رمانی دربارهٔ جنگ فرانسه و آلمان نمایانگر روحیات ملت فرانسه
… سختى خوردند از آلمانىها و آلمانها آمدند تا پاریس و پاریس را تقریباً اشغال کردند و آتشسوزى معروف پاریس اتّفاق افتاد بعد از آن قضایا که بعدش آن حکومت بهاصطلاح کمونیستى پاریس، بهاصطلاح آن کمون پاریس، اتّفاق افتاد؛ گمانم تاریخ این جنگ حدود سالهاى ۱۸۷۰ است. امیل زولا آنچنان این جنگ را تشریح کرده که گویا خودش در آن جنگ بوده و بعید هم نیست که بوده، چون خودش هم مال همان زمان است. خب، فرانسوىها در قصّهنویسى چیرهدستند، خیلى رمان نوشتهاند، امّا شاید کمتر رمانى را شما پیدا کنید که روحیّات فرانسوى را و واقعیّتهاى ملّت فرانسه را به قدر این رمان بتواند نشان بدهد؛ فوقالعاده است. این یکى از دو جهتى که گزارش جنگ اهمّیّت دارد.