اعتقاد من این است که ایمانِ اسلامىِ مردمِ پاکستان از بسیارى از مردم کشورهاى اسلامى و شاید بشود گفت از اکثر نزدیک به اتّفاق کشورهاى اسلامى عمیقتر است؛ و من استدلال دارم بر این معنا: با اینکه انگلیسها سالهاى متمادى بر این کشور حکومت کردند و تمام این مناطق زیر دست انگلیسها بوده و هرچه توانستند براى دینزدایى انجام دادند، در عین حال، آنچه تهماندهى آنهمه فشار است، این چیزى است که شما امروز مشاهده میکنید؛ آن ایمان غلیظ اسلامى و آن هیجان اسلامى و شور اسلامى است.
مقاومت مردم بوشهر در برابر نفوذ و اشغال انگلیس
بنده آنطورى که مردم عزیز این استان را دیدم، میتوانم بگویم مردم بسیار اصیلى هستند و مردم متدیّن و انقلابىاى هستند؛ مردم عموماً از یک روح مناعت و نجابتى برخوردارند؛ مردمى هستند که به مسئولین بسیار علاقهمندند و به جمهورى اسلامى عشق میورزند. به گذشتهى این استان هم که نگاه میکنیم، همین خصوصیّات را در گذشتهى اینها هم مىبینیم: این استان با انگلیسها جنگیده، در مقابل نفوذ انگلیسها مقاومت کرده و همانطور که من در صحبت عمومى با مردم بوشهر هم گفتم، مرحوم رئیسعلى دلوارى و جمعى از مبارزین آن روز ــ که ایشان بنام شدند؛ وَالّا فقط ایشان نبودند؛ دیگرانى هم بودند که با ایشان همکارى میکردند از وجوه[1] این استان، و همچنین عامّهى مردم این استان ــ با انگلیسها جنگیدند و در مقابل اشغال مقاومت کردند. مردم این استان بسیار مردم نازنینى هستند؛ البتّه متأسّفانه استان دچار محرومیّت است.
پیاده شدن قوای انگلیسی در بوشهر برای فشار بر دولت وقت ایران
… مشغولند. این منطقه، منطقهاى است حسّاس و از لحاظ تجربههاى تاریخى، بسیار عبرتانگیز و درسآموز. این منطقه مانند بعضى از مناطق دیگر خلیج فارس روزگارى محلّ قدرتنمایى اشغالگران و قدرتطلبانى بود که حیثیّت و استقلال و ارزش ملّتها براى آنها هیچ اهمّیّتى نداشت. تاریخ شاهد بوده است که در همین بوشهر، قواى انگلیسى براى فشار بر دولتِ وقتِ آن روزِ ایران پیاده شدند و این ساحلِ پُربرکت و حسّاس از لحاظ سوقالجیشى را در اختیار گرفتند. و متأسّفانه این روال با شکلهاى گوناگون ــ و اگرچه نه به صورت مستقیم در همهى احوال ــ در طول سالیان دراز در این مناطق جریان داشته است.
