… بِالنّارِ وَ اَنَّ اللهَ اَصلَحَ لِهذِهِ الاُمَّةِ اَمرَها»[29] یعنی دوست میدارم که مرا به آتش بسوزانند، دوباره به آتش بسوزانند و برای من به این قیمت تمام بشود که اصلاح امر این امت و کار امت به سامان برسد و از این وضع نابسامان و ناهنجار بیرون بیاید. ..یک جای دیگر آمده که امام صادق علیهالسلام امور خاندان آن کسانی را که با زید شهید شده بودند به عهده گرفت و زندگی آنها را اداره میکرد.
معنای درست روایات ظاهراً مخالف آن حضرت با نفس زکیه
یکی دیگر از مجاهدین زمان امام صادق علیهالسلام که بعد از زید قیام کرده ـ زید در زمان بنیامیه بوده و او زمان بنیالعباس ـ محمدبنعبدالله بن حسنبنحسن بن علیبنابیطالب است، نوۀ حسن مثنّی، صاحب نفْس زکیه. امام صادق علیهالسلام به این مرد خیلی کمک کرد. در کتابهای ما، در نوشتههای ما، در گفتارهای ما، این بزرگوار را هم بهشدت مورد طعن قرار دادهاند و من خواهم گفت آن روایاتی که از کلام امام صادق علیهالسلام راجعبه محمدبنعبدالله نقل شده و آدم خیال میکند امام علیهالسلام با محمدبنعبدالله موافق نبوده معنایش چیست؛ آن روایات را رد نمیکنیم، درست است، اما معنای صحیحی دارد.
رساندن پیام آمادگی برای فدای جان در راه خدا به پیروان با زبان شعر
امام صادق علیهالسلام با زبان شعر، پیام خود را به تمام پیروانش و تمام مسلمانانِ آن زمان و زمانهای بعد رساند؛ میگوید من با جانم و با چیزهای عزیزم با خدا معامله میکنم؛ یعنی جانم کف دستم است...لذا محمدبنعبدالله گفت عرضی ندارم و امام علیهالسلام بلند شد از منزل او آمد بیرون.
رد تصور نشستن چهارهزار شاگرد پای منبر امام صادق (ع)
… و نظیف نیستند؛ که خیال کنی مثل سقراط و افلاطون، مینشست ابراهیم خلیلالرّحمان یا موسی یا عیسی یا پیغمبر ما، در مدرسه، مردم میرفتند از او استفاده میکردند، اینجوری نیستند، و البته اولیا مثل انبیا؛ که در باب امامت خواهم گفت که امام صادق ما هم، آنجوری است. خطاست اگر کسی خیال کند که امام صادق مینشست روی منبر، چهارهزار شاگرد پای منبرش مینشستند؛ همچنانیکه بعضی از افراد بیتوجه، اینجوری تعبیر میکنند. چون چهارهزار نفر آدم را، ابنعُقده، عرض کنم که رجالیِ معروف قدیم، جزو شاگردان و رُوّات[14] حدیث امام جعفر صادق علیهالسلام شمرده، عدهای خیال کردند که این چهارهزار نفر میآمدند مینشستند، مثلاً فرض کنید در یک محوطهای دو برابر این محوطه، چهارهزار نفر آدم مینشستند، آقا امام صادق صلواتاللهعلیه روی منبر حدیث میگفتند، مسئله میگفتند، موعظه میکردند، خیال میکنند اینجوری بود.
