رفتن به محتوای اصلی

امر به معروف و نهی از منکر

نام‌های دیگر: امر به معروف زبانی، امر به معروف قلبی، امر به معروف یدی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فریضهٔ دعوت به نیکی و بازداشتن از بدی و مراحل و شیوه‌های آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران به مناسبت عید مبعث— ۱۳۶۴/۰۱/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۴۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

تشکیل مجمعى از صاحب‌نظران براى «اقامه‌ى نماز» یکى از شایسته‌ترین و ضرورى‌ترین کارهایى است که باید در جمهورى اسلامى صورت میگرفت؛ زیرا برپاداشتن نماز، نخستین ثمره و نشانه‌ى حکومت صالحان است؛ و در رتبه‌ى بعد از آن است که نوبت به «زکات» به ‌مثابه‌ى تنظیم مالى جامعه و ریشه‌کن کردن فقر، و نیز امر به معروف و نهى از منکر یعنى سوق دادن به نیکى‌ها و باز داشتن از بدى‌ها میرسد؛ «اَّلَّذینَ اِن مَکـَّنّهُم فِی الاَرضِ اَقامُوا الصَّلوةَ وَءاتَوُا الزَّکـوةَ وَ اَمَروا بِالمَعروفِ وَنَهَوا عَنِ المُنکَر ...».[2] اقامه‌ى نماز فقط این نیست که صالحان، خود نماز بگزارند؛ این چیزى نیست که بر تشکیل حکومت الهى متوقّف باشد؛ بلکه باید این ستون دین در جامعه به پا داشته شود و همه‌‌کس با رازها و اشاره‌هاى آن آشنا و از برکات آن برخوردار گردند؛ درخشش معنویّت و صفاى ذکر الهى، همه‌ى آفاق جامعه را روشن و مصفّا کند و تن‌ها و جانها با هم به نماز بشتابند و در پناه آن، طمأنینه و استحکام یابند.
امروز علیه ما، تهاجم نظامی نیست. درهشت سال جنگ تحمیلی، دشمن علناً با ما صف‌آرایی داشت. ظاهر قضیه، عراق بود؛ اما پشتِ سرِ عراق، امریکا بود؛ پشت سرِ عراق، ناتو بود؛ پشت سرِ عراق، همه مرتجعین بودند. این را ما در تمام طول هشت سال جنگ، بارها و بارها گفتیم. خیلیها حاضر نبودند باور کنند؛ ولی همان کسانی که عراق را در این مدّت تجهیز کردند، امروز اعتراف میکنند. جنگ، جنگی نظامی بود. در حقیقت همه دنیای استکبار و کفر، با اسلام در جمهوری اسلامی مبارزه میکرد. امروز فقط جنگ نظامی نیست؛ اما همه تهاجمهای دیگر، باشدّت کم سابقه‌ای وجود دارد. در مقابل این تهاجم، این جامعه اسلامی، باید زنده، هوشیار، آسیب‌ناپذیر، پرامید، آماده مقاومت، آماده ضربه‌زدن و به صورتِ یک موجود زنده مقاوم بماند و مقاومت کند. این، چگونه ممکن است؟ این است که بنده موضوع امربه‌معروف ونهیازمنکر را مطرح کردم. موضوع امر به معروف که موضوع جدیدی نیست. این، تکلیف همیشگی مسلمانان است. جامعه اسلامی، با انجام این تکلیف زنده میماند. قوام حکومت اسلامی، با امربه‌معروف و نهیازمنکر است، که فرمود: اگر این کار نشود، آن وقت «لَیُسلِّطُنَّ اللَّه عَلَیْکم شِرارُکم فَیَدْعُوا خِیارُکُم فلا یُسْتَجابُ لَهُم[5] ». قوام حکومت اسلامی و بقای حاکمیت اخیار، به این است که در جامعه امربه‌معروف ونهیازمنکر باشد. امربه‌معروف فقط این نیست که ما، برای اسقاط تکلیف، دو کلمه بگوییم. آن هم در مقابل منکراتی که معلوم نیست از مهمترین منکرات باشند. وقتی یک جامعه را موظّف میکنند که آحادش باید دیگران را به معروف امر و از منکر نهی کنند، این به چه معناست؟ چه وقت ممکن است آحاد یک ملت آمر به معروف و ناهی از منکر باشند؟ وقتی که همه، به معنای واقعی در متن مسائل کشور حضور داشته باشند؛ همه کار داشته باشند به کارهای جامعه؛ همه اهتمام داشته باشند؛ همه آگاه باشند؛ همه معروف شناس و منکر شناس باشند. این، به معنای یک نظارت عمومی است؛ یک حضور عمومی است؛ یک همکاری عمومی است؛ یک معرفت بالا در همه است.
نکته‌ی سوم این است که در شرع مقدّس اسلام، امر به معروف همان‌طور که می‌دانید سه مرحله دارد. یک مرحله، مرحله‌ی قلبی است. این را بد نیست این‌جا بگوییم که، بعضی می‌گویند «امر قلبی که امر و نهی نیست.» این، اشکالِ رایج و واضحی است و به نظر ما، اشکال ناواردی است. وقتی که شما گناه را می‌بینید، در مرحله‌ی امر قلبی و نهی قلبی، از شما می‌خواهند که در قلبتان دائماً حدیث نفس کنید که «لاتفعل! لاتفعل!» منتها شرایط اجازه نمی‌دهد که این «لاتفعل» از قلب شما به زبانتان برسد. این را می‌خواهند. یعنی می‌خواهند همان حالت علوّ و استعلایی که در آمر و ناهی وجود دارد، در قلب انسان هم باشد. وقتی که شما می‌بینید کسی معروفی را انجام نمی‌دهد، باید به او بگویید «اِفعَل! اِفعَل! اِفعَل!» در قلب هم، باید دائم این باشد و بجوشد. منتها وقتی این در انسان می‌جوشد؛ امّا شرایط نیست و نمی‌تواند بگوید، نمی‌گوید. اما این جوشش و تحوّل درونی و این امر و نهیِ درونی، باید باشد. بنابر این، صدقِ امر و نهی بر همان امر و نهی قلبی هم، صدق واقعی و حقیقی است؛ صدق مجازی نیست. منتها، امری است که به تحقّق خارجی نمی‌پیوندد. چون امر زبانی هم، اوّل از قلب شروع می‌شود. وقتی شما می‌گویید «اِفعَل»، اوّل قلبتان می‌گوید. منتها زبان، آلتِ بیانِ اراده است. آن اراده، منهای زبان، در قلب وجود دارد. این مرحله‌ی اوّل که از محل کلام خارج است و شما باید کاری کنید که همه‌ی مردم، لااقل این امر و نهیِ قلبی را داشته باشند.

