رفتن به محتوای اصلی

انتقاد

نام‌های دیگر: انتقاد از وضع موجود، انتقاد از وضع کشور

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

انتقاد از افراد، دستگاه‌ها و وضع کشور و شرایط و آداب و آفت‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای محمد تقی فلسفی (لزوم پایداری و پرهیز از تفرقه)— ۱۳۳۱/۰۳/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۳۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۳۱۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

به همه آقایان من می‌گویم با هم جنگ نکنید. روزنامه‌ها را پر نکنید دوباره از بدگویی از هم و از انتقاد از هم. انتقاد غیر انتقامجویی است. انتقاد، انتقاد صحیح باید بشود. هر کس از هر کس می‌تواند انتقاد صحیح بکند. اما اگر قلم که دستش گرفت انتقاد کند برای انتقامجویی، این همان قلم شیطان است. اگر روی مصالح عامه، یک کسی به کسی اشکال می‌کند و همچون است که اگر خودش را بردارند یک کسی دیگر را اینجا بنشانند و همین حرفها را بزند خودش ناراحت نشود، این میزان دستش باشد که قلم دست شیطان است می‌نویسد یا دست رحمان است. زبان، زبان شیطان است یا زبان رحمان است. این را باید انسان توجه بکند به اینکه این چند روز می‌گذرد. این ریاستها می‌گذرد. شما هر چه هم بخواهید [ریاست‌] بکنید، از محمد رضا نمی‌توانید بالاتر بروید. هر چه هم دست و پا بکنید آن را، آنها را پیدا نمی‌کنید و ان شاء الله، پیدا نخواهید کرد و نخواهید که بخواهید. او رفت، تمام شد؛ حالا پیش خداست. چه خواهد شد، خدا می‌داند. ما هم این روز را داریم. ما هم فردا، یکی مثل من دیرتر و زودتر، و آن هم که معلوم نیست که کی زودتر. ولی خوب، ما آخر [عمرمان‌] است و باید برویم.
از آن طرف هم در داخل کشور شیاطینی هستند که اینها هم یا کارگرند برای آنها یا نفهم‌اند، یا از جمهوری اسلامی بدشان می‌آید اصلًا، می‌گویند یک چیز دیگر باشد، یا اگر واقعاً متعهد هستند جمهوری اسلامی را هم قبول دارند، همه چیز را هم با شما آقایان مشترک هستند، لکن از ساده‌لوحیشان استفاده می‌شود و از آنها کار کشیده می‌شود. من که یک وقت می‌گویم که مثلًا این طور صحبتها نباید بشود، این طور حرفها نباید در کجا گفته بشود، نمی‌گویم که اختناق است؛ هر چه می‌خواهند بگویند و هر چه می‌خواهند انتقاد کنند، انتقاد غیر توطئه است. لحن توطئه با لحن انتقاد فرق دارد. انتقاد از اموری است که سازنده است. مباحثه علمی همان طوری که علوم اسلامی بی‌مباحثه نمی‌رسد به مقصد، امور سیاسی هم بی‌مباحثه نمی‌رسد به مقصد؛ مباحثه می‌خواهد، اشکال می‌خواهد، رد و بدل می‌خواهد، این را هیچ کس جلویش را نمی‌گیرد. لکن یک وقت لحن، لحن انتقاد نیست، لحن، لحن تضعیف جمهوری اسلامی است، و لو اینکه دیکته کردند به او دادند، نفهمد که این طوری است، لحن، این لحن است، ما با این لحن مخالفیم؛ این لحن، آزاد نیست. توطئه آزاد نیست، انتقاد آزاد است. بنویسند، بگویند، انتقاد کنند، اما توطئه کردن و دنبال این باشند که تضعیف کنند جمهوری اسلامی را، تضعیف کنند ارگانهای این جمهوری را، آن است که دست در کار است، و ماورای او دستهایی است که گرداننده هستند. این دولت دارد با تمام توانی که دارد، در یک وقتی که هر کس باشد ناتوان است، در یک همچو وضعیتی که ما داریم، هر کس که بخواهد یک عمل مثبتی انجام بدهد با توانایی زیاد نمی‌تواند انجام بدهد، دولتی که تمام توان خودش را دارد برای این ملت صرف می‌کند و زحمت می‌کشد، آن وقت در مقابلش بیایند، یک وقت نخست وزیرش را متهم کنند که چه هست، یک وقت وزیر کذایش را. اینها اگر چنانچه واقعاً انتقاد سازنده داشتند خوب، انتقاد کنند، بگویند فلان جا کج است فلان جا راست، اما همه مسائل را کنار گذاشتن، کارهایی که این دولت بیچاره کرده است کنار گذاشتن، کارهایی که مجلس کرده است کنار گذاشتن، نادیده حساب کردن که اینها هیچ، برای این ملت تا حالا هیچ انجام نگرفته است و الآن مثل زمان سابق همه چیز ما وابسته‌تر شده است، خوب، اینها معلوم است یک دستی پشتش هست که مردم را هُل بدهد و از صحنه بیرون کند، و به جای او آنهایی که باید بیایند بیایند، ما با این مخالف هستیم، هر مسلمانی با این مخالف است، هر روحانی‌ای با این مخالف است، هر انسانی با این مخالف است. آقا مردم زحمت کشیدند، جوان دادند، همه چیز دادند در راه اسلام، اسلامی که حالا با خون این مردم، با شهادت این جوانهای عزیز رسیده است به آنجایی که می‌خواهد حالا یک رشدی بکند و محکم کند پلی خودش را، و بحمد الله شده است، شما حالا از سر گرفتید و می‌خواهید هی یکی یکی تضعیف کنید، آن توطئه‌گر هست، و آن چه هست و آن کمونیست هست و آن سرمایه‌دار است و همین حرفهای مزخرف که هی گفته می‌شود.

