رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

هشتمین امام شیعیان، زندگی و جایگاه او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در حرم مطهر رضوی— ۱۳۵۷/۰۸/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۱۰ پاراگراف)

وجود ده تا دوازده مصلحت در جمع‌بندی امام برای این سفر

و ازاین‌قبیل اگر بخواهم بشمارم مصالح و آن عملکردهای این کارِ علی‌بن‌موسی الرضا را، زیاد می‌شود؛ ده‌تا، دوازده‌تا مصلحت ازهمین‌قبیل در جمع‌بندی علی‌بن‌موسی علیه‌السلام وجود داشت.

نامهٔ امام به حاکم محلی، نشان علاقهٔ برخی کارگزاران حکومت به امام

وارد خراسان شد و در توس مستقر شد. مأمون هم اول در مرو بود و بعد آمد توس، علی‌بن‌موسی الرضا صلوات‌الله‌علیه را هم آورد، درحالی‌که شیعیان و دوستان و عوامل امام می‌توانستند با امام در مراوده باشند. یک سندی را در یکی از امامزاده‌های خراسان به دیوار آویخته‌اند؛ نامه‌ای است از علی‌بن‌موسی الرضا صلوات‌الله‌علیه به حاکم آن محل، دربارۀ جوانی از خاندان پیغمبر؛ که امام از آن حاکم استفسار[7] کردند و در آن نامه به آن فرماندار گفتند که ما محبت تو را به خودمان می‌دانیم. این نشان می‌دهد که در میان عوامل حکومت هم، کسانی بودند که علاقه‌مند به علی‌بن‌موسی الرضا بودند.[8]

افشای مأمون با شیوهٔ زندگی امام و خنثی کردن ترفندهای او

«خراسان» ـ محلی که امام در آن مدتی بودند ـ مرکز رفت‌وآمد شیعیان شد. شعرای شیعه، اُدبای شیعه، محدثین، امامزاده‌ها، بنا کردند آمدن و رفتن. اصلاً منطقه را از آنِ خود کردند، با فرهنگ تشیّع پر کردند. در اینجا امام که آمدند، درحقیقت تمام آن فریب‌ها و ترفندهای مأمونی را از بین بردند. اولاً زندگی امام، مأمون را افشا می‌کرد. در قضیۀ نماز روز عید فطر، مأمون به امام گفت که شما عید فطر برو و با مردم نماز بخوان. امام فرمودند که اگر من بروم، به شیوۀ خودمان می‌روم، به شیوۀ جدم. مأمون هم بیچاره، نفهمید که این چطوری می‌شود. گفت خیلی خب، عیب ندارد، هرطور که میلتان است تشریف ببرید. مثلاً …

مساعد بودن زمینه برای ترویج نام او و دست‌به‌دست شدن شعر در مدحش

این حادثۀ کوچکی است در تاریخ، اما معنای بزرگی دارد. شعری که در باب علی‌بن‌موسی الرضا در مروْ سروده می‌شود؛ بعد از حدود یک ماه، یک ماه و نیم ـ کمتر، بیشتر ـ در ری و عراق از زبان یک راهزن، آن‌هم به‌صورت حفظ‌شده، تکرار می‌شود. معنای این چیست؟ معنایش این است که زمینه آن‌چنان برای ترویج اهل‌بیت و برای نام مبارک امام رضا مساعد است که این شعر ـ که آن روز شعر یکی از مؤثرترین و نافذترین رسانه‌ها بوده ـ در یک مدت کوتاهی دست‌به‌دست می‌چرخد تا می‌رسد به یک آدمی که مثلاً راهزنی در وسط بیابان است. این نشان‌دهندۀ حرکت عظیمی است که در دوران امامت علی‌بن‌موسی الرضا سلام‌الله‌علیه برای ترویج مکتب اهل‌بیت انجام گرفته؛ و محبت آنها همه‌گیر شده است. (92/6/26)

عرض ارادت از دور به‌سبب برگزار نشدن دیدار نوروزی در حرم رضوی

عید همه‌ی شما مبارک! هر سال این دیدار در زیر سایه‌ی بقعه‌ی مبارک حضرت اباالحسن الرّضا (سلام الله علیه) تشکیل میشد؛ امسال از این نعمت محرومیم، [لذا] از دور عرض ارادتی بکنیم: «بُعد منزل نبوَد در سفر روحانی».[1] اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا اَمینَ‌ اللهِ‌ فی‌ اَرضِهِ‌ وَ حُجَّتَهُ عَلى عِبادِهِ اَشهَدُ اَنَّکَ جاهَدتَ‌ فِی اللهِ‌ حَقَّ جِهادِهِ‌ وَ عَمِلتَ بِکِتَابِهِ وَ اتَّبَعتَ سُنَنَ نَبِیِّهِ صلّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ حتّى دَعاکَ اللهُ اِلى جِوارِهِ وَ قَبَضَکَ اِلَیهِ بِاختِیارِهِ وَ اَلزَمَ اَعداءَکَ الحُجَّةَ مَعَ ما لَکَ مِنَ الحُجَجِ البالِغَةِ عَلى جَمیعِ خَلقِه.[2] اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا ابالحسن یا علیّ ‌بن‌ موسی الرّضا و رحمة الله و برکاته.