شاهدها (۱۱۹ پاراگراف)

قیام امام حسین (ع) مصداق بزرگ امر به معروف و نهی از منکر

پس می‌توانیم این‌طوری جمع‌بندی کنیم، بگوییم امام حسین قیام کرد تا آن واجب بزرگی که عبارت است از تجدیدِ بنای نظام اسلامی و جامعۀ اسلامی یا قیام درمقابل انحرافاتِ بزرگ در جامعۀ اسلامی، این را انجام بدهد. این از طریق قیام است، از طریق امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر است؛ بلکه خودش یک مصداق بزرگ امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر است. البته این کار، همان‌طورکه عرض کردیم گاهی می‌رسد به نتیجۀ حکومت، امام حسین برای این آماده بود؛ گاهی هم به نتیجۀ شهادت، برای این‌هم آماده بود.

ترک امر به معروف و نهی از منکر، مایهٔ حاکم شدن اشرار و مستجاب نشدن دعا

بعد می‌فرماید: «وَ عَلَیکُم بِالتَّواصُلِ وَ التَّباذُلِ» باهم ارتباط داشته باشید، به‌هم کمک کنید، بذل کنید. «وَ اِیّاکُم وَ التَّدابُرَ وَ التَّقاطُعَ» به‌هم پشت نکنید، قطع نکنید پیوندها را. «لا تَتَرکُوا الاَمرَ بِالمَعروفِ وَ النَّهیَ عَنِ المُنکَرِ» امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر را، هرگز ترک نکنید، که اگر ترک کردید، «فَیُوَلَّی عَلَیکُم شِرارُکُم» آنجایی که نیکی، دعوت‌کننده نداشته باشد، بدی، نهی‌کننده نداشته باشد، خاصیت این حالت این است که اشرار بر سر کار می‌آیند، اشرار زمام حکومت را در دست می‌گیرند. اگر مردم عادت نکنند به بد بگویند بد، بدها می‌آیند سرِ کار و زمام امور را می‌گیرند؛ «ثُمَّ تَدعونَ» بعد شما خوب‌ها می‌روید دعا می‌کنید که خدایا، ما را از شرّ این بد نجات بده، «فَلا یُستَجابُ لَکُم» خدا هم دعای شما را مستجاب نخواهد کرد.

نامهٔ امام حسین (ع) به معاویه، بالاترین شکل آن به نقل مورخان سنی

..رشتۀ بعدی هم رشتۀ نهی‌ازمنکر و امربه‌معروف در بالاترین شکل آن است؛ که در نامۀ به معاویه در کتاب‌های تاریخ نقل شده است.[23] نقل شیعه هم نیست، اتفاقاً این نامه را مورخین سنّی نقل کرده‌اند. به گمانم شیعه نقل نکرده است؛ یعنی من برخورد نکرده‌ام؛ یا اگر هم نقل کرده‌اند، از آنها نقل کرده‌اند. (75/9/24) به هر صورت در زمان معاویه این کار امکان‌پذیر نبود؛ بعد که یزید سر کار آمد، این کار امکان‌پذیر شد...بیست سال است که این دو برادر ـ ده سال دونفری باهم، …

روی‌گردانی گروهی از آن به سبب پردردسری با وجود اقبال به نماز و روزه

… حدیث باب امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر است در کتاب شریفِ وافی ـ البته این حدیث در کافی[5] هست، در کتب معتبرۀ شیعه هست، اما وافی جامع کتاب‌های چهارگانۀ اصلی ماست، از مرحوم فیض کاشانی[6] ـ وقتی‌که کتاب امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر را باز می‌کنید، حدیث اولش این است. اشاره می‌کند به همین‌جور مردمی‌، اینها کسانی هستند که به نماز و روزه که بی‌دردسر و کم‌مایه هست رو می‌آورند، به امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر که پردردسر و به ظاهر پرضرر است اقبالی ندارند، اعتنایی نمی‌کنند. اینجا امام علیه‌السلام دیگر نمی‌گوید اینها مؤمنند یا مؤمن نیستند، نمی‌گوید فاسقند یا منافقند، اما آیۀ قرآن اینجا صریح می‌گوید، آن‌کسانی‌که آنجا که پای منافعشان در میان است، دین را نمی‌خواهند، اینها مؤمن نیستند.

همراهی نهی از منکر به معنای اعتراض با امر به معروف به معنای ارائهٔ راه‌حل

… این سخن را میشنوند و در این عرصه‌ها فعّال هستند توجّه کنند اینکه ما صرفاً انتقاد کنیم، صرفاً اعتراض کنیم، این کار را پیش نمیبرد، این مطلقاً فایده‌ی جدّی و ماندگاری ندارد؛ حالا ممکن است یک فواید کوچکی اوّل کار داشته باشد؛ آنچه فایده دارد عبارت است از پیشنهاد. ببینید در اسلام هم نهی از منکر با امر به معروف همراه است، نهی از منکر همان اعتراض است، امر به معروف یعنی پیشنهاد، ارائه‌ی راه حل، ارائه‌ی کاری که باید انجام بگیرد و میتواند انجام بگیرد؛ اینها با هم هستند؛ بنابراین مطالبه‌گری را حتماً با ارائه‌ی راه حل و دادن راه حلهای خوب و قابل قبول همراه کنید. و ضمناً مطالبه‌گری را با پرخاش و بدگویی هم همراه نکنید؛ خواهش من این است. البتّه شما امروز خیلی خوب، محترمانه با بنده صحبت کردید، خیلی متشکّرم. من …