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

نهی از انتقاد و بهانه‌گیری بی‌جهت به سود دشمنان

انتقاد این قدر نکنید بدون جهت، بهانه‌گیری نکنید بدون جهت که این به نفع دشمنان ماست. هر روز نگویید انقلاب شد و هیچ نشد. این خیانت به ملت است. ملت همه چیز داد و بزرگترین چیز را به دست آورد و آن آزادی و کوتاهی دست دشمنان. و برای همین فریاد می‌کرد و این را به دست آورد. نگویید چیزی نشد؛ شد و معجزه شد. آنهایی که می‌گویند نشد، برای تضعیف روحیه ملت …

لزوم ریشه‌یابی سخنان رایج در بازار که گاه ریشه‌اش با موازین اسلام ناسازگار است

… عمل بشود؛ و هم دولت بعضی وقتها برنامه‌هایش بر خلاف است و صحیح نیست. اینها را من مطّلعم، می‌دانم. لکن الآن یک وقتی نیست که ما بخواهیم همه چیز را به هم بزنیم و اوضاع را دگرگون بکنیم. البته از بعضی مسائل که آقایان گفتند و ایشان اشاره کردند، جلوگیری خواهد شد. لکن باید این جهت را متوجه باشید که اگر در بازار دیدید یک صحبتی هست، بروید دنبال اینکه از کجا ریشه‌اش هست؛ دنبالش بکنید، تعقیب بکنید و ریشه را پیدا بکنید، که گاهی وقتها البته یک ریشه‌هایی دارد که این ریشه‌ها با سلیقه شما هم جور نیست؛ با موازین اسلام هم جور نیست. و من امیدوارم که این مسائل حل بشود، و بر خلاف اسلام چیزی واقع نشود ان شاء الله.

انتقاد بیجا سوءاستفاده از آزادی و لزوم هدایت و پشتیبانی دولت در موارد صحیح

… غیر صحیح می‌شود؛ و کوشش می‌شود دولت را در نظر مردم بد جلوه دهند. دوستان از این توطئه، غافل و دشمنان در کمین هستند. من نمی‌گویم دولت صد در صد موفق است؛ لکن می‌گویم خدمتگزار است و کوشش دارد انجام خدمت بدهد. لکن‌ خرابیها به قدری است که با فوریت قابل ترمیم نیست. انتقادهای بیجا سوء استفاده از آزادی است. و کسانی که به کشور و اسلام علاقه دارند در موارد صحیح، دولت را هدایت کنند و از او پشتیبانی نمایند؛ و تحت تاثیر تبلیغات دشمنان نروند، و دولت اسلامیِ خدمتگزار را تضعیف نکنند.

بی‌موقع بودن طرح اشکالات به دولت و نهادها در این زمان

… که امروز وقت آن اشکالات نیست. من احتمال می‌دهم که این مسائل و این اشکالات ناخودآگاه از طرف اشخاصی طرح می‌شود که یا مستقیماً یا به واسطه تحت تاثیر توطئه‌ها [واقع‌] شده‌اند. ما امروز گرفتار مسئله‌ای هستیم که باید تمام افکار ملت ما متوجه به همان‌ مساله باشد. صحبت از گرفتاریها، صحبت از نابسامانیها، صحبت از اشتباهات دولت، صحبت از خرابی اوضاع، بیموقع است. آقایان توجه داشته باشند امروز روزی نیست که طرح اشکالات بشود: در ارتش طرح اشکال بشود؛ در وزارتخانه‌ها طرح اشکال بشود؛ در کمیته‌ها طرح اشکال بشود؛ در دادگاهها طرح اشکال بشود. امروز اشکال به این قشرها محتمل است از ناحیه اشخاصی باشد که توطئه بزرگ را می‌خواهند انجام دهند. در وقتی که قانون اساسی را می‌خواهند طرح کنند و به نظر ملت برسانند، ذکر این مسائل یا توطئه است یا جهالت.