نزاع با امام صادق (ع) بر سر مخالفتش با حاکم زمان
… با آن بذل و بخشش و اسرافش، با آن آدمکشیاش، که همین جعفر برمکی و بسیاری از خاندانش را در یک روز تار و مار و قتل و قلع و قمع کرد و بسیاری از مؤمنین و بسیاری از مسلمین؛ و اِلیماشاءالله کارهای دیگر، خب، این را ابوحنیفه میگفت که این اولیالامر است. با امام جعفرصادق هم همیشه سرِ نزاع و جنگ و دعوا، برای همین بود که میگفتند آقا شما چرا با اولیالامر زمانت درمیافتی؟ اولیالامر زمان، یعنی همین هارون کذایی، توجه کردید؟
ناشناخته ماندن در دنیا با وجود دستگاه عظیم و فعالیت فوقالعاده
… (علیهم السّلام) مثل امام حسین (علیه السّلام) و امیرالمؤمنین (علیه السّلام)، به دلایلی معرفیشده هستند؛ دیگران دربارهشان نوشتهاند، گفتهاند و نوعی شناخت از آنها در دنیای غیر شیعه و حتّی دنیای غیر اسلام وجود دارد؛ لکن اکثر ائمّه (علیهم السّلام) ناشناختهاند. امام حسن مجتبیٰ با آن عظمت ناشناخته است، حضرت موسیبنجعفر، حضرت هادی، امام جعفر صادق، با آن دستگاه عظیم و فعّالیّت فوقالعاده، اینها در دنیا ناشناختهاند. اگر چنانچه دربارهی اینها حرفی هم گفته شده از غیر شیعه ــ قهراً از غیر شیعه که باشد، جنبهی غیر فرقهای پیدا میکند ــ خیلی قلیل و محدود است. حالا مثلاً فلان نویسندهی عارف، در خلال عرفا اسم امام جعفر صادق را میآورد، مثلاً نیم صفحه یا کمتر دربارهی ایشان به …
توصیه به یاران به رفتاری که مایهٔ تحسین امام شود
… این اخلاقیّات حلم و ظرفیّت داشتن و جنبه داشتن است، از جملهی این اخلاقیّات تواضع است؛ این خصوصیّات را در درون خودمان تقویت کنیم. الزامات رفتاری هم این است که همین خلقیّات نیکو را در عمل با مردم، در عمل با محیط، در تعامل با جامعه و انسانها به کار ببریم. امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) به اصحابش میفرمود: جوری عمل کنید در بین مردم که هر کس شما را میبیند، بگوید اینها یاران امام صادقند،[13] رحمت خدا بر امام صادق، مایهی تحسین برای ما بشوید. رفتار یکایک عزیزان بسیجی، شما جوانها، شما عناصر پاک، شما دلهای پاکیزه و روشن، رفتار یکایک شما با آحاد مردم -که خیلیهایشان همانطور که گفتم به معنای واقعی کلمه بسیجیاند- باید جوری باشد که بگویند اینها پرورشیافتگان نظام اسلامیاند؛ مایهی جلب محبّت، مایهی …
نامصلحت بودن اختلافافکنی در زمان امام صادق (ع) و جلوگیری ائمه از آن
… برای این است. کسی خیال نکند که اگر ما بخواهیم نعمت این عشقی که دلهای مردم ما را بحمداللّه پر کرده و مالامال از محبت اهلبیت است، شکرگزاری کنیم و این عواطف را تحریک کنیم، راهش آن است؛ نه، اشتباه است. اختلافافکنی یا تحریک عصبیتهای اختلافافکن، مصلحت نیست؛ نه امروز مصلحت است، نه زمان امام صادق (علیهالسّلام) مصلحت بود؛ آنها هم جلویش را گرفتند. بعضی از افراد سطحینگر به این مسئله توجه ندارند
وصیت در بیماری رحلت دربارهٔ سبک شمردن نماز
حالا اهمیت نماز که واقعاً برای ما توصیفش هم شاید ممکن نباشد. امام صادق (علیهالسّلام) در بیمارىِ رحلت به وصىّشان میفرمایند که: «لیس منّی من استخفّ بالصّلوة»؛[4] از ما نیست کسی که نماز را سبک بشمارد. استخفاف یعنی سبک شمردن، کماهمیت شمردن. حالا این نمازِ با همهی این خصوصیات، با همهی این فضائل، چقدر از انسان وقت میگیرد؟ نماز واجب ما - این هفده رکعت - اگر انسان بخواهد با دقت و با قدری ملاحظه بخواند، فرض کنید سی و چهار دقیقه وقت میگیرد، والّا کمتر وقت …
برکات عظیم روز ولادت امام صادق (ع) برای مسلمانان
امروز، روز بزرگی برای تاریخ اسلام، بلکه تاریخ بشریت است؛ روز ولادت نبی مکرم و رسول اعظم اسلام، حضرت محمّدبنعبداللَّه و همچنین روز ولادت امام بهحقناطق، حضرت جعفر بن محمّد بن علی بن الحسین بن علی بن ابیطالب (علیهم سلاماللَّه و رحمته). و برکات این روز به خاطر آن ولادت عظمی و ولادت امام بزرگوار، امام جعفر صادق، برای مسلمانها بسیار عظیم است.
