این مقطع ۳۵ ساله (از ۱۴۸ تا ۱۸۳ [هجرى])، یعنى دوران امامت حضرت ابیالحسن موسیبنجعفر (علیهما السّلام)، یکى از مهمترین مقاطع زندگینامهی ائمّه (علیهم السّلام) است. دو تن مقتدرترین سلاطین بنیعبّاس - منصور و هارون - و دو تن از جبّارترین آنان - مهدى و هادى - در آن حکومت میکردهاند. بسى از قیامها و شورشها و شورشگرها در خراسان، در افریقیّه، در جزیره و موصل، در دیلمان و جرجان، در شام، در نصیبین، در مصر، در آذربایجان و …
غفلت محققان تاریخ اسلام از حبس طولانی و جهاد خطیر امام
باید عرض کنم که کاوشگران تاریخ اسلام، آنگاه که به فحص[7] و شرح زندگى امام موسیبنجعفر (علیه السّلام) پرداختهاند، سهم شایستهاى از توجّه و تفطّن[8] را که باید به حادثهی عظیم و بینظیر حبس طویلالمدّهی این امام هُمام[9] اختصاص مییافت، بدان اختصاص نداده و در نتیجه از جهاد خطیر آن بزرگوار غافل ماندهاند.در زندگینامهی آن امام عالیمقام، سخن از حوادث گوناگون و بیارتباط و گاه متناقض با یکدیگر و تأکید بر مقام علمى و معنوى و قدسى آن سلالهی پیامبر (صلّى الله علیه و آله) و نقل قضایاى خاندان و اصحاب و شاگردان و مباحثات علمى و کلامى و امثال آن، بدون توجّه به خطّ جهاد مستمرّى که همهی عمر ۳۵ سالهی امامت آن بزرگوار را فراگرفته بوده است، ناقص و ناتمام میماند. تشریح و تبیین این خط است که همهی اجزاى این زندگى پرفیض را به یکدیگر مرتبط میسازد و تصویرى واضح و متکامل و جهتدار که در آن هر پدیدهاى و هر حادثهاى و هر حرکتى داراى معنایى است، ارائه میکند.
قصد خلفای عباسی به قتل و حبس و تبعید امام و دوران اختفای او
چرا «منصور» و «مهدى» و «هادى» و «هارون»، هر کدام در برههاى از دورانِ خود کمر به قتل و حبس و تبعید او میبندند؟ و چرا چنانکه از برخى روایات دانسته میشود، آن حضرت در برههاى از دوران ۳۵ ساله، در اختفاء به سر برده و در قراء شام یا مناطقى از طبرستان حضور یافته و از سوى خلیفهی وقت، مورد تعقیب قرار گرفته و به یاران خود سفارش کرده که اگر خلیفه دربارهی من از شما پرسید، بگویید او را نمیشناسیم و نمیدانیم کجا است؟[16]
وقف همهٔ زندگی بر جهاد و تناسب جهاد با ویژگیهای زمان
امام موسیبنجعفر (علیهما السّلام) نیز همهی زندگى خود را وقف این جهاد مقدّس ساخته بود؛ درس و تعلیم و فقه و حدیث و تقیّه و تربیتش در این جهت بود. البتّه زمان او ویژگیهاى خود را داشت؛ پس جهاد او نیز به تناسب زمان، مختصّاتى مییافت؛ عیناً مانند دیگر ائمّهی هشتگانهی از زمان امام سجّاد (علیه السّلام) تا امام عسکرى (علیه السّلام) که هر یک یا هر چند نفر، مختصّاتى در زمان و به تبع آن در جهادِ خود داشتند و مجموعاً زندگى آنان دورهی چهارم از زندگى ۲۵٠ ساله را تشکیل میدهد که خود نیز به …
اوج حرکت مبارزه در زمان امام کاظم و نبود گزارش درست از زندگی او
البتّه دنبالهی قضیّه و زندگی امام موسیبنجعفر، فوقالعاده زندگی شورانگیزی است که به نظر بنده، اوج این حرکاتِ مبارزه، مال زمان موسیبنجعفر است و ما متأسّفانه از زندگی موسیبنجعفر یک گزارش درستوحسابیای در دست نداریم؛ گاهی گوشهوکنار یک چیزهایی از زندگی آن حضرت پیدا میشود که آدم را مبهوت میکند.مدّتی امام موسیبنجعفر پیدا نبودند، یعنی هارون دنبالشان میگشته و حضرت را پیدا نمیکرده؛ کسانی را میبرده، شکنجه میکرده، که شما بگویید موسیبنجعفر کجا است. این یک چیز بیسابقه است. …
