رفتن به محتوای اصلی

امام حسین (ع)شخص

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سومین امام شیعیان و قیام عاشورای او.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۳۲۰ پاراگراف)

خطبهٔ تکان‌دهندهٔ امام با اصحاب با وجود رنج مصیبت‌ها

… همه‌جا خاموش است، چشم دشمن درمقابل می‌درخشد، شمشیر و نیزۀ دشمن آماده است که این بدن‌ها را تکه‌تکه کند. چند ساعت یا یک روز دیگر حداکثر، این بچه‌ها و این عزیزان خدا و زبدگان خلقت، اسیر خواهند شد و به اسارت دشمنان حسین خواهند رفت؛ همۀ اینها مصیبت است. همۀ اینها مصیبتی است که هرکدامش به تنهایی قوی‌ترین انسان‌ها را تکان می‌دهد. حسین‌بن‌علی بیشتر از ما می‌فهمد این مصیبت‌ها را، بیشتر هم ممکن است روح بزرگ حسین رنج ببرد، اما با این‌همه رنج، با این‌همه ناراحتی، با این‌همه غصه‌ای که ممکن است برای انسان پیش بیاید، شب عاشورا وقتی‌که می‌خواهد با اصحابش صحبت کند، خطبه‌ای می‌خواند که اولش این‌طوری حرف می‌زند. (52/11/13)

زمزمهٔ اشعار بی‌وفایی روزگار به‌عنوان وصف حال

یعنی ای روزگار! چه بد دوست و محبوبی هستی تو، بااینکه همه تو را دوست می‌دارند، اما دوست بدی هستی، اُف بر تو! چقدر شب و روز گذراندی و چقدر شب و روز بعدها که ما نیستیم خواهی گذراند. چقدر بی‌وفا هستی! در حال کار، آدم گاهی زمزمه می‌کند، امام حسین زمزمه می‌کرد و این اشعار را به‌عنوان وصف‌الحال می‌خواند. وقتی‌که زینب این اشعار را شنید و فهمید که مسئله جدی است، و حسینِ عزیزش احتمالاً در همین نزدیکی‌ها و زودی‌ها از دستش [خواهد] رفت؛ در نوشته‌ها و نقل‌های مقاتل دارد؛ آن‌چنان صیحه‌ای زد زینب کبری سلام‌الله‌علیها و آن‌چنان حالش دگرگون شد که امام حسین مجبور شد خودش …

پافشاری بر راه خود با وجود آگاهی از رفتار دشمن با خانواده‌اش

… به میدان جنگ برود، سرباز لازم دارد؛ اما حسین‌بن‌علی علیه‌السلام زنان و فرزندان خود را هم با خود آورده است. این به‌معنای این است که اینجا باید یک حادثه‌ای اتفاق بیفتد که عواطف انسان‌ها را در طول تاریخ، همواره به خود متوجه کند تا عظمت کار امام حسین معلوم بشود. وقتی‌که امام حسین می‌بیند که دشمن چقدر پست و رذل است، می‌بیند این‌کسانی‌که به جنگ او آمده‌اند، عده‌ای از اراذل و اوباش کوفه هستند که درمقابل یک پاداش کوچک و حقیر، حاضر شدند به یک‌چنین جنایت بزرگی دست بزنند، بنابراین می‌داند بر سر زن و فرزند او چه خواهند آورد. این را امام حسین غافل نیست، می‌بیند؛ اما درعین‌حال تسلیم نمی‌شود، درعین‌حال از راه خود برنمی‌گردد، در‌عین‌حال بر حرکت در این راه پافشاری می‌کند. پیداست که چقدر مهم است این راه، چقدر بزرگ است این کار. (79/1/26)