پیوند حرکت ایشان و ائمه با حرکت بسیجی امروز
امروز مصادف است با سالگرد شهادت امام صادق (علیهالصّلاةوالسّلام). بین حرکت امام صادق (علیهالصّلاةوالسّلام) و بهطور کلی حرکت عمومی ائمهی هدی (علیهمالسّلام)، بخصوص نُه امامی که از بعد از حادثهی عاشورا تا زمان غیبت حضرت ولیعصر (ارواحنا فداه) این منصب را داشتند، با رفتار و هویت و حرکت بسیجىِ امروز ملت ما، رابطهیی وجود دارد. وقتی شما به تاریخ اسلام نگاه میکنید، مقطعی را میبینید که در آن، خلافت - یعنی حکومت مبتنی بر پایههای دین - تبدیل شده است به سلطنت، که یکی از مقاطع بسیار خطرناک تاریخ اسلام است. البته بعضی از صحابهی بزرگ پیغمبر در همان اوقات، جامعهی اسلامی را از اینکه این …
ستایش امیرالمؤمنین در روایت ارشاد مفید
من امروز روایتی را انتخاب کردم که بخوانم؛ این روایت در «ارشاد مفید» است. البته من متن حدیث را از کتاب «چهل حدیث» امام بزرگوارمان - که کتاب بسیار خوبی است - نقل میکنم؛ لیکن با «ارشاد» هم تطبیق کردهام. روایت را شیخ مفید نقل میکند. راوی میگوید که ما در خدمت امام صادق علیهالصّلاةوالسّلام بودیم، صحبت امیرالمؤمنین شد. «و مدحه بما هو اهله»؛ امام صادق زبان به ستایش امیرالمؤمنین گشود و آنچنان که مناسب او بود، امیرالمؤمنین را مدح کرد. از جمله چیزهایی که گفت - که این راوی یادش مانده و مثلاً در همان مجلس یا در بیرون آن مجلس نوشته است - اینهاست. من نگاه کردم، دیدم هر کدام از این فقرههایی که در این حدیث به آن تکیه شده است، تقریباً به یک بُعد از زندگی امیرالمؤمنین اشاره میکند؛ به زهد آن …
نقد بیتوجهی محدثان به نقل حدیث از ایشان
… حدیث و معیارهای صحّت و اعتبار حدیث، مورد توافق قرار گیرد. باید بر روی رجال حدیث توافق شود. در گذشته، عمدتاً دستگاه خلافت بنی عبّاس و مقداری هم بنی امیّه، طوری ترتیب دادند که معارف اهل بیت را از ذهنیّت دنیای اسلام بیرون کنند؛ لذا روایات آنان کم نقل شده است. محدّث، حدیث را نقل میکند و برای او فرقی ندارد که حدیث را از حسن بصری، از قتاده و از دیگران نقل میکند. چرا از جعفربن محمّد علیه الصّلاة و السّلام نقل نکند!؟ دستگاه خلافت امثال هارون، مأمون، معتصم، متوکّل و امثال اینهاست که مانع میشدند، راهها را میبستند، بعضی هم رجال حدیث را متّهم میکردند؛ لذا یکی از کارهایی که باید بشود، تلقّی مشترک در این زمینههای مقدّمات حدیث است. علما در این زمینه وظیفه دارند؛ متفکّرین اسلامی …
تعهد به نفقهٔ خانوادهٔ مبارزان با حکام فاسد
… (علیهم السّلام).[6] امّا همهى آنها هم میدانستند که پشت سر آنها یک امامى وجود دارد مثل امام صادق، مثل موسىبنجعفر(علیه الصّلاة و السّلام)، مثل امام هشتم؛ رهبر او است، آقا او است، ناظر و حاضر او است، هواى آنها را دارد، اهل و عیال آنها را رسیدگى میکند. امام صادق طبق روایت فرمود بروند بجنگند، بروند مبارزه کنند با این حکّام فاسد، وَ عَلَىَّ نَفَقَةُ عَیالِه؛[7] من عهدهدار نفقهى عیال آنها میشوم. جامعهى بزرگ شیعه بود، تحسینشان میکردند، تمجیدشان میکردند، بالاخره یک دلگرمىاى به بیرون میدان جنگ داشتند.