امر به معروف یعنی رایج کردن کار خوب؛ رفتار نیک قهرمانان، امر به معروف عملی

… خوب در بین جوانها به‌وجود می‌آورد؛ ببینید چقدر ارزش دارد! یک کار خوب که شما میکنید، یک اخلاق خوب، یک رفتار خوب، یک سخن خوب، یک نیت خوب که از شما ظاهر میشود - چون الگو میشوید - به عدد میلیون‌ها تکثیر میشود؛ این خیلی باارزش است؛ موجب رواج خیر در جامعه میشوید. امربه‌معروف، یعنی کاری کنیم که چیز خوب رایج بشود دیگر؛ شما با این کارتان، یک امربه‌معروف عملی انجام میدهید. اگر خدای نکرده عکس آن هم بشود، همین‌جور است؛ اگرچنانچه این الگو در یک جایی، در یک بخشی، در یک حرکتی، یک کاری بکند که موافق اخلاق و موافق پرهیزکاری و پاک‌دامنی نیست، این هم میشود الگو - اگر مردم بفهمند - این را هم مراقب باشید؛ این هم تکثیر میشود. بنابراین …

معروف و منکر به معنای شناخته و ناشناخته از نظر عقل و فطرت

خصوصیت این پیغمبر چیست؟ از اینجایش دقت کنید. ﴿يَأمُرُهُم بِالمَعروفِ﴾ آنان را امر می‌کند به نیکی‌ها، به فضیلت‌های شناخته شدۀ درمقابل عقل و برای فطرت انسان، ﴿وَ يَنهاهُم عَنِ المُنكَرِ﴾ نهی می‌کند آنها را از منکرات، چیزهای ناشناختۀ از نظر عقل و فطرت انسانی، ﴿وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ﴾ حلال می‌کند، ممکن می‌سازد، روا می‌سازد برای آنان طیبات و چیزهای خوب را، هرچیز خوبی در دین هست، ﴿وَ يُحَرِّمُ عَلَيهِمُ الخَباِئثَ﴾ و چیزهای پلید را بر آنان حرام می‌کند، یعنی آنها را محروم می‌کند، دستشان را کوتاه می‌کند از چیزهای بد، و جامعۀ اسلامی این‌جوری است.

وظیفهٔ آمرین به معروف در برابر تظاهر به روزه‌خواری

… بسیار مهم است. آنچه امسال به بنده خبر داده میشد، این بود که گاهی تظاهر به روزه‌خواری، در بعضی از معابر شهر تهران و دیگر شهرها دیده شد. یقیناً نظام جمهوری اسلامی درصدد آن نیست که کسانی را بزور وادار به دین‌داری کند امّا در مقابل هنجارشکنی دینی هم وظیفه دارد؛ نباید کوتاهی کنیم، و مسئولین و آحاد مردم و آمرین به معروف و ناهین از منکر، در این زمینه وظیفه‌ی خودشان را باید انجام بدهند. امیدواریم ان‌شاءالله این سرمایه‌ی عظیم دین و معنویّت در کشور، برای این ملّت همیشه حفظ شود، باقی بماند که مایه‌ی عزّت است، مایه‌ی سربلندی است و مایه‌ی کامروایی در امور دین و دنیا است.

استقبال مردم از ابتکارات ناجا در برخورد با منکرات

مردم عزیز ما قدردان زحمات و تلاش‌های بی‌وقفه خدمتگزاران به خود و کشور هستند و امروز اقتدار و مهربانی را توأمان در نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران احساس میکنند و از ابتکارات ناجا در برخورد با منکرات استقبال میکنند.

تقویت آن برای حفظ محیط زیست

۱۴. گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه.