اظهار تنگی معیشت به هارون از باب تقیه، نه گدایی و تذلل
… بودند و آمدند و وارد منطقهای که هارون نشسته بود شدند و میخواستند پیاده بشوند که هارون قسم داد که باید تا دَمِ بساطِ من، سواره بیایی، و ایشان سواره آمدند؛ بعد احترام کردند، چنین گفتند، چنان گفتند، بعد که داشتند میرفتند، به ماها گفتند رکابشان را بگیرید. البتّه جالب این است در همین روایت مأمون میگوید که پدرم هارون، به همه، پنج هزار دینار و ده هزار دینار جایزه میداد، [امّا] به موسیبنجعفر، دویست دینار جایزه داد، درحالیکه وقتی صحبت کرد و حال حضرت را پرسید، فرمودند بله، اولاد زیادی دارم، گرفتاریهای زیادی دارم، وضع معیشت خوب نیست؛ که حالا به نظر بنده این صحبتهای موسیبنجعفر به هارون هم بسیار جالب است، یعنی این صحبتها برای ما خیلی آشنا است و کاملاً قابل فهم است که آدم چطور میشود که به مثل هارونی یکوقت اظهار کند که بله، وضع ما هم خوب نیست و زندگیمان هم نمیگذرد و مانند اینها؛ هیچ معنایش گدایی و تذلّل نیست؛ آدم اگر خودش [این کار را] کرده باشد، میداند که این چهجوری است؛ و خیلی از شماها میدانم که در دوران رژیم جبّار و دوران خفقان، تَقیَّتاً[53] از این کارها زیاد کردید و بههرحال کاملاً قابل فهم است.
داعیهٔ حکومت در تعیین حدود فدک و عزم هارون به قتل امام
… وَ اَرمِینِیَة؛حاشیهی دریاها و آن جزیرهها و مثلاً ارمینیه؛ حالا ارمنستان [است] یا هر جا؛ مثلاً آن منتهاالیهِ دریای مدیترانه و آنجاها؛ قالَ الرَّشِیدُ فَلَم یَبقَ لَنا شَیء؛ پس برای ما چه ماند؟ فَتَحَوَّل اِلیٰ مَجلِسی؛ بلند شو بیا سر جای من بنشین؛ قالَ مُوسیٰ علیه السّلام قَد اَعلَمتُکَ اَنَّنی اِن حَدَدتُها لَم تَرُدَّها؛ گفتم که اگر محدودش بکنم، تو آن را برنمیگردانی؛ فَعِندَ ذٰلِکَ عَزَمَ عَلیٰ قَتلِه؛[69] اینجا که شد، عازم شد که موسیبنجعفر را بکُشد؛ این داعیهی موسیبنجعفر و از این قبیل داعیهها در زندگی موسیبنجعفر، امام صادق و امام هشتم وجود دارد که آن هم یک بحث قابل توجّه است.
مبهم ماندن زندگی سیاسی آن حضرت و نبود کتابی در شرح آن
بحثی که در خطبهی اول امروز در نظر است که عرض شود، بحثی در باب زندگی موسی بن جعفر (علیه الصّلاة و السّلام) است. اول قصدم این بود که این بحث را درخطبهی دوم به مناسبت نزدیکی وفات آن حضرت عرض کنم، بعد احساس کردم که این فرصت لازم است بیشتر مورد استفاده قرار بگیرد و جامعهی ما و ذهنیت مردم ما نسبت به زندگىِ همچنان مبهم و نگفته ماندهی ائمه(علیهم السّلام) بیش از پیش روشن بشود. حقیقت این است که علیرغم عشق و علاقهی وافری که مردم ما به ائمه (علیهم السّلام) دارند و ابراز میکنند، معرفت نسبت به زندگی ائمه و هدف جهاد و مبارزهی پیگیر آنها بسیار کمتر از آن چیزی است که باید باشد. امروز دربارهی تاریخ زندگی موسی بن جعفر حتی یک کتاب که بتوان گفت تشریح کنندهی زندگی سیاسی موسی بن جعفر است، ما نداریم و این واقعاً خسارت بزرگی است. کتابهای زیادی نوشته شده است، حرفهای زیادی زده شده است، منابع زیادی در باب زندگی ائمه از گذشته در اختیار ماست، اما حقاً و انصافاً زندگی ائمه و تلاش سیاسی آنها و حیات سیاسی آنها هنوز برای مردم ما روشن نیست و این خسارت است.