حدیث او در رد تشبیه به روایت شیخ مفید
مفید در پاسخ پس از آنکه دربارهی سابقه و ریشهی این تهمت قدری سخن میگوید و روایات وارده از اهلبیت(ع) در رد تشبیه را بیش از حد احصاء قلمداد میکند حدیثی در اینباره از حضرت ابیعبدالله (ع) نقل میکند، آنگاه میگوید: «این سخن ابیعبدالله (علیهالسّلام) است، حالا چطور ممکن است که ما این را از معتزله گرفته باشیم؟! مگر اینکه گویندهی این حرف در دینداری ضعیف باشد. (الحکایات ص ۷۹ - ۸۱)
حجت خدا بر مسلمین و همهٔ اهل زمین
امروز روز ولادت نبىّ اکرم اسلام، منجى بزرگ بشریّت و معلّم انسان و برافرازندهى پرچم فلاح و رستگارى بشر، حضرت محمّدبنعبدالله (صلّى الله علیه و آله و سلّم) و نیز روز ولادت فرزند آن بزرگوار، امام شیعیان و حجّت خدا بر مسلمین و بر همهى اهل زمین، حضرت امام صادق است. این روز پُربرکت را و این دو میلاد را به همهى شما برادران و خواهران و به همهى ملّت بزرگ ایران و همهى مسلمین تبریک عرض میکنم.
عظمت روز شهادت امام صادق (ع) و یادآوری دوران امامت
روز رحلت و شهادت امام صادق است؛ روز بسیار باعظمت و حامل تاریخ فراموشنشدنىِ دوران امامت و یادآور خاطرههای شکوهمند و افتخارانگیز اسلاف طیبین و طاهرین ما است. امیدوارم در این روز شریف و در این مجمع عظیم بتوانیم از این دیدار بهره بگیریم و آنچه مورد رضای خدا است و مورد نیاز ما است، با شما برادران و خواهران در میان بگذاریم. در خطبهی دوّم راجع به امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) مطالبی را عرض میکنم. و امّا بحث …
نظر به برقراری حکومت اسلامی در زمان خود برخلاف امام سجاد (ع)
با این سه کار زمینه برای تشکیل حکومت اسلامی و نظام علوی امکانپذیر میشد. البته قبلاً گفتم الان هم تأکید میکنم، امام سجاد (ع) برخلاف امام صادق (ع) نظرشان این نبود که در زمان خودشان این حاکمیت تبدیل پیدا کند، و حکومت اسلامی برقرار شود، زیرا معلوم بود که زمینه در دوران زندگی امام سجاد آماده نمیشد. ظلم و اختناق و تاریکی و فشار بیش از اینها بود که در ظرف این سی سال بتوان آنها را برطرف کرد، بلکه امام سجاد (ع) برای دوران آینده کار میکرد. حتی به قراین متعددی میفهمیم که امام باقر (ع) هم در دوران زندگیشان بهقصدِ این نبودند که حکومت اسلامی را در زمان …
نمودارهای برجستهٔ زندگی امام صادق (ع)
نمودارهای مهم و برجسته در زندگی امام صادق را، آنجا که به دیدگاه ویژۀ بحث ما ارتباط مییابد، بدین شرح یافتهام:
شهادت با زهر به حیلهٔ منصور عباسی
… که اسکلتهای آنها در آنجا آشکار بود. اینقدر منصور از بنیالحسن و بنیهاشم، از خویشاوندان خودش، از کسانی که جزو نزدیکان خودش بودند، آدمهای سرشناس و معروف را از بین برده بود که یک انبارِ اسکلت درست شده بود.[16] از همۀ اینها فارغ شد، نوبت به امام صادق رسید. امام صادق را هم با حیله مسموم کرد. در فضای زندگی سیاسی بنیعباس هیچ غباری دیگر وجود نداشت. در یکچنین شرایطی که منصور در کمال قدرت و در اوج سلطۀ ظاهری زندگی میکند، نوبت به امامت موسیبنجعفر علیهالصلاةوالسلام رسید که یک جوانی است تازهسال و با آنهمه مراقب بهطوریکه کسانی که میخواهند بعد …