نامناسب بودن بیان پی‌درپی اشکالات در این زمان به‌سبب سستی و ترس ملت

و یک مطلب دیگری که باز باید بگویم، و ما مبتلای به این هستیم، شاید بسیاری از روزها- امروز هم غیر از شما هم بودند اشخاصی- بیان اشکالاتی که الآن هست. در همه نواحی، هر جا بروید اشکالات هست. زیاد است. و ما هم می‌دانیم اشکالات هست. لکن الآن وقت این نیست که هی اشکالات را بیان کنید. بیان اشکالات بسیاری‌اش موجب این می‌شود که یکجور سستی پیدا بشود در ملت، و یک خوف در آن پیدا بشود. آن طمانینه‌ای که از برای ملت ما لازم است باشد، بحمد الله هست، این را باید حفظش کرد.

زیان‌بار بودن طرح ایرادها، حتی ایرادهای صحیح، در این مرحلهٔ نهضت

ما همه می‌دانیم که نتوانسته‌ایم تا حالا. برای اینکه کار کم نیست؛ کار زیاد است. و الآن‌ این ایرادهایی که گرفته می‌شود، چه ایرادهایی باشد که صحیح باشد- من هم می‌دانم بسیاریش صحیح است. ایشان که خواندند الآن، من هم تصدیق دارم که بسیاریش صحیح است- چه آن چیزهایی باشد که صحیح نیست، هر دوی اینها الآن به حال نهضت ما که در راه است مضر است. همه باید دست به هم بدهیم. همه ما، همه قشرها، همه دانشگاهیها، همه تاجر و کاسب و- عرض کنم- کذا همه زن و مرد، همان طوری که تا حالا دست به هم داده بودیم و تا اینجا رساندیم، که موجب حیرت همه متفکرین شد، از اینجا به بعدش که مهمتر است باید دست به هم بدهیم تا این …

خلاف اسلام بودن هیاهو و انتقاد بیجا به‌جای پیگیری شکایت

… که یک مجلس شورا که مجلس شورای اسلامی است و می‌خواهد برای ایران خدمت کند و باید قوه داشته باشد، تنها مرکزی است که تمام قوا باید تبع آن باشند، شما بخواهید برای اینکه شما وکیل نشده‌اید در کجا، هیاهو کنید که انتخاباتْ انتخابات کذا بوده؛ این حرف خلاف اسلام است. شکایت اگر هست، شکایت پذیرفته است. و مقاماتی که باید شکایتها را بپذیرند، می‌پذیرند. اما هیاهو کردن و فریاد زدن و انتقاد بیجا کردن، این بر خلاف دستورات اسلام است.

انتقادهای نابجا ناشی از سوء تشخیص نه سوء نیت

… دسته دیگر بیایند او را جلو بگیرند- این اسباب این می‌شود که ما هیچ کاری نتوانیم انجام بدهیم، باید ما الآن یک قدری دست به عصا راه برویم، نه تضعیف کنیم دولت را به طوری که [...] خوب، بعضی از آقایان همت گماشته‌اند به اینکه مثلًا تضعیف کنند و از بین ببرند دولت را. هر کس، هر فردی، در دولت هست یکدفعه می‌بینیم می‌گویند که این آنی است که از همه خیانتکارتر بوده! این آنی است که از همه جنایتکارتر بوده، و این طور حرفها هست- که گاهی وقتها به واسطه‌ یک سوء نیت نیست؛ لکن سوء تشخیص است- واقع می‌شود. و شورا مثلًا که ما افرادش را می‌شناسیم و می‌دانیم چه اشخاصی هستند و آنهایی که نمی‌شناسند همین طور به طور اجمال و کلی انتقاد می‌کنند، شورایی که هیچ معلوم نیست چه کاره است، معلوم نیست چه جوری است و فلان.

توصیه به نهراسیدن از انتقاد روزنامه‌نویسان و برچسب کهنه‌پرستی

… فکری پیدا بکنیم، استقلال فکری به این است که هیچ چیزمان مربوط به آنها نباشد. همه چیزمان مستقل باشد. افکارمان مستقل باشد. رادیویمان مستقل باشد. تلویزیونمان مستقل باشد. سینمایمان مستقل. جدا بشود از آن مسائل غربی، خودمان علی حده برای خودمان یک زندگی داشته باشیم. نترسید از اینکه به شما بگویند «کهنه‌پرست» نترسید از اینکه یک روزنامه‌نویسی یا یک مقاله‌نویسی- که نمی‌دانم چه حالی در او هست، چه فکری می‌کند- انتقاد بکند. از انتقاد نترسید. اینها انتقاد می‌کنند.