سی و پنج سال مبارزه، زندان و تبعید و نشر احکام زیر فشار اختناق
… این جامعه را به وجود بیاوریم. تا این اسکلتِ کلی با همهی خصوصیات و ریزهکاریها یک جامعهی اسلامی بشود، راه زیادی در پیش است بلاشک؛ اما مهم این است که جامعهای و نظامی با این خصوصیات و با این چهارچوب در دنیا بنیانگذاری شد؛ این افتخار مال شماست، شما ملت ایران. پس ما برای اینکه قدر این نعمت را بدانیم و برای اینکه جهت و سمت صحیح حرکت خودمان را پیدا کنیم، باید بدانیم برای این هدف و مقصود چه مجاهدتهائی در طول تاریخ انجام گرفته، چه نفوس طیبهای قربانی شدند، چه تلاشهای زیادی در این باب انجام شده و یکی از این تلاشها، تلاش سی و پنج سالهی موسی بن جعفر(علیهالسّلام) است. سی و پنج سال مبارزه، مجاهدت، زندان رفتن، بارها تبعید شدن، در یک محیط رعب زندگی کردن، دوستان زیادی را با زحمت جمع کردن، احکام الهی را در زیر فشار اختناق دستگاه حاکم آن روز منتشر کردن و عمری را با این شیوه گذراندن. این یک خصوصیت از خصوصیات زندگی موسی بن جعفر است و من امروز اگر این را بحث نکنم و در نماز جمعهی تهران این حرف را نزنم، کی و کجا این حرفها گفته بشود؟ البته بنده از چند سال قبل از این در باب زندگی ائمه و زندگی موسی بن جعفر (علیهالسّلام) از جمله، بحثهائی کردم …
مبارزهٔ طولانی و تشکیلاتی با یارانی در همهٔ آفاق اسلامی، نه زندگی بیسروصدا
… حضرت با او بحث میکنند و در همان وقت هم از وظیفه و تکلیف الهی خودشان که تبیین حقیقت هست، غافل نیستند؛ با آن نصرانی صحبت میکنند و نصرانی را مسلمان میکند. زندگی پرماجرای موسی بن جعفر یک چنین زندگی است که شما ببینید این زندگی چقدر زندگی پرشور و پرهیجانی است. ما امروز نگاه میکنیم موسی بن جعفر، خیال میکنیم یک آقای مظلوم بیسروصدای سربه زیری در مدینه بود و رفتند مأمورین این را کشیدند آوردند در بغداد، یا در کوفه، در فلان جا، در بصره زندانی کردند، بعد هم مسموم کردند، از دنیا رفت، همین و بس؛ قضیه این نبود. قضیه یک مبارزهی طولانی، یک مبارزهی تشکیلاتی، یک مبارزهای با داشتن افراد زیاد در تمام آفاق اسلامی بود. موسی بن جعفر کسانی داشت که به او علاقهمند بودند. آنوقتی که پسر برادر ناخلف موسی بن جعفر که جزو افراد وابستهی به دستگاه بود، دربارهی موسی بن جعفر با هارون حرف میزد، تعبیرش این بود که «خلیفتان یجبی الیه ما الخراج»؛ گفت هارون تو خیال نکن فقط تو هستی که خلیفه …
رهبری با دانش، تقوا، یاران در سراسر جهان اسلام و شجاعت، خطر بزرگ برای خلافت