نهی از منکر با زبان خوش نه با ایجاد نفرت

… به این اهداف و آرمانهاست. او یک نقصی دارد. مگر من نقص ندارم؟ نقص او ظاهر است، نقصهای این حقیر باطن است؛ نمی‌بینند. «گفتا شیخا هر آنچه گوئی هستم / آیا تو چنان که مینمائی هستی؟». ما هم یک نقص داریم، او هم یک نقص دارد. با این نگاه و با این روحیه برخورد کنید. البته انسان نهی از منکر هم میکند؛ نهی از منکر با زبان خوش، نه با ایجاد نفرت. بنابراین با قشر دانشجو ارتباط پیدا کنید.

نهی از منکر با تذکر به خود شخص نه افشای عیب

… وجود دارد، اصلاح کنیم. «و افشاء العارفة و ستر العائبة»؛ درباره‌ی اشخاص، نقاط مثبت را، نقاط خوب را افشاء کنیم، منتشر کنیم. از کسی، از مسئولی کار خوبی سراغ دارید، این را بیان کنید و بگوئید. نقطه‌ی مقابل: اگر چنانچه نقطه‌ی منفیای سراغ دارید، این را افشاء نکنید. افشاء نکردن معنایش این نیست که نهی از منکر نکنید؛ چرا، به خود آن کسی که به کارش اشکالی وارد است و باید ایراد گرفته شود، گفته بشود؛ اما افشاء کردن این چیزها مصلحت نیست. در این باره صحبتهای زیادی هست. این یک بخشی از این دعاست. بیست و دو سه مطلب بود که حالا این شش هفت تایش را اجمالاً عرض کردیم. دلهامان را به این سمت ببریم. از خدا بخواهیم که «البسنی زینة المتّقین»؛ آرایش متقین را به ما بدهد. بالاخره چاره جز این نیست. روزه هم در …

نهی از منکر به‌عنوان راه مقابله با بدحجابی

… شما به خواهرانی افتاده که همه حجاب دارند؛ نه، من گاهی به خیابان میروم تا مخصوصاً وضع مردان و زنان را ببینم؛ البته با نگاه حلال و نه حرام. آن‌طور که بعضی تصویر میکنند، به نظر من نمی‌آید. البته چرا، اشکالاتی وجود دارد؛ من هم از همه گوشه و کنارها با خبر نیستم. هرجا چنین وضعی وجود داشته باشد، راه آن نهی از منکر است.

اهتمام جوانان به امر به معروف و نهی از منکر

… وجود دارد که عدالتخواهی را از یاد نبرند. آزادی را با همان مفهوم بسیار والای اسلامی - چه آزادی فردی، چه آزادی اجتماعی و سیاسی، چه آزادی معنوی و روحی - جزو خواستهای همیشگی خود بدانند و از یاد نبرند. مبارزه با فقر و ایجاد رفاه عمومی را جزو مطالبات خود بدانند. امر به معروف و نهی از منکر هم جزو مهمترین مسائلی است که جوانان باید به آن اهتمام کنند. همچنین در برابر فریب رسانه‌ها در واژگونه جلوه دادن حقایق، تسلیم نشوند. امروز مهمترین تلاش دشمن این است که از پیشرفته‌ترین ابزار و روشهای ارتباطاتىِ مدرن و فوق مدرن استفاده کند؛ برای این‌که حقایق کشور ما را واژگونه جلوه دهد. تسلیم خواسته آنها نشوید و …

امکان نهی از منکر در محیط خانواده

در محیط خانواده هم میشود نهی از منکر کرد. در بعضی از خانواده‌ها حقوق زنان رعایت نمیشود؛ در بعضی از خانواده‌ها حقوق جوانان رعایت نمیشود؛ در بعضی از خانواده‌ها، بخصوص حقوق کودکان رعایت نمیشود. اینها را باید به آنها تذکّر داد و از آنها خواست. حقوق کودکان را تضییع کردن، فقط به این هم نیست که انسان به …