شهادت به دست دشمنان و فراموش نشدن یاد ایشان

خیلی خوش‌ آمدید. حادثه‌ی تلخ و در عین حال پُرشکوه حرم مطهّر حضرت احمدبن‌موسیٰ شاهچراغ یک حادثه‌ی ماندنی است در تاریخ. اوّلاً خیلی پُرمعنا است؛ ثانیاً ماندنی است؛ حادثه‌ای نیست که به این زودی از یاد تاریخ ایران برود. خب خود جناب احمدبن‌موسیٰ را هم شهید کردند. برادر بزرگوار ایشان یعنی حضرت علیّ‌‌بن‌موسی ‌الرّضا (سلام الله علیه) را هم شهید کردند. شهید کردند که نام آنها و یاد آنها فراموش بشود؛ فراموش شد؟ یاد امام رضا فراموش شد؟ یاد شاهچراغ فراموش شد؟ به کوری چشم دشمنان، یاد اینها، ارزش اینها، جایگاه اینها، عظمت رحمت الهی برای اینها روز‌به‌روز آشکارتر خواهد شد.

تبریک دههٔ کرامت و محرومیت طولانی مشتاقان از زیارت آن حضرت

دهه‌ی مبارکه‌ کرامت و میلاد حضرت علیّ‌بن‌موسی‌الرّضا (صلوات الله و سلامه علیه) را تبریک عرض میکنم به همه‌ی ملّت عزیزمان، به همه‌ی مشتاقان زیارت آن بزرگوار که متأسّفانه مدّتها است که همه از این فیض بزرگ محروم مانده‌ایم. امیدواریم که خداوند متعال به برکت دعا و شفاعت این بزرگوار رحمت و لطفش را بر این ملّت روزبه‌روز افزون کند و برکات مجاورت ملّت ایران با این قبر مطهّر ان‌شاءالله روزبه‌روز افزایش پیدا کند.

ولادت و روز زیارتی مخصوص آن حضرت در ذی‌قعده

این ایّام تصادفاً مقارن است با ایّام متبرّک ماه ذی‌قعده و روزهای پرخاطره‌ی ماه شهریور. برکات ماه ذی‌قعده هم برکات فراوانی است؛ خاطرات شهریورماه هم خاطرات پرمعنا و پرمغزی است. ماه مبارک ذی‌قعده، اوّلِ ماه‌های حرام است؛ یازدهم این ماه ولادت مبارک حضرت ثامن‌الحجج (علیه آلاف التّحیّة و الثّناء) و دهه‌ی کرامت است؛ روز بیست‌وسوّم این ماه روز زیارتی مخصوص حضرت ثامن‌الحجج (علیه الصّلاة و السّلام) است؛ روز بیست‌وپنجم این ماه روز دحوالارض است که روز با برکتی است؛ شب نیمه‌ی ماه ذی‌قعده از شبهای متبرّک سال است که اعمالی دارد؛ روزهای یکشنبه‌ی ماه ذی‌قعده ایّام توبه و انابه است و عملی دارد که مرحوم عارف بزرگوار حاج میرزا جواد آقای ملکی در المراقبات نقل میکند از …

تسلیت سالروز شهادت امام رضا (ع)

همه‌ی شما برادران عزیز و خواهران عزیز و نمازگزاران گرامی و خودم را توصیه میکنم به رعایت تقوای الهی. امروز روز شهادت علی‌بن‌موسیالرضا ابی الحسن (علیه الاف التّحیّة و السّلام) است. روزهای قبل هم مردم ما یاد رحلت نبی معظم و مکرم اسلام، حضرت محمدبن‌عبداللَّه (صلّی اللَّه علیه و اله و سلّم) و شهادت جانسوز سبط اکبر، حضرت مجتبی را گرامی داشتند. این مصیبتهای بزرگ، این حوادث ناگوار و دردآور تاریخ را به شما مؤمنان نمازگزار و همه‌ی ملت ایران و همه‌ی شیعیان و همه‌ی مسلمین عالم تسلیت عرض میکنم. خدای متعال به پیغمبر خود هم میفرماید: «یا ایّها النّبىّ اتّق اللَّه».[1] تقوا، لزوم تقوا، رعایت تقوا، مخاطبش حتّی وجود مقدس پیغمبر است. خدا را در نظر داشته باشیم؛ مراقب اعمال خود، رفتار خود، گفتار خود، حتّی افکار و تصورات خود باشیم؛ این معنای تقواست. اگر این …