… خضوع کردند و اطرافیان خلیفه راه را باز کردند تا او وارد بشود. گفتند این موسی بن جعفر است. تا گفتند موسی بن جعفر است، گفت ای وای از حماقت این قوم - یعنی بنیعباس - کسی را که مرگ آنها را میخواهد و حکومت آنها را واژگون خواهد کرد، اینجور احترام میکنند؟ میدانستند. خطر موسی بن جعفر برای دستگاه خلافت، خطر یک رهبر بزرگی بود که دارای دانش وسیع است؛ دارای تقوا و عبودیت و صلاحی است که همهی کسانی که او را میشناسند، این را در او سراغ دارند؛ دارای دوستان و علاقهمندانی است در سراسر جهان اسلام؛ دارای شجاعتی است که از هیچ قدرتی در مقابل خودش ابا ندارد، واهمه ندارد. لذاست که در مقابل عظمت ظاهری سلطنت هارونی آنطور بیمحابا حرف میزند و مطلب میگوید. یک چنین شخصیتی؛ مبارز، مجاهد، متصل به خدا، متوکل به خدا، دارای دوستانی در سراسر جهان اسلام و دارای نقشهای برای اینکه حکومت و نظام اسلامی را پیاده بکند، این بزرگترین خطر برای …
شهادت آن حضرت با زهر در زندان و ترس دستگاه عباسی حتی از جنازه و قبر او
… میخواستند همان جا هم ظاهرسازی بکنند؛ در روزهای آخر سندیبن شاهک عدهای از سران و معاریف و بزرگان را که در بغداد بودند، آورد دور حضرت، اطراف حضرت، گفت ببینید وضع زندگیاش خوب است، مشکلی ندارد؛ حضرت آنجا فرمودند بله، ولی شما هم بدانید که اینها من را مسموم کردند. و حضرت را مسموم کردند با چند دانهی خرما و در زیربارسنگین غل و زنجیری که برگردن و بر دست و پای امام بسته بودند، امام بزرگوار و مظلوم و عزیز در زندان روحش به ملکوت اعلی پیوست و به شهادت رسید. البته باز هم میترسیدند، از جنازهی امام موسی بن جعفر هم میترسیدند، از قبر موسی بن جعفر هم میترسیدند. این بود که وقتی که جنازهی موسی بن جعفر را از زندان بیرون آوردند و شعار میدادند به عنوان اینکه این کسی است که علیه دستگاه حکومت قیام کرده بوده، این حرفها را میگفتند تا اینکه شخصیت موسی بن جعفر را تحتالشعاع قرار بدهند؛ آنقدر جوّ بغداد برای دستگاه جوّ نامطمئنی …
دوران امامت، از مهمترین مقاطع زندگی ائمه (ع)
این مقطع سیوپنجساله ـ از صدوچهلوهشت تا صدوهشتادوسه هجری ـ یعنی دوران امامت حضرت ابیالحسن موسیبنجعفر علیهالسلام یکی از مهمترین مقاطع زندگینامۀ ائمه علیهمالسلام است. دو تن از مقتدرترین سلاطین بنیعباس ـ منصور و هارون ـ و دو تن از جبّارترین آنان ـ مهدی و هادی ـ در آن حکومت میکردند. بسی از قیامها و شورشها و شورشگرها در خراسان، در افریقیه، در جزیرۀ موصل، در دیلمان و جرجان، در شام، در نصیبین، در مصر، در آذربایجان و …
غفلت کاوشگران تاریخ از حبس طولانی و جهاد خطیر امام
باید عرض کنم که کاوشگران تاریخ اسلام، آنگاه که به فَحص[3]و شرح زندگی امام موسیبنجعفر علیهالسلام پرداختهاند، سهم شایستهای از توجه و تَفطُّن[4] را که باید به حادثۀ عظیم و بینظیر «حبس طویلالمدت» این امام هُمام[5] اختصاص مییافت، بِدان اختصاص نداده و در نتیجه از جهاد خطیر آن بزرگوار غافل ماندهاند.