ندا دادن نام یاران شهید برای ماندن این نام‌ها در تاریخ

بعد از آنکه اصحاب یکی‌یکی با اصرار و با گریه اجازه گرفتند و به قتلگاه رفتند و جنگیدند و به شهادت رسیدند، (62/7/15) [امام] نگاهی به اطراف می‌کند، می‌بیند همین مردان زبان‌آور دیشب، همه به‌صورت اجساد تکه‌تکه و پاره‌پاره شده‌ای روی زمین افتاده‌اند، لذاست که باز برای اینکه این صدا در تاریخ بماند، برای اینکه این نام‌ها فراموش نشود، [ندا می‌دهد:] «فَنادَی یا مُسلِمِ‌بنِ‌عَقیلٍ وَ یا هانِیَ‌بنِ‌عُروَةَ وَ یا حَبیبَ‌بنَ‌مَظاهِرٍ»، اسم‌های پاک را بر زبان جاری می‌کند. (52/11/13) [دیگر] کسی جز جوانان بنی‌هاشم، آن حلقۀ متصل به حسین‌بن‌علی، باقی نمانده. اول‌جوانی که آمد خدمت امام حسین، خواهش کرد که اجازه بدهد به میدان برود و بجنگد و شهید بشود، علی‌اکبر بود. (62/7/15)

نگاه نومیدانه و اشک‌ریختن هنگام رفتن علی‌اکبر به میدان

… مقاومتی نکرد. (62/7/15) این دیگر، اصحاب و برادرزاده و خواهرزاده نیست که امام به او بگوید نرو، بایست، این پارۀ تن خود اوست، پارۀ جگر خود اوست، حالا که می‌خواهد برود، امام حسین باید اجازه بدهد؛ این انفاق امام حسین است، این اسماعیل حسین است که می‌رود به میدان. «فَاَذِنَ لَهُ» اجازه داد که برود، اما همین‌که علی‌اکبر راه افتاد به‌طرف میدان، «ثُمَّ نَظَرَ اِلَیهِ نَظَرَ آیِسٍ مِنهُ» یک نگاهی از روی نومیدی به قد و قامت علی‌اکبر انداخت، «وَ اَرخَی عَلَیهِالسَّلامُ عَینَهُ وَ بَکَی ثُمَّ قالَ اللَّهُمَّ اشهَد» (74/3/19) چشمش را رها کرد و بنا کرد اشک‌ریختن. یکی از خصوصیات عاطفی دنیای اسلام همین است؛ اشک‌ریختن در حوادث عاطفی و پدیده‌های عاطفی. شما زیاد می‌بینید در قضایا که حضرت گریه کردند؛ این گریۀ جزع نیست، این همان شدت عاطفه است؛ چون اسلام این عاطفه را رشد می‌دهد در فرد. حضرت بنا کردند گریه‌کردن، بعد این جمله …

محبوبیت نزد پیامبر و ماندن خاطره و عشق پیامبر در دل او

یک نکته‌ای در اینجا هست که من به شما عرض بکنم. ببینید، امام حسین در دوران کودکی محبوب پیغمبر بود، خود او هم پیغمبر را به نهایت دوست می‌داشت. حضرت شش هفت‌ساله بودند که پیغمبر از دنیا رفته است. چهرۀ پیغمبر به‌صورت یک خاطرۀ بی‌زوالی در ذهن امام حسین مانده است و عشق به پیغمبر در دل او هست. بعد خدای متعال، علی‌اکبر را به امام حسین می‌دهد. وقتی این جوان یک‌خرده بزرگ می‌شود، یا به حد بلوغ می‌رسد، حضرت می‌بیند که چهره، درست چهرۀ پیغمبر است؛ همان قیافه‌ای که این‌قدر به او علاقه داشت، این‌قدر عاشق او بود. حالا این به جَد خودش شبیه شده است؛ حرف …