دستور به ریان بن شبیب برای خواندن مصیبت‌نامهٔ امام حسین (ع)

… - سی سال بعد از او، امام سجاد زندگی کردند - در هر مناسبتی نام حسین، خون حسین و شهادت اباعبداللَّه را مطرح کردند؛ آن را به یاد مردم آوردند؟ این تلاش برای چه بود؟ بعضی خیال میکنند این کار برای انتقام گرفتن از بنیامیه بود؛ در حالیکه بنیامیه بعدها از بین رفتند. امام رضا (علیه‌السلام) که بعد از آمدن بنیعباس است، چرا به ریّان‌بن‌شبیب دستور میدهد مصیبت‌نامه‌ی اباعبداللَّه را در میان خودتان بخوانید؟ آن وقت که بنیامیه نبودند؛ تارومار شده بودند. این کار برای این است که راه حسین‌بن‌علی و خون او عَلَم و پرچم حرکت عظیم امت اسلام به سوی هدفهای اسلامی است؛ این پرچم باید سرپا بماند؛ تا امروز هم بر سر پا مانده و تا امروز هم هدایت کرده است.

آغاز سال در جوار مرقد امام رضا (ع) فرصت توجه به وظایف

شروع سال جدید در زیر سایه نورانی مرقد مطهّر حضرت ثامن‌الائمه علیه آلاف التحیّة والثّناء، توفیقی برای همه ماست. چه مردم عزیز مشهد که در طول سال هم از این نعمت بزرگ برخوردارند و چه زوّار مشتاق و علاقه‌مندی که از شهرها و مناطق دیگر عاشقانه تشریف آورده‌اند. حضور در این مرقد مطهّر و زیر سایه این پایگاه نورانی، معنوی و الهی، فرصتی است که همه ما بتوانیم به وظایفی که به طور معمول، مخصوص شروع سال است، توجّه کنیم. وظایفی که مربوط به مقاطع است و از جمله مقاطع برای همه ملتها و کشورها، مقطع سال است که شمارش تاریخ، زندگی و عمر خود را با حساب آن مقطع انجام میدهند.

مبارزه با دشمن با سیاستی الهی

ایستادگی در مقابل دشمن هم، از خصوصیات ولایت است. چون ائمّه ما، الگوی این ایستادگیاند؛ از نمونه کربلا بگیرید تا امامزاده‌هایی که در سخت‌ترین شرایط مقاومت کردند و به شهادت رسیدند، تا علی‌بن‌ موسیالرّضا، علیه‌آلاف‌التّحیةوالثّناء که با یک سیاست الهی به جنگ دشمن رفت، تا موسیبن جعفر علیه‌الصّلاةوالسّلام که سالهای زندان را تحمّل کرد، تا ائمّه ابناءالرّضا علیهم‌السّلام که سالیان دراز رنج تبعید را تحمّل کردند. انواع و اقسام تحمل رنج برای خدا، در میان ائمّه، از اوّل تا آخر و در طول این دویست‌وپنجاه سال، وجود دارد. خوب؛ مردم ما اینها را یاد گرفتند. اینها درس است. لذا، میبینید که مردم میایستند و همین ایستادگی هم آنها را پیروز میکند.

اشاره به مبارزهٔ حاد سیاسی در زندگی امام هشتم

… بحث در این باب، در گنجایش یک مجلس نیست ولیکن توجّه به اینکه زندگی مستمرّ این عزیزان معصوم و بزرگوار از اهل‌بیت رسول خدا، با یک جهت‌گیری سیاسی همراه است، قابل این است که به‌عنوان یک فصلِ جداگانه مورد عنایت قرار بگیرد، و بنده امروز به این مطلب خواهم پرداخت. در پیام سال گذشته، اشاره کردم به مبارزه‌ی حادّ سیاسی در زندگی ائمّه و در زندگی امام هشتم؛ امروز ان‌شاءالله‌ این جمله را مایلم با قدری شرح و تفصیل عرض کنم.