ناتمامی زندگینامهٔ امام بدون توجه به خط جهاد مستمر او
در زندگینامۀ آن امام عالیمقام، سخن از حوادث گوناگون و بیارتباط با یکدیگر و تأکید بر مقام علمی و معنوی و قدسی آن سلالۀ پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم و نقل قضایای خاندان و اصحاب و شاگردان و مباحثات علمی و کلامی و امثال آن، بدون توجه به خط جهاد مستمری که همۀ عمر سیوپنجسالۀ امامت آن بزرگوار را فرا گرفته بوده است، ناقص و ناتمام میماند. تشریح و تبیین این خط است که همۀ اجزای این زندگی پرفیض را به یکدیگر مرتبط میسازد و تصویری واضح و متکامل و جهتدار که در آن هر پدیدهای و هر حادثهای و هر حرکتی، دارای معنایی است، ارایه میکند.
چرایی سخن انکارآمیز با هارون و معرفی خود به امامت نزد زاهدی
… میکند؟[6] و چرا بالاخره در وصیتنامۀ خود، نام فرزندش را بهعنوان وصی پس از نام چهار تن دیگر میآورد که نخستین آنان منصور عباسی و سپس حاکم مدینه است؛[7] چنانکه پس از ارتحال آن حضرت، جمعی از بزرگان شیعه نمیدانند جانشین آن بزرگوار، همین جوان بیستساله است؟ چرا در گفتگو با هارون که به او خطاب میکند: «خَلیفَتانِ یَجیءُ اِلَیهِمَا الخَراجُ»[8] زبان به سخن نرم و انکارآمیز میگشاید؛ اما ابتدائاً در خطاب به مرد زاهد نافذالکلمهای به نام حسنبنعبدالله سخن را به معرفت امام میکشاند[9] و آنگاه خود را امام مُفترضالطّاعه، یعنی صاحب مقامی که آن روز خلیفۀ عباسی در آن متمکن بود، معرفی میکند؟
وقف همهٔ زندگی، درس، فقه، تقیه و تربیت در راه جهاد
امام موسیبنجعفر علیهالسلام نیز همۀ زندگی خود را وقف این جهاد مقدس ساخته بود؛ درس و تعلیم و فقه و حدیث و تقیّه و تربیتش در این جهت بود. البته، زمان او ویژگیهای خود را داشت؛ پس جهاد او نیز به تناسب زمان مختصاتی مییافت؛ عیناً مانند دیگر ائمۀ هشتگانه، از زمان امام سجاد علیهالسلام تا امام عسکری علیهالسلام که هریک یا هر چند نفر، مختصاتی در زمان و به تبع آن، در جهادِ خود داشتند و مجموعاً زندگی …
نشانههای مجاهد مکتبی در اتاق خصوصی امام: لباس خشن، شمشیر و قرآن
… موسیبنجعفر مطلب برای نزدیکان آن حضرت روشن بود. هیچکس از نزدیکان آن حضرت و خواص اصحاب آن حضرت نبود که نداند موسیبنجعفر برای چه دارد تلاش میکند، و خودِ موسیبنجعفر در اظهارات و اشارات خود و کارهای رمزیای که انجام میداد، این را به دیگران نشان میداد. حتی در محل سکونت، آن اتاق مخصوصی که موسیبنجعفر در آن اتاق مینشستند؛ اینطوری بود که راوی ـ که از نزدیکان امام هست ـ میگوید من وارد شدم، دیدم در اتاق موسیبنجعفر سه چیز است: یکی، یک لباس خشن، یک لباسی که از وضع معمولی مرفّهِ عادی دور هست، یعنی به تعبیر امروز ما میشود فهمید و میشود گفت لباس جنگ، این لباس را موسیبنجعفر آنجا گذاشتند، نپوشیدند، بهصورت یک چیز سمبلیک؛ بعد «وَ سَیفٌ مُعَلَّقٌ»[14] شمشیری را آویختند، معلق کردند یا از سقف یا از دیوار «وَ مُصحَفٌ» و یک قرآن. ببینید چه چیز سمبلیک و چه نشانۀ زیبایی است، در اتاق خصوصی حضرت که جز اصحاب خاص آن حضرت کسی به آن اتاق دسترسی ندارد، نشانههای یک آدم جنگی مکتبی، مشاهده میشود. شمشیری هست که نشان میدهد هدف، جهاد است. لباس خشنی هست که نشان میدهد وسیلۀ زندگی خشونتبارِ رزمی و انقلابی است، و قرآنی هست که نشان میدهد هدف، این است؛ میخواهیم به زندگی قرآنی برسیم با این وسایل و این سختیها را هم تحمل میکنیم.
