… سنی هستید که میتوانید حفظ کنید و در ذهنتان بماند. ما هم میتوانیم حفظ کنیم؛ در سنین ما هم میشود؛ اما خیلی ماندگار نیست؛ زود از ذهن ما میرود. اینطور نیست که در سنین امثال بنده نشود حفظ کرد؛ چرا؟ سنین بالاتر از ما - یعنی سنین هفتاد و پنج، هشتاد - میشود حفظ کرد. من شنیدم مرحوم آیتاللَّه خوئی در همین سالهای آخر عمر قرآن را حفظ کرده بود. خیلی مهم است؛ پیرمرد مثلاً هشتاد ساله قرآن را حفظ کند! میشود حفظ کرد، اما ماندگار نیست؛ از ذهن زائل میشود. اگر شما در دورهی جوانی و بخصوص در دورهی نوجوانی؛ یعنی از سن همین نوجوانهائی که اینجا برای ما تلاوت کردند یا بالاتر از اینها، قرآن را حفظ کنید، این یک …