مقاومت مردم بوشهر در برابر تهاجم و اشغال انگلیس
… این شهر و در این استان در صفوف مبارزات خود، کارهاى شایسته و برجستهاى کردهاند و در مبارزهى با رژیم ستمشاهى، جوانهاى شما، مردان شما، زنان شما، تلاشهاى قابل تقدیرى انجام دادند و بعضى از روحانیّون بزرگوار شما مثل شهید عاشورى[3] در این راه شربت شهادت نوشیدند. قبل از دوران مبارزات اخیر ملّت ایران با رژیم ستمشاهى هم، مقاومت شما مردم در مقابل تهاجم دشمنان خارجى ــ انگلیسها ــ وردِ زبانهاى کسانى است که با این قضایا آشنایى دارند؛ هم در ماجراهاى تهاجم انگلیسها به این منطقه و اشغال بوشهر، که شجاعتهاى رئیسعلى دلوارى،[4] براى ملّت ایران یک یادگار ارزندهى تاریخى است، و هم پشتیبانىهاى شما از مبارزات مرحوم آیتالله سیّدعبدالحسین لارى،[5] جزو قضایاى نادر زمان گذشته است. بعد از پیروزى انقلاب اسلامى هم آنچه ما از بوشهر و همهى شهرهاى این استان به یاد داریم، حاکى است از شجاعت و مقاومت و حضور در صحنههاى خطر و شرکت بسیجى در صفوف رزمندگان؛ چه در دریا و چه در خشکى. این از برکت تدیّن شما و دلبستگى شما به اسلام و قرآن و تعالیم مقدّس …
اشغال مکرر بوشهر هنگام سرپیچی حاکمان قاجار از اطاعت انگلیس
… ملّتى را هم سیر کردند امّا آقایى را از او گرفتند، عزّت را از او گرفتند، او را گوشبهفرمان کردند، ذلیل کردند، این ملّت چگونه میتواند احساس آسایش و آرامش بکند؟ و این همان وضعى است که در زیر بار سلطههاى ظالمانهى پادشاهان، در قرنهاى گذشته بر ملّت ما حاکم بود. همین شهر بوشهر شما، به مجرّد اینکه حکّام قاجارىِ خائن و پادشاهان، اندکى سر از اطاعت انگلیس میپیچیدند، میشد محلّ پیاده شدن سربازان انگلیسى و اشغال این منطقه. بارها انگلیسها به بوشهر آمدند و اینجا را اشغال کردند یا تهدید به اشغال کردند.
ایستادگی علما در برابر پیاده شدن انگلیسیها در بوشهر در زمان محمدشاه
… با ضعفا بودند، به آنها کمک میکردند و با خوانین و قدرتمندها درمىافتادند. این هم از دسته وظایفى است که ربطى به این ندارد که حالا انقلاب پیروز شده بود یا نشده بود؛ حکومت اسلامى بود یا نبود؛ تکلیف ما این بود؛ بناى ما بر این بود. خب، همین استان شما همینجور است. آن روزى که انگلیسها در زمان محمّدشاه قاجار اینجا در بوشهر پیاده شدند و از طرف اینجا بنا کردند اهرم فشارى براى او به وجود آوردن ــ براى اینکه او هرات را زیر فشار قرار داده بود ــ چه کسى در مقابل اینها ایستاد؟ چه کسى به امثال رئیسعلى و مانند اینها فتوا داد و برایشان بیان کرد و تشویق کرد و تحریض[13] کرد و به مردم دلگرمى داد و قدرت داد؟ غیر از علما؟ این[جور] بود که در مقابل زورگوها و قلدرها مىایستادند. این هم تکلیف دوّم. این تکلیف همیشهى ما است که باید این تکلیف را رعایت کنیم.
مسئلهٔ کشمیر زخم کهنهٔ استعمار انگلیس بر پیکر شبهقاره
… استفاده از اشتغال دنیاى اسلام به مسائل حادّ ماههاى اخیر[35] که موجب غفلت عمومى از وضع آن برادرانِ جداافتاده و مظلوم شده، حدّاکثر فشارى را که توانسته، بر آن مردم وارد آورده و جان و مال و حتّى ــ بنا بر نقل ــ ناموس آنان را مورد تعرّض و تاراج قرار داده است. اینجانب اکنون درصدد آن نیستم که در ماهیّت مسئلهى کشمیر قضاوتى بکنم ــ و مطّلعین میدانند که این، یکى از زخمهاى کهنهاى است که انگلیسىهاى استعمارگر در هنگام خروج اجبارى خود از هند، بر پیکر شبهقارّه وارد کرده و به وسیلهى آن از مسلمانان هند بزرگ انتقام گرفتند ــ سخن ما آن است که دولت هند در برخورد با این مسئله، از ابزارهاى خشن و نامناسب استفاده کرده و با اطمینان به اینکه دولتهاى بزرگ و سازمانهاى مدّعى حقوق بشر هیچ دفاع واقعى از مسلمانان نخواهند کرد، به روشهاى غیر انسانى متوسّل شده است.