آغاز امامت در سختترین دوران پس از عصر امام سجاد (ع)
اما دشمنان حضرت هم این را حدس میزدند. اولاً زندگی موسیبنجعفر یعنی امامت موسیبنجعفر در سختترین دورانها شروع شد. هیچ دورانی به گمان من بعد از دوران امام سجاد به سختی دوران موسیبنجعفر نبود. موسیبنجعفر در سال صدوچهلوهشت به امامت رسیدند، بعد از وفات پدرشان امام صادق علیهالصلاةوالسلام.
آغاز امامت و مبارزه در اوج قدرت منصور و مراقبت شدید دستگاه
… خودش، از کسانی که جزو نزدیکان خودش بودند، آدمهای سرشناس و معروف را از بین برده بود که یک انبارِ اسکلت درست شده بود.[16] از همۀ اینها فارغ شد، نوبت به امام صادق رسید. امام صادق را هم با حیله مسموم کرد. در فضای زندگی سیاسی بنیعباس هیچ غباری دیگر وجود نداشت. در یکچنین شرایطی که منصور در کمال قدرت و در اوج سلطۀ ظاهری زندگی میکند، نوبت به امامت موسیبنجعفر علیهالصلاةوالسلام رسید که یک جوانی است تازهسال و با آنهمه مراقب بهطوریکه کسانی که میخواهند بعد از امام صادق بفهمند که دیگر حالا به چه کسی باید مراجعه کرد با زحمت میتوانند راه پیدا کنند و موسیبنجعفر را پیدا کنند[17] و موسیبنجعفر به آنها توصیه میکند که مواظب باشید اگر بدانند که از من حرف شنیدید و از من تعلیمات دیدید و با من ارتباط دارید، «اَلذِّبح»[18] کشتن هست، مراقب باشید. در یکچنین شرایطی موسیبنجعفر به امامت میرسد و مبارزه را شروع میکند.
احضار اجباری به بغداد و تبعید به ابجر در زمان منصور عباسی
هم منصور حضرت را دعوت کرد، یعنی تبعید کرد، احضار اجباری کرد به بغداد. ـ البته اینهایی که عرض میکنم بعضی از آن حوادث است. وقتی انسان نگاه میکند زندگی موسیبنجعفر را، میبیند که از این حوادث زیاد است. یکی از موارد همین است که موسیبنجعفر علیهالصلاةوالسلام را از مدینه آورد بغداد. ـ مدتی در بغداد حضرت را تحت نظر نگه داشته، بر حضرت فشار آورده، آنطورکه در روایات بهدست میآید، حضرت را در محذورات[19] فراوانی قرار داده؛[20] این یک نوبت است؛ چقدر طول کشیده؟ معلوم نیست. یک نوبت در همان زمانِ منصور ظاهراً حضرت را آوردند به یک نقطهای در عراق به نام اَبجَر که مدتی در آنجا حضرت تبعید بوده؛ راوی میگوید من خدمت موسیبنجعفر رسیدم در آنجا در این حوادث، حضرت چنین فرمودند و چنین کردند. در زمان مهدی عباسی حداقل یکبار حضرت را از مدینه به بغداد آوردند، راوی میگوید من در راهی که موسیبنجعفر میرفتند، حضرت را میبردند به بغداد، «فِی الْمَقَدِمَةِ …
توطئههای مکرر خلفای عباسی برای قتل امام
علاوهبر اینها چندین بار خلفای زمانِ موسیبنجعفر بهقصد کشتن برای حضرت، توطئه چیدند. مهدی عباسی پسر منصور، اوّلی که به خلافت رسید به وزیر خودش یا به حاجبِ[22] خودش ـ ربیع ـ گفت که باید یک ترتیبی بدهی که موسیبنجعفر را از بین ببری، نابود کنی؛[23] احساس میکرد که خطر عمده ازطرف موسیبنجعفر است. هادی عباسی همانطورکه گفتم در اوایل خلافتش یا …
زندگی در خفا و جستوجوی خلیفه برای یافتن امام