امام صادق مهرهٔ اساسی کاروان تاریخی بشر
همیشه در صدد بودهاند که ببینند امام صادق علیهالسلام مثلاً در حال سجده به کجا نگاه میکرد، چشم را میبست یا باز میکرد؛ یا در وقت غذاخوردن، لقمه را چگونه برمیداشت؛ یا در وقت راهرفتن، به اینطرف و آنطرف نگاه میکرد یا نگاه نمیکرد. اما در صدد نبودهاند که معلوم کنند در این خط سِیر تاریخیِ کاروان بشر، که امام صادق علیهالسلام یک مهرۀ اساسی از این کاروان است، چگونه سِیر میکرد و چگونه حرکت میکرد؛ برای ایفای نقش تاریخی خود، چگونه عمل میکرد؛ درمقابل قدرتهای طاغوتی که ریشهشان در تاریخ به زمان انبیای عظام و بزرگان تاریخ الهی میرسد ـ یعنی فرعون و نمرود و پیش از اینها ـ درمقابل این جبههبندی بزرگ تاریخی چگونه عمل میکرد. در صدد نبودهاند اینها را پیدا …
سفارش به سرودن شعر در مصیبت امام حسین (ع)
… کار برای انتقامگرفتن از بنیامیه بود، درحالیکه بنیامیه بعدها از بین رفتند. امام رضا علیهالسلام که بعد از آمدن بنیعباس است، چرا به ریّانبنشبیب دستور میدهد مصیبتنامۀ اباعبدالله را در میان خودتان بخوانید؟ آنوقت که بنیامیه نبودند، تارومار شده بودند. (83/4/16) چرا امام صادق علیهالصلاةوالسلام ـ طبق روایت ـ فرمودند که هرکس یک بیت شعر دربارۀ حادثۀ عاشورا بگوید و کسانی را با آن بیت شعر بگریاند، خداوند بهشت را بر او واجب خواهد کرد؟ (68/6/29) چرا امام صادق به کُمِیتبنزید اسدی[1] میگوید برای ما و در مصیبت جدم حسین شعر بگو؟ (59/10/7)
سفارش به کمیت برای سرودن شعر در مصیبت امام حسین (ع)
اینها پایههای یک بنای مُعْظمِ تاریخی را میگذارد. هر خشتخشتِ این پایه برای ما یادگاری است. چرا امام صادق به کُمِیتبنزیاد اسدی میگوید برای ما و در مصیبت جدم حسین شعر بگو؟ و چرا ما سنت مرثیهخوانی بر حسین را حفظ کردیم؟ زیرا ماجرای حسین از اولین سنگهایی بود که بر زمین گذاشته شد تا کاخِ رفیعِ تاریخیِ شکستناپذیرِ رو به رشد حق و عدل بر روی آن پایهها بهوجود آمد. برگبرگ اول این پرونده برای ما عزیز است. یک کلمه حرفی که در آغاز یک …
تردید در شمار یاران فداکار در پاسخ به ادعای صدهزار شمشیرزن خراسان
… دوردست، جاهایی که باید بفهمند، باید روشن بشوند. میفرستند به خراسان، میفرستند به سیستان، میفرستند به هندوستان، میفرستند به کرمان و فارس. یکوقتی شما نگاه میکنید، میبینید در اواخر دوران بنیامیه، سراسر این قسمت شرقی کشورِ اسلامی، مُحب اهلبیت هستند. بعد از شصت، هفتاد سال از زمان امام سجاد، آن مرد میآید به امام صادق، میگوید: آقا! شما صدهزار شمشیرزن در خراسان دارید. اگرچه که بعد امام فرمودند: این شمشیرزنهایی که تو میگویی، چندتایشان اینطوریاند که حاضرند داخل تنور بروند؟ اما بالاخره یک عده دوستداران اهلبیت بودند که این آدم اینطور ادعایی میکرد. اینها کجا درست شده بودند؟ اینها را امام سجاد درست کرد.