وظیفهٔ همه، از مسئول تا مشتری و کارگر نانوایی، در نهی از اتلاف

… نهی کرد و باید نهی کرد، از جمله اینهاست: اتلاف منابع عمومی، اتلاف منابع حیاتی، اتلاف برق، اتلاف وسایل سوخت، اتلاف مواد غذایی، اسراف در آب و اسراف در نان. ما این همه ضایعات نان داریم؛ اصلاً این یک منکر است؛ یک منکر دینی است؛ یک منکر اقتصادی و اجتماعی است؛ نهی از این منکر هم لازم است؛ هر کسی به هر طریقی که میتواند؛ یک مسؤول یک طور میتواند، یک مشتری نانوایی یک طور میتواند، یک کارگر نانوایی طور دیگر میتواند. طبق بعضی از آمارهایی که به ما دادند، مقدار ضایعات نان ما برابر است با مقدار گندمی که از خارج وارد کشور میکنیم! آیا این جای تأسّف نیست!؟ همه اینها منکرات است و نهی از آنها لازم است. طبق نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین نهی از اینها را یکی از محورهای اصلی توصیه‌های …

سفارش به مروجان این فریضه به همه‌جانبه‌نگری و پاسداشت آن

شما دوستان‌ ارجمند که‌ اکنون‌ همت‌ به‌ ترویج‌ این‌ فریضه‌ گماشته‌اید، کار بزرگ‌ خود را چنانکه‌ شایسته‌ این‌ فریضه‌ است‌، پاس‌ بدارید و با همه‌جانبه‌نگری‌ در این‌ کار، زبان‌ بدگویان‌ و ذهن‌ بی‌خبران‌ را از فروافتادن‌ در ورطه‌ ناسپاسی‌ از این‌ عمل‌ اصلاحی‌ بزرگ‌، نجات‌ بخشید.

موعظه و زبان خوش در عمل فردی اشخاص به‌جای اعمال قدرت

… چه در مسائل اقتصادی، چه غیره، راضی نمیشد. همه جا مُرّ اسلام. نظام اسلامی، مجلس شورای اسلامی، دولت اسلامی، قضاوت اسلامی و دستگاههای گوناگون باید بر طبق مصالح، خطّ اسلام و راه حاکمیت اسلام را دنبال کنند. امام، این را دنبال میکرد و تا آن‌جا که توانست، تلاش کرد. چهره دوم در مورد پایبندی به اسلام، عمل فردی اشخاص است. در این‌جا دیگر آن صلابت و قاطعیت و اعمال قدرت، وجود ندارد. این‌جا موعظه، نصیحت، زبان خوش و امر به معروف است. امام، به این عقیده داشت. پس اوّل چیزی که در خطّ امام، مهم است، تعقیب هدف اسلامی و حاکمیت اسلامی در صحنه ایمان و در صحنه عمل است.

تذکر و نصیحت با خیرخواهی و روش عقلایی بدون تضعیف خدمتگزاران

بحمداللَّه ملت ما بر دشمنانش فائق آمده است. ملت ما تا امروز، زبون دشمن نشده است؛ لیکن به هر حال دشمنی، اثر دارد. با این دشمنیها، کدام کشور است که هیچ مشکلی نداشته باشد؟ نباید مشکلات را بزرگ کرد. نباید در زمینه‌‌‌های گوناگون، درشتنمایی کرد. البته تذکّر، خوب است؛ امر به معروف، خوب است؛ نصیحت، خوب است؛ اما با خیرخواهی، با روش عقلایی، بدون این که موجب تضعیف یک مجموعه خدمتگزار شود.

مانع اثرگذاری ابزارهای فساد و پیروزی دشمن

… و مردم عادّی پخش و منتشر میکنند و یا از طریق ماهواره، رواج میدهند. این مورد اخیر - ماهواره - واقعاً گنداب فسادی است که تیرهای زهرآگین خود را به سمت ملتها و کشورها هدفگیری میکند. بحمداللَّه سال گذشته، مجلس شورای اسلامی، با حسن فهم قضیه، ماهواره را ممنوع کرد. با این همه، اگر در جامعه، به دستور اسلام و فرموده قرآن عمل شود، هیچ‌کدام از ابزار و عوامل فساد، نمیتواند کمترین اثری بکند. به معنای دقیقتر، توجّه از جوانب مختلف و امر به معروف و نهی از منکر، نمیگذارد دشمن پیروز شود. این است که جامعه اسلامی، یک جامعه ماندگار است. این است که «انا نحن نزّلنا الذکر و انّا له لحافظون.[13] » این است که «ولینصرن اللَّه من ینصره.[14] » این است که «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا.[15] » اینها تعارف نیست که خدا با ما کرده است. حال، قدرتمندان …