علاوهبر اینها یک نکات بسیار ریز و روشننشدهای در زندگی موسیبنجعفر هست. موسیبنجعفر یقیناً دورانی را در خفا زندگی میکرده. اصلاً زندگی زیرزمینی که معلوم نبوده کجاست؛ که در آن زمان، خلیفۀ وقت افراد را میخواست، از آنها تحقیق میکرد که موسیبنجعفر را شما ندیدی؟ نمیدانی کجاست؟ و آنها اظهار میکردند که نه؛ حتی ـ آنطورکه در روایت هست ـ موسیبنجعفر به یکی از افراد گفتند که تو را خواهند خواست. راجعبه من از تو سؤال خواهند کرد که تو کجا دیدی موسیبنجعفر را، بهکلی منکر بشو، بگو من ندیدم؛ همینطور هم شد، زندانش کردند، بردند برای اینکه …
فرار و اختفا با لباس مبدل در روستاهای شام تحت تعقیب حکومت
حتی در روایتی من دیدم که موسیبنجعفر علیهالسلام در حال فرار و در حال اختفا در دهات شام میگشته «دَخَلَ موسَی بنُ جَعفَرٍ بَعضَ قُرَی الشّامِ مُتَنَکِّراً هارِباً فَوَقَعَ فی غارٍ»[25]، که در روایت هست که موسیبنجعفر مدتی اصلاً در مدینه نبوده در روستاهای شام تحت تعقیب دستگاههای حاکمِ وقت و مورد تجسس جاسوسها، از این دِه به آن ده، از آن ده به آن ده، با لباس مبدل و ناشناس که حضرت به یک غاری میرسند و در آن غار وارد میشوند و یک فرد نصرانی در آنجاست. حضرت با او بحث میکنند، در همانوقت هم از وظیفه و تکلیف الهی خودشان که تبیین حقیقت هست، غافل نیستند با آن نصرانی صحبت میکنند و نصرانی را مسلمان میکنند.
رد تصور امام بهعنوان مظلومی بیسروصدا؛ مبارزهٔ طولانی و تشکیلاتی
زندگی پرماجرای موسیبنجعفر یکچنین زندگیای است که شما میبینید این زندگی چقدر زندگی پرشور و پرهیجانی است. ما امروز نگاه میکنیم موسیبنجعفر، خیال میکنیم یک آقای مظلوم بیسروصدای سربهزیری در مدینه بود و رفتند مأمورین این را کشیدند آوردند در بغداد، یا در کوفه، در فلانجا، در بصره زندانی کردند، بعد هم مسموم کردند، از دنیا رفت، همین و بس! قضیه این نبود. قضیه یک مبارزۀ طولانی، یک مبارزۀ تشکیلاتی، یک مبارزهای با داشتن افراد زیاد؛ در تمام آفاق اسلامی [بوده]. موسیبنجعفر کسانی داشت که به او علاقهمند بودند. آنوقتیکه پسر برادر ناخلف موسیبنجعفر که جزو افراد وابستۀ به دستگاه بود دربارۀ موسیبنجعفر با هارون حرف میزد، تعبیرش این بود: «خَلیفَتَینِ یُجبیٰ اِلَیهِمَا الخَراجُ»، گفت: هارون تو خیال نکن فقط تو هستی که …
گسترش تبلیغات امام و شکستن ابهت هارون در مسجدالحرام
… کرد به عزم سفر حج در خفا مقصودش این بود که برود مدینه، از نزدیک موسیبنجعفر را ببیند چطور موجودی است. ببیند این شخصیتی که اینهمه دربارۀ او حرف هست، اینهمه دوستان دارد، حتی در بغداد کسانی از دوستان او هستند، این چطور شخصیتی است، آیا باید از او ترسید یا نه. که آمد و چند ملاقات با موسیبنجعفر دارد که از آن ملاقاتهای فوقالعاده مهم و حساس است. یکی در مسجدالحرام است که ظاهراً بهصورت ناشناس موسیبنجعفر با هارون برخورد میکند و یک مذاکرات تندی بین آنها ردوبَدل میشود و موسیبنجعفر ابهت خلیفه را درمقابل حاضران میشکند،[28] او آنجا موسیبنجعفر را نمیشناسد. بعد که میآیند مدینه چند ملاقات با موسیبنجعفر دارد که اینها ملاقاتهای مهمی است. من همینقدر اشاره میکنم برای اینکه کسانی که اهل مطالعهاند، اهل تحقیقند و علاقهمند به این مسائل هستند، مظانش[29] اینهاست، بروند دنبالش پیدا کنند. ازجمله اینکه حالا در این …
