این مقطع ۳۵ ساله (از ۱۴۸ تا ۱۸۳ [هجرى])، یعنى دوران امامت حضرت ابیالحسن موسیبنجعفر (علیهما السّلام)، یکى از مهمترین مقاطع زندگینامهی ائمّه (علیهم السّلام) است. دو تن مقتدرترین سلاطین بنیعبّاس - منصور و هارون - و دو تن از جبّارترین آنان - مهدى و هادى - در آن حکومت میکردهاند. بسى از قیامها و شورشها و شورشگرها در خراسان، در افریقیّه، در جزیره و موصل، در دیلمان و جرجان، در شام، در نصیبین، در مصر، در آذربایجان و …
غفلت محققان تاریخ اسلام از حبس طولانی و جهاد خطیر امام
باید عرض کنم که کاوشگران تاریخ اسلام، آنگاه که به فحص[7] و شرح زندگى امام موسیبنجعفر (علیه السّلام) پرداختهاند، سهم شایستهاى از توجّه و تفطّن[8] را که باید به حادثهی عظیم و بینظیر حبس طویلالمدّهی این امام هُمام[9] اختصاص مییافت، بدان اختصاص نداده و در نتیجه از جهاد خطیر آن بزرگوار غافل ماندهاند.در زندگینامهی آن امام عالیمقام، سخن از حوادث گوناگون و بیارتباط و گاه متناقض با یکدیگر و تأکید بر مقام علمى و معنوى و قدسى آن سلالهی پیامبر (صلّى الله علیه و آله) و نقل قضایاى خاندان و اصحاب و شاگردان و مباحثات علمى و کلامى و امثال آن، بدون توجّه به خطّ جهاد مستمرّى که همهی عمر ۳۵ سالهی امامت آن بزرگوار را فراگرفته بوده است، ناقص و ناتمام میماند. تشریح و تبیین این خط است که همهی اجزاى این زندگى پرفیض را به یکدیگر مرتبط میسازد و تصویرى واضح و متکامل و جهتدار که در آن هر پدیدهاى و هر حادثهاى و هر حرکتى داراى معنایى است، ارائه میکند.
قصد خلفای عباسی به قتل و حبس و تبعید امام و دوران اختفای او
چرا «منصور» و «مهدى» و «هادى» و «هارون»، هر کدام در برههاى از دورانِ خود کمر به قتل و حبس و تبعید او میبندند؟ و چرا چنانکه از برخى روایات دانسته میشود، آن حضرت در برههاى از دوران ۳۵ ساله، در اختفاء به سر برده و در قراء شام یا مناطقى از طبرستان حضور یافته و از سوى خلیفهی وقت، مورد تعقیب قرار گرفته و به یاران خود سفارش کرده که اگر خلیفه دربارهی من از شما پرسید، بگویید او را نمیشناسیم و نمیدانیم کجا است؟[16]
وقف همهٔ زندگی بر جهاد و تناسب جهاد با ویژگیهای زمان
امام موسیبنجعفر (علیهما السّلام) نیز همهی زندگى خود را وقف این جهاد مقدّس ساخته بود؛ درس و تعلیم و فقه و حدیث و تقیّه و تربیتش در این جهت بود. البتّه زمان او ویژگیهاى خود را داشت؛ پس جهاد او نیز به تناسب زمان، مختصّاتى مییافت؛ عیناً مانند دیگر ائمّهی هشتگانهی از زمان امام سجّاد (علیه السّلام) تا امام عسکرى (علیه السّلام) که هر یک یا هر چند نفر، مختصّاتى در زمان و به تبع آن در جهادِ خود داشتند و مجموعاً زندگى آنان دورهی چهارم از زندگى ۲۵٠ ساله را تشکیل میدهد که خود نیز به …
شهادت پس از ۳۵ سال مبارزهٔ سخت در تلخترین شرایط
امروز مجموعهاى از خاطرات پُراهمّیّت دوران انقلاب و همچنین پیش از آن، خاطرات پُرشکوه صدر اسلام، پیش روى ما است؛ از طرفى، روز شهادت حضرت اباالحسن موسیبنجعفر (علیه الصّلاة و السّلام) هم هست که یک خاطرهی فراموشنشدنى است. پس از ۳۵ سال مبارزهی سخت -که واقعاً درس است براى بنده و شما- این بزرگوار در تلخترین شرایط در سال ۱۸۳ به شهادت رسیدند. و یک نگاه به زندگى این بزرگواران نشان میدهد که ما یک تاریخ نورانى و بسیار آموزنده از این بزرگواران معصوم در اختیار داریم که براى روحانیّت شیعه و عموم مردم -البتّه در درجهی اوّل براى روحانیّون و علماى دین- تا قرنهاى متمادى درس است و ذخیرهی معنوى و آموزشى …
آشکار شدن عظمت جهاد امام در شرایط اقتدار عباسیان
در این دوران، تنها چیزى که میتواند مبارزه و حرکت فکرى و سیاسى ائمّهی اهلبیت (علیهم السّلام) و یاران صدّیق آنان را مجال رشد و استمرار بخشد، تلاش خستگیناپذیر و جهاد خطیر آن بزرگواران است و توسّل به شیوهی الهىِ تقیّه. و بدین ترتیب است که عظمت حیرتآور و دهشتانگیز جهاد حضرت موسیبنجعفر (علیه و على آبائه التّحیّة و السّلام) آشکار میگردد.
ایجاد شبکهٔ ارتباط یاران در قلمرو اسلام تا چین
چرا به «علیبنیقطین» که صاحبمنصب بلندپایهی دستگاه هارون و از شیفتگان او است، عملى تقیّهآمیز را فرمان میدهد؛[14] امّا «صفوان جمّال» را بر خدمت همان دستگاه شماتت میکند و او را به قطع رابطه با خلیفه فرامیخواند؟[15] چگونه و با چه وسیلهاى آن همه پیوند و رابطه در قلمرو گستردهی اسلام، میان دوستان و یاران خود پدید میآورد و شبکهاى که تا چین گسترده است، میسازد؟