انتقاد آزادانهٔ ملت از دولت و طلب مسائل اساسی از آن

… و چه برادران، در سرنوشت خودشان دخالت می‌کنند؛ نه روزی که همه در اختناق بودند. آنها مدعی بودند که ما نیمی از جمعیت را آزاد کردیم. با اسم آزادی نیمی از جمعیت، تمام جمعیت را از آزادی محروم کردند! شما امروز آزاد هستید. همه برادران و خواهران ما امروز آزادند. و آزادانه انتقاد می‌کنند از دولت. انتقاد می‌کنند از هر چیزی که بر خلاف مسیرشان باشد. و تقاضا می‌کنند مسائل اساسی را از دولت. این نهضت شما را آزاد کرد، و از آن بندهایی که بر ملت بود، و از آن قید و بندها شما را آزاد کرد. الآن آزادانه در اینجا مجتمع هستید، و آزادانه مسائل سیاسی و اجتماعی محل احتیاج ملت را طرح می‌کنید. شما بانوان، بانوان چند سال پیش از این نیستید. برادران برادران چند …

اکنون وقت اشکال به دولت، ارتش و بازار نیست

ملت، متوجه باش! وقت این نیست که اشکال بکنی به دولت؛ اشکال بکنی به ارتش؛ اشکالی بکنی به بازار. وقت این است که همه با هم مجتمع، برای تصویب قانون اساسی و تسریع در آن، که در ظرف یکی- دو ماه تمام بشود؛ نه یکی- دو سال طول بکشد تا اینکه توطئه‌ها نضج بگیرد.

پذیرش وجود اشکالات در ارتش و نهادها و موکول کردن پرداختن به آن به بعد

… شما رای دادید و درست شد و مجلس شورا را شما رای دادید آزادانه، بر خلاف این پنجاه سال، آزاد رای دادید و وکلایتان را فرستادید، و رئیس جمهور را خودتان تعیین کردید [، اگر] نگفتند شما حق ندارید، ما غربیها باید رئیس جمهور برایتان تعیین کنیم! خود شما تعیین کردید؟! آن وقت می‌آییم سراغ اینکه این مسائل دوم را باید پیش بیاوریم، و من هم می‌دانم شما مشکلات دارید، ما هم مشکلات داریم. شما ارتش را می‌دانید که یک اشکالاتی در آن هست؛ ما هم ارتش را می‌دانیم اشکالات دارد؛ هم ادارات را؛ هم وزارتخانه‌ها را؛ هم بازار را؛ و هم محله‌ها را؛ و هم مدارس خودمان را. این مدارس خودمان هم اشکال دارد. اما حالا ما نباید آن چیزی که ما باید در آن مسیر همه با هم برویم هر کداممان مسیرش را رها کند. من بیایم بروم حجره‌های مدرسه مثلًا چند تا هست؛ …

اکنون وقت اشکال‌تراشی نیست، وقت جلو رفتن است

… باقی‌اش هم برویم. ما بین راه هستیم. باز گردنه‌ها داریم که دزدها توی آن گردنه هستند. ما یک گردنه را از آن گذشتیم؛ یا دو گردنه را؛ باز دزدها توی آن گردنه‌های دیگر هستند؛ در کمین نشسته‌اند با هر صورت. ما باید همه، همه، دست به هم بدهیم از این گردنه‌ها بگذریم. بعد که گذشتیم از گردنه‌ها و رسیدیم به منزل، بنشینیم بگوییم حالا اشکالاتمان چیست. الآن وقت اشکال‌تراشی نیست. الآن وقت جلو رفتن است. من از همه می‌خواهم، من التماس می‌کنم به ملت ایران، من دست ملت ایران را می‌بوسم، اسلام را می‌خواهند ببرند.

مناسب نبودن زمان طرح اشکال‌ها برای پرهیز از افزودن آشفتگی

… خانه ماست؛ این خانه را باید صاحبخانه‌ها درستش بکنند. صاحبخانه هم یکی نیست، دو تا نیست؛ همه‌اند. این طور نیست که صاحبخانه‌ای داشته باشیم. همه ملت است و همه کشور. همه کشور مال همه ملت است. اینها باید خودشان بنشینند درستش بکنند و باید همه با هم دست به هم بدهیم؛ و الآن وقت این نیست که ما اشکال کنیم به این طرف و آن طرف، اشکالی که شما می‌کنید من هم دارم؛ خودشان هم‌ دارند؛ لکن الآن وقت طرحش نیست، که باز یک آشفتگی بر آشفتگیها اضافه بشود.