طرح صریح داعیهٔ حاکمیت و خلافت در برابر هارون
… آن روز، آن چیزی که فکر میشد ما را از این حق بهکلی محروم خواهد کرد، گرفتن فدک بود؛ لذا ما درمقابل این مسئله پافشاری میکردیم. امروز آن چیزی که درمقابل ما، تو غصب کردی باغستان فدک نیست؛ که ارزشی ندارد. آنچه که تو غصب کردی، جامعۀ اسلامی است، کشور اسلامی است. حدود چهارگانهای را ذکر میکند موسیبنجعفر علیهالصلاةوالسلام میگوید این فدک است، یاالله حالا اگر میخواهی بدهی این را بده.[32] یعنی صریحاً مسئلۀ داعیۀ حاکمیت و خلافت را آنجا امام موسیبنجعفر مطرح میکند. (1364/1/23)
خنثیکردن تزویر هارون در زیارت قبر پیامبر (ص) با خطاب «ای پدر»
… خلیفه را تماشا میکنند یک تظاهری بکند و خویشاوندی خودش را به پیغمبر نشان بدهد، میرود نزدیک، وقتی میخواهد سلام بدهد به قبر پیغمبر، میگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیکَ یَا ابنَ عَمِّ»[33] نمیگوید «یا رَسولَاللهِ»؛ ای پسرعمو سلام بر تو، یعنی من پسرعموی پیغمبرم. موسیبنجعفر بلافاصله میآیند درمقابل ضَریح میایستند، میگویند: «اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اَبَه»، سلام بر تو ای پدر؛ یعنی اگر پسرعموی توست، پدر من است. درست آن شیوۀ تزویرِ او را در همان مجلس از بین میبرند.
رهبری با دانش، تقوا، یاران در سراسر جهان اسلام و شجاعت بیپروا
… و اطرافیان خلیفه راه را باز کردند تا او وارد بشود. گفتند این موسیبنجعفر است. تا گفتند موسیبنجعفر است گفت ای وای از حماقت این قوم! ـ یعنی بنیعباس ـ کسی را که مرگ آنها را میخواهد و حکومت آنها را واژگون خواهد کرد اینطور احترام میکنند؟![34] میدانستند. خطرِ موسیبنجعفر برای دستگاه خلافت، خطر یک رهبر بزرگی بود که دارای دانشِ وسیع است، دارای تقوا و عبودیت و صلاحی است که همۀ کسانی که او را میشناسند، این را در او سراغ دارند. دارای دوستان و علاقهمندانی است در سراسر جهان اسلام، دارای شجاعتی است که از هیچ قدرتی درمقابل خودش اِبا ندارد، واهمه ندارد؛ لذاست که درمقابل عظمت ظاهری سلطنتِ هارونی، آنطور بیمَحابا حرف میزند و مطلب میگوید.
مجاهد متوکل با نقشهٔ برپایی حکومت اسلامی، بزرگترین خطر برای هارون
یکچنین شخصیتی مبارز، مجاهد، متصل به خدا، متوکل به خدا، دارای دوستانی در سراسر جهان اسلام و دارای نقشهای برای اینکه حکومت و نظام اسلامی را پیاده بکند، این بزرگترین خطر برای حکومت هارونی است؛ لذا هارون تصمیم گرفت که این خطر را از پیشِ پای خودش بردارد. البته مرد سیاستمداری بود؛ این کار را دفعتاً انجام نداد. اول مایل بود که به یک شکل غیر مستقیم این کار را انجام بدهد. بعد دید بهتر این است که موسیبنجعفر را به زندان بیندازد، شاید در زندان بتواند با …