تقدم امر و نهی و موعظهٔ خود بر دیگران

اساس برنامه تربیتی و همه برنامه‌های زندگی در اسلام، همین موارد است. هر کس باید واعظ خود باشد، خود را مراقبت کند، از تخطّی خود مانع شود، امر به معروف و نهی از منکر هم بکند که آن امرِ خود به معروف و نهىِ خود از منکر و موعظه کردنِ خود، بر امر و نهی و موعظه دیگران مقدّم است. این، همان تقوای الهی است که از ما خواسته‌اند. تقوا را مراقبت کنیم و به یکدیگر توصیه نماییم. من هم به شما برادران و خواهران توصیه میکنم که تقوای الهی را فراموش نکنید. بزرگترین محصول ماه رمضان، تقواست. آنچه را به دست آورده‌اید، حفظ کنید و برای سالهای آینده و …

تأکید بر مبارزه با فساد و فحشا به سبب تخدیر جامعه

یکی از مسائلی که عامل اصلی چنین قضیه‌ای شد، این بود که رواج دنیا طلبی و فساد و فحشا، غیرت دینی و حسّاسیتِ مسؤولیت ایمانی را گرفت. این که ما روی مسأله فساد و فحشا و مبارزه و نهی از منکر و این چیزها تکیه میکنیم، یک علّت عمده‌اش این است که جامعه را تخدیر میکند. همان مدینه‌ای که اوّلین پایگاه تشکیل حکومت اسلامی بود، بعد از اندک مدّتی به مرکز بهترین موسیقیدانان و آواز خوانان و معروفترین رقاصّان تبدیل شد؛ تا جایی که وقتی در دربار شام میخواستند بهترین مغنّیان را خبر کنند، از مدینه آوازه خوان و نوازنده میآوردند!

بازداشتن نزدیکان تارک نماز با زبان خوش و رفتار حکیمانه

… آن‌ بهره‌مند سازند. یعنی‌ این‌ که‌ نماز را با توجه‌ به‌ معنی‌ و با احساس‌ حضور در محضر پروردگار متعال‌ جلت‌ عظمته‌، به‌ جای‌ آورند و این‌ کار را با تمرین‌، بر خود هموار و آسان‌ سازند و تا بتوانند نوافل‌، مخصوصا نافله‌ی‌ نمازهای‌ صبح‌ و مغرب‌ را نیز ادا کنند. و اگر هنوز در میان‌ کسان‌ و نزدیکان‌ و دوستان‌ آنان‌، کسی‌ هست‌ که‌ خود را از فیض‌ نماز محروم‌ کرده‌ باشد، او را از این‌ گناه‌ بزرگ‌ و خسارت‌ عظیم‌ بازدارند و این‌ کار را با زبان‌ خوش‌ و رفتار حکیمانه‌ انجام‌ دهند، البته‌ پدران‌ و مادران‌ نسبت‌ به‌ نماز فرزندان‌ خود مخصوصا نوجوانان‌، مسؤولیت‌ بیشتری‌ دارند.

رشد ارزش‌ها با امر به معروف و اقامهٔ نماز از سوی حاکمان

… باتقواها، آشنایان به معارف، معتقدین و پایبندان به ارزشهای الهی و اسلامی، احساس کردند که محیط اجتماعی برای آنها محیط راحت و مطلوب و قابل تنفّسی است، معلوم میشود که در این جامعه، ارزشهای الهی حاکم است. نظام اسلامی باید تضمین کند که ارزشهای الهی حاکم باشد. آیه مبارکه «الّذین ان مکّنّاهم فی الارض اقاموا الصّلاة و اَتُوا الزّکوة و اَمَروا بالمعروف و نَهوا عن المنکر[1] »، ناظر به همین معناست؛ چون اگر در محیطی، حکّام، فرمانروایان و زمامداران، مردم را به نیکی امر کردند و از بدی باز داشتند و نماز را اقامه کردند، در آن محیط ارزشها رشد میکند.