جمع کردن عده‌ای برای گریه بر خود هنگام حرکت، حرکتی سیاسی و جهت‌دار

… سال بایستى در منا بر امام باقر گریه بکنند؛ این ادامه‌ى همان مبارزه است. گریه بر امام باقر آن‌هم در منا، به چه منظورى است؟ در زندگى ائمّه (علیهم ‌السّلام)، آنجایى که گریه تحریض شده، بر امام حسین (علیه الصّلاة و السّلام) است که روایات متقنِ مسلّمِ قطعى دارد؛ چرا، حضرت رضا در هنگام حرکتشان [عدّه‌ای را] جمع کردند که بر ایشان گریه کنند که یک حرکت کاملاً سیاسى و جهت‌دار و معنى‌دارى بود [امّا] در مورد [گریه بر] شهادتشان جای دیگری بنده یادم نمی‌آید جز در مورد امام باقر (علیه السّلام) که حضرت وصیّت میکنند و هشتصد درهم از مال خودشان را میگذارند که این کار را در منا بکنند. منا با عرفات فرق دارد، با مشعر فرق دارد، با خود مکّه فرق دارد؛ مکّه شهر است و مردم متفرّقند و مشغول کارشانند؛ در عرفات یک صبح تا عصر بیشتر نیستند، صبح که مى‌آیند خسته‌اند و عصر هم با عجله دارند میروند که به جاهاى دیگر برسند؛ و در مشعر [فقط] چند ساعتى در شب …

امام همواره کانون معارضه و مبارزه با خلافت

سوم اینکه مأمون با این کار، امام را که همواره یک کانون معارضه و مبارزه بود در کنترل دستگاه‌های خود قرار می‌داد و به‌جز خودِ آن حضرت، همۀ سران و گردنکشان و سلحشوران علوی را نیز در سیطرۀ خود درمی‌آورد، و این موفقیتی بود که هرگز هیچ‌یک از اسلاف مأمون ـ چه بنی‌امیه و چه بنی‌عباس ـ بر آن دست نیافته بودند.

حیثیت علمی و تقوایی و حرمت بی‌نظیر امام به‌عنوان فرزند پیامبر

ششم آنکه در پندار مأمون، امام با این کار به یک توجیه‌گر دستگاه خلافت بدل می‌گشت. بدیهی است شخصی در حد علمی و تقوایی امام با آن حیثیت و حرمت بی‌نظیری که وی به‌عنوان فرزند پیامبر در چشم همگان داشت، اگر نقش توجیه حوادث را در دستگاه حکومت برعهده می‌گرفت، هیچ نغمۀ مخالفی نمی‌توانست خدشه‌ای بر حیثیت آن دستگاه وارد سازد، این همان حصار مَنیعی[9] بود که می‌توانست همۀ خطاها و زشتی‌های دستگاه خلافت را از چشم‌ها پوشیده بدارد.

گردآوردن افراد برای گریه بر خود هنگام حرکت به طوس، حرکتی سیاسی

… سال بایستی در مِنا بر امام باقر گریه بکنند. این ادامۀ همان مبارزه است. گریه بر امام باقر، آن‌هم در مِنا، این به چه منظوری است؟ ما در زندگی ائمه علیهم‌السلام آنجایی که گریه تحریض[15] شده، بر امام حسین علیه‌الصلاة‌والسلام است که روایات متقنِ مسلّمِ قطعی دارد. جای دیگر در مورد حضرت رضا، در هنگام حرکتشان [به طوس است که] جمع کردند تا برایشان گریه کنند که یک حرکت کاملاً سیاسی و جهت‌دار و معنی‌داری بود. امام باقر علیه‌السلام هم وصیت می‌کنند، هشتصد دِرهم از مال خودشان را می‌گذارند که این کار را در مِنا بکنند.

پدید آمدن وضعیتی همانند دوران مبارزهٔ ایران در زمان امام

… به روستاها می‌رفتند، به شهرها می‌رفتند، به مجالس می‌رفتند، در خانه‌های مردم می‌رفتند، با مردها، با زن‌ها، با جوان‌ها، با همه صحبت می‌کردند، آنها را ذهناً آمادۀ انقلاب بزرگی می‌کردند. (62/1/9) و عسل ناب را به تشنگان حقیقت می‌دادند، که «فیهِ شِفآءٌ لِلنّاسِ». (74/3/3) دقیقاً یک‌چنین وضعیتی در دوران علی‌بن‌موسی الرضا به‌وجود آمد.

سرودن قصیدهٔ دعبل در مدح او در مرو

شنیده‌اید شما که دعبل به مروْ، به خراسان آمد و آن اشعار معروف را در مدح امام رضا انشا کرد و انشاد کرد[1]؛ بعد هم جایزه‌ای گرفت و ـ حالا فرض بفرمایید ـ چند روزی هم در مروْ و در سایر شهرهای خراسان ماند، بعد هم راه افتاد رفت به‌طرف بغداد و کوفه و همان جاهایی که می‌خواست برود. در میان راه، دزدها به کاروانی که دعبل در آن بود حمله کردند و غارت کردند این کاروان را. …