تعبیر لباس سیاه عباسیان به لباس اهل جهنم
… که میپوشید، میگفتند حِداد. میگفتند این حِداد آل محمد است، لباس سیاهی است که به عزا و ماتم آل محمد پوشیدیم؛ میگفتند ما منتقم خون حسینبنعلی هستیم. (53/7/17) بنیعباس با شعارِ حکومت علوی، با شعارِ دفاع از آل علی به حکومت رسیدند؛ قدرتشان هم خیلی زیاد شد. لباس سیاه را بهعنوان لباس رسمی دستگاه خودشان انتخاب کردند، (53/8/19) همان لباس سیاهی که امام صادق علیهالسلام در تعبیری فرمود: «میدانم که اینها لباس اهلِ جهنم را پوشیدهاند و مردم را وادار کردهاند به پوشیدن آن»[5]. (51/11/24)
معنای تقیه در بیان او: عبور از موانع بدون آسیب
… برگرد بیا به خانهات، راحت بنشین. وقتیکه میبینی که یک ظالمی یا یک دزدی یا یک گرگی سر گردنه را گرفته، خب برگرد، چه لزومی دارد که راه را ادامه بدهی و خود را به خطر بیندازی و آخرش هم به منزل نرسی! این گفته به معنایی است که مردم بهطور معمول معنی میکنند؛ اما امام صادق علیهالسلام ـ آنطوریکه از مجموع روایات استفاده میکنیم ـ تقیّه را اینطور معنی نمیکند؛ میگوید: آقا! تا دیدی که یک گرگی، یک دزدی، یک ظالمی، یک جای تنگی، یک سیلی، راه تو را قطع کرده است، اینجا سعی کن آنچنان بروی که این سیل به تو صدمه نزند؛ یعنی برو از بالای کوه عبور کن، این جادۀ معمولی را نرو؛ آنچنان برو که این دزد یا این ظالم یا این گرگ به تو نتواند آسیب وارد بیاورد و تو را از رسیدن به مقصود باز بدارد...و میبینید که این دوتا معنی مثلاینکه یکقدری اختلاف دارد، این دو معنی نقطۀ مخالفِ هم است؛ …
تأیید و اجازهٔ مبارزهٔ زید بن علی با دستگاه هشام
… است جهان به پذیرش آن در آینده، اما تلاش میخواهد، فعالیت میخواهد، عدهای باید پای آن صبر کنند، عدهای باید برای به کرسی نشاندن آن خون دل بخورند. ماجرای زیدبنعلی به ما این درس را میدهد، این درس را نمیدهد که حق محکوم به زوال است، چرا اشتباه میکنند؟ زیدبنعلی حرفش حق بوده مسلّم، امام صادق صلواتاللهعلیه هم امضا کرده بود مبارزۀ زیدبنعلی را با دستگاه هُشامبنعبدالملک، آن مبارزۀ عجیب را اجازه داده بودند به او، تاریخ ناطق بهاینمعناست. این بزرگوار هم رفت، کارها را هم خوب روبهراه کرد، منتها یک عده مردم بهانهجویِ نادانِ ناآگاه یا مغرضِ تحت تأثیر تبلیغات سوء دشمنِ بیدار، در لحظۀ لازم او را مخذول[10] کردند و تنها گذاشتند. این درس را ما از آن ماجرا یاد میگیریم که حرف اگر حق باشد، حتی به …
شهادت با مسمومیت به دستور منصور
… و چه مراتبیاند. وقتی خبر رحلت امام صادق را به منصور[13] دادند، منصور بنا کرد گریه کردن. تظاهر میکرد؟ پیشِ چه کسی؟ پیش نوکرهایِ خودش میخواست تظاهر کند؟ پیش ربیعِ حاجب[14] میخواست تظاهر بکند؟ تظاهر نبود، واقعاً دلش سوخت، واقعاً حیفش آمد که امام صادق بمیرد. اما چه کسی او را کشت؟ خودش! خودش دستور داد که امام صادق را مسموم کنند؛ اما وقتیکه خبر رسید که کار از کار گذشته، قلبش تکان خورد منصور. پس منصور هم ولایت داشت؟!