دیرتر از همهٔ شهدا اجازه دادن به قاسم و گریستن با او

… راست نمی‌آید، هیچ کلاه‌خودی بر سرش قرار نمی‌گیرد، بر روی اسب نمی‌تواند خودش را نگه دارد، وقتی‌که پیاده راه می‌رود، شمشیرش بر روی زمین کشیده می‌شود. آمده پیش عموی بزرگوارش، عرض می‌کند: عمو جان! اجازه بده من هم بروم و جانم را به قربان هدف و دینم کنم. دربارۀ هیچ‌یک از شهدا این مطلب را بنده ندیده‌ام و نشنیده‌ام که امام حسین این‌قدر دیر اجازه داده باشد...اما قاسم‌بن‌الحسن وقتی می‌آید درمقابل عمو از او اجازۀ میدان می‌گیرد، آن‌قدر امام حسین اجازه نمی‌دهد که قاسم‌بن‌الحسن بنا می‌کند های‌های گریستن، و آن‌قدر اشک می‌ریزد که دل عمو را هم نرم می‌کند. و اباعبدالله هم بنا می‌کند های‌های گریه‌کردن. و بنا به قولی این برادرزاده و عمو دست در آغوش یکدیگر بنا می‌کنند گریه‌کردن و زارزدن، و بالاخره قاسم‌بن‌الحسن فائق می‌شود! بنا می‌شود برود و جنگ کند و کشته بشود.

عاطفه و عشق به قاسم و فداکاری در فرستادن او به میدان

… یَقولُ بُعداً لِقَومٍ قَتَلوکَ» [و حسین علیه‌السلام می‌گوید:] دور باشند از رحمت خدا، آن‌کسانی‌که تو را به قتل رساندند. (77/2/18) که مرگ قاسم‌بن‌الحسن‌ها اول زندگی است. مرگ این است، اول زندگی است؛ لذا مشتاقانه مرگ را در آغوش می‌گیرد و می‌رود. 1352/1 این [هم] یک منظره، که منظرۀ بسیار عجیبی است؛ نشان‌دهندۀ عاطفه و عشق امام حسین به این نوجوان، و درعین‌حال فداکاری او و فرستادن این نوجوان به میدان جنگ و عظمت روحی این نوجوان و جفای آن مردمی که با این نوجوان هم این‌طور رفتار کردند. (77/2/18)

نبرد دوش‌به‌دوش با حضرت ابوالفضل (ع) برای رسیدن به آب

دربارۀ جنگ پشت‌به‌پشتِ همِ این دو برادر در میدان، حرف‌های خیلی عجیبی زده‌اند. آن‌چنان این دو برادرِ شجاع و قوی‌پنجه ـ آن یکی امام حسین است در سن نزدیک به شصت‌سالگی، اما ازلحاظ قدرت و شجاعت، جزو نام‌آورانِ بی‌نظیر است؛ این‌هم که برادرش اباالفضل العباس است، با آن خصوصیاتی که همه شناخته‌اند، جوانی سی‌وچندساله ـ باهم، دوش‌به‌دوش هم، گاهی پشت‌به‌پشت هم، در وسط این دریای لشکر دشمن، لشکر را می‌شکافند برای اینکه خودشان را برسانند به آب فرات، بلکه بتوانند آبی بیاورند. (79/1/26) گاهی اوقات غبار میدان جنگ که خیلی زیاد می‌شد، این دو برادر شجاعِ شمشیرزن ـ فرزندان علی که شهامت را، هم از علی به ارث برده‌اند، هم از جوشش دل پُر ایمان خود دارند ـ از هم کنار می‌افتادند؛ بعد اباالفضل العباس فریاد می‌زد الله‌اکبر، حسین‌بن‌علی می‌فهمید …

وداع با حضرت زینب (س) و عظمت روانی این لحظه

[حالا دیگر] لحظات وداع حسین‌بن‌علی علیه‌السلام با زینب کبری سلماا‌الله‌علیها است، یعنی خواهر و برادری که این‌قدر باهم مأنوس بودند، این‌قدر به هم محبت داشتند، از هم جدا نمی‌شدند ـ واقعاً این لحظه‌ها را انسان اگر دقت بکند، می‌بیند چقدر باعظمت است؛ منهای جنبه‌های گریه‌آور و تأثرانگیز این ماجراها، دقت در جنبه‌های روانی این ماجرا، انسان را دچار حقارت می‌کند درمقابل آن‌همه عظمت، آدم احساس [کوچکی] می‌کند، واقعاً اگر آنها [انسان] بودند، ما چه هستیم! ـ این خواهر و برادری که این‌قدر به هم محبت دارند، خب طبیعی هم هست، یک خانواده‌ای دوتا برادر، یکی دو تا مثلاً خواهر، اینها از کوچکی باهم بزرگ شدند، سن‌هایشان نزدیک به هم، هم‌بازی، دردهایشان باهم، رنج‌هایشان باهم، شادی‌هایشان باهم؛ مرگ پیغمبر را باهم درک کردند، …

تربیت برادرزادهٔ یتیم از یک‌سالگی و محبت بیشتر به او از فرزندان خود

… از اسب روی زمین افتاد ـ یعنی در آن لحظات آخر ـ و اسبِ بی‌صاحبِ امام حسین به خیمه‌ها برگشت، و زن و بچه و اهل حرم فهمیدند که حادثه برای حضرت ابی‌عبدالله پیش آمده، خب هرکدام یک عکس‌العملی نشان دادند. یک بچۀ یازده‌ساله‌ای بود که در آغوش امام حسین بزرگ شده بود. در حادثۀ کربلا ده سال از شهادت امام حسن می‌گذشت، یعنی این بچه از یک‌سالگی در دامان عمو تربیت پیدا کرده بود و با عمو اُنس گرفته بود، مثل پدر. شاید به‌خاطر اینکه یتیم بوده، امام حسین از فرزندان خودش هم بیشتر به او محبت می‌کرده. خب پیداست که یک‌چنین محبتی، چگونه این بچه را سراسیمه کرد، وقتی فهمید که عمویش در وسط میدان روی زمین افتاده. با شتاب آمد و رسید بالای سر ابی‌عبدالله. آن‌طوری‌که نقل کردند و نوشتند؛ هنگامی‌که این بچه رسید، یکی از سربازان خبیث و قسی‌القلب ابن‌زیاد، شمشیر را بلند …

سیدالشهدا بودن امام و سادات شهیدان تاریخ بودن اصحابش

… پیغمبر فرمود، امیرالمؤمنین فرمود، امام حسن فرمود ـ بنابر آنچه که در روایات هست ـ که «لا یَومَ کَیَومِکَ یا اَباعَبدِاللهِ» هیچ روزی مثل روز تو، مثل روز عاشورای تو، مثل کربلای تو، مثل حادثۀ تو نیست. (74/3/19) این را انسان از روی اطلاع و آگاهی می‌تواند بگوید. واقعاً ما در این ایام خطیرۀ تاریخ، چه صدر اسلام، قبل از اسلام، بعد از اسلام، دیگر مثل کربلا سراغ نداریم؛ من سراغ ندارم. این است که امام حسین می‌شود سیدالشهدا و اصحابش می‌شوند سادات شهیدان تاریخ، از همه والاتر. (63/8/19)

شهادت امام حسین (ع) نتیجهٔ به ریاست رسیدن امثال عمربن‌سعد و ابن‌زیاد

… و سررشتۀ کارها را به‌دست می‌گیرند و جامعه، جامعۀ اسلامی می‌شود. اما وقتی‌که معیار‌های خدایی عوض شود، هرکس که دنیاطلب‌تر است، هرکس که شهوت‌ران‌تر است، هرکس که برای به‌دست‌آوردن منافع شخصی زرنگ‌تر است، هرکس که با صدق و راستی بیگانه‌تر است، بر سر کار می‌آید. آن‌وقت نتیجه این می‌شود که امثال عمربن‌سعد و شمر و عبیدالله‌بن‌زیاد به ریاست می‌رسند و کسی مثل حسین‌بن‌علی علیه‌السلام به مذبح می‌رود و در کربلا به شهادت می‌رسد! این یک حساب دودوتا چهارتاست. کسانی که دلسوزند، نباید بگذارند معیار‌های الهی در جامعه عوض شود.

مرور سه دورهٔ زندگی امام حسین (ع) برای نشان دادن عظمت این فاجعه

همان‌طورکه در زیارت عاشورا همه می‌خوانید: «لَقَد عَظُمَتِ الرَّزِیَّةُ وَ جَلَّت وَ عَظُمَتِ المُصیبَةُ»، مصیبت خیلی بزرگ است، «رَزیَّه» یعنی حادثۀ بسیار بزرگ؛ خیلی بزرگ است این حادثه، خیلی عظیم است؛ فاجعه، خیلی تکان‌دهنده است؛ بی‌نظیر است، بی‌نظیر! برای اینکه قدری معلوم بشود که چقدر این حادثه عظیم است، من سه دورۀ کوتاه را از دوران زندگی حضرت ابی‌عبدالله الحسین علیه‌السلام اجمالاً مطرح می‌کنم. شما ببینید این شخصیتی که انسان در این سه دوره می‌شناسد، آیا می‌توان حدس زد که کار این شخصیت به آنجا برسد که در روز عاشورا، یک عده از امت جدش، او را محاصره کنند و با این وضعیت فجیع او را و همۀ یاران و اصحابش را، اهل‌بیتش را قتل‌عام بکنند و زنانشان را اسیر بگیرند! این سه دوره، یکی دوران حیات پیامبر اکرم است؛ دوم، دوران جوانی آن حضرت، یعنی دوران بیست‌وپنج‌سالۀ تا حکومت امیرالمؤمنین است. [سوم] دوران فترتِ بیست‌سالۀ بعد از شهادت امیرالمؤمنین تا حادثۀ کربلاست.

امام حسین (ع) کودک سوگلی پیامبر در زمان حیات او

در زمان پیامبر اکرم، امام حسین کودک نورِدیدۀ سوگلی پیغمبر است. پیغمبر اکرم دختری دارد فاطمه‌نام، که همۀ مردمِ مسلمان در آن روز می‌دانند که پیغمبر فرمود: «اِنِّی لَاَغْضِبُ لِغَضَبِ فاطِمَةَ» اگر کسی فاطمه را خشمگین کند، من را خشمگین کرده است؛ «وَ اَرضَى لِرِضاها» او را کسی خشنود کند، من را خشنود کرده است.[7] ببینید چقدر …

ایستادگی یک‌تنه در برابر سقوط و فدا کردن جان خود و عزیزان

… که خودش تجسم ارزش‌هاست، قیام می‌کند، برای اینکه جلوِ این انحطاط را بگیرد؛ چون این انحطاط داشت می‌رفت تا به آنجا برسد که هیچ باقی نماند؛ که اگر یک‌وقتی مردمی هم خواستند خوب زندگی کنند و مسلمان زندگی کنند، چیزی در دستشان نباشد. داشت به آنجاها می‌رفت. امام حسین می‌ایستد، قیام می‌کند، حرکت می‌کند، درمقابل این سرعتِ سراشیبِ سقوط، یک‌تنه قرار می‌گیرد. البته جان خودش را، جان عزیزانش را، جان علی‌اصغرش را، جان علی‌اکبرش را، جان عباسش را در این زمینه فدا می‌کند؛ و نتیجه می‌گیرد.

تعظیم حتی منکران پیامبر و خدا در برابر امام حسین (ع)

کار امام حسین علیه‌السلام از آنهایی است که یک سرِ سوزن ناخالصی در آن نیست. لذا شما می‌بینید این جنس ناب، تا حالا مانده است و تا ابد هم خواهد ماند، تا ابد...کسانی پیغمبر را قبول ندارند ـ که جد اوست ـ اما حسین را قبول دارند! پدرش علی را قبول ندارند، او را قبول دارند! خدا را قبول ندارند ـ خدای