قیام امام حسین (ع) مصداق بزرگ امر به معروف و نهی از منکر

پس میتوانیم این‌طور جمع‌بندی کنیم، بگوییم: امام حسین قیام کرد تا آن واجب بزرگی را که عبارت از تجدید بنای نظام و جامعه اسلامی، یا قیام در مقابل انحرافات بزرگ در جامعه اسلامی است، انجام دهد. این از طریق قیام و از طریق امر به معروف و نهی از منکر است؛ بلکه خودش یک مصداق بزرگِ امر به معروف و نهی از منکر است. البته این کار، گاهی به نتیجه حکومت میرسد؛ امام حسین برای این آماده بود. گاهی هم به نتیجه شهادت میرسد؛ برای این هم آماده بود.

انجام این وظیفه از سوی مؤمنان ایران، سرمشق همهٔ اقشار

… از او قویترند؛ امّا به خاطر عدم ایمان به خدا، عدم اتّکاء به ملّتها و عدم احساس مسؤولیتِ صحیح در مقابل وظیفه -که آن هم ناشى از عدم نهى از منکر ملّتهاست- به این روز دچار شده‌اند. اگر ملّتها نهى‌ازمنکر مى‌کردند، این وضعیت پیش نمى‌آمد. این مسأله بسیار مهم است. در کشور ما به فضل پروردگار، بین اقشار مختلف، انسانهاى مؤمن، خالص و غیور نسبت به دین وجود داشتند و دارند که وظیفه‌ى امر به معروف و نهى از منکر را انجام مى‌دهند. آثار مثبت این انجام وظیفه را هم خود آنها دیدند و هم دیگران. همه‌ى اقشار بایستى این را براى خودشان سرمشق قرار دهند.

منکر شدن معروف و معروف شدن منکر به‌عنوان اوج فساد بشر

امروز هم از این‌ جهت این سالگرد مهم است که توجّه کنیم دنیا، هم از لحاظ علمى جلو و پیشرفته است، هم از لحاظ اخلاقى بشدّت در حضیض است. کار دنیا به جایى رسیده است که قدرتهاى زورگوى عالم جلوى چشم مردم دنیا، معروف را منکر میکنند، منکر را معروف میکنند؛ به نظر من در عالم فساد و تباهى بشریّت، دیگر از این هیچ ‌چیز بالاتر نیست. طبق روایت، پیغمبر اکرم فرمودند کسانى پیدا خواهند شد که امر به منکر میکنند و نهى از معروف؛ [مردم] تعجّب کردند، بعد فرمودند: اَ لا اُخبِرُکُم بِاَعجَبَ مِن ذٰلِک؟ منکر معروف خواهد شد، معروف منکر خواهد شد.[4] انسان احساس میکند که امروز یک‌ چنین وضعى را دست قدرت …

تمسخر دشمنان و توان آن در برابر انحرافات دنیای امروز

… با جمهوری اسلامی چرا. با شخصیتهایش هم دشمنند، با ملتش هم دشمنند، با دولتش هم دشمنند، با رئیس‌جمهورش هم دشمنند، با مجلسش هم دشمنند، با احکام قضایی و مسؤولین قضاییاش هم دشمنند. با هر چه که این نظام را سرِپا نگه‌میدارد، دشمنند. حتّی با شعارهای شما هم دشمنند. آنها شعار امر به معروف و نهی از منکر را تمسخر میکنند؛ شعار حزب‌اللّهیگری را تمسخر میکنند و شما را متّهم مینمایند. اما حقیقت این است که همان امر به معروف و نهی از منکر و همان حرکت حزب‌اللّهی و همان پایبندی به اصول است که میتواند در مقابل انحرافها و خطاهای فاحش دنیای امروز بایستد. هیچ چیز دیگر نمیتواند. ملتها هم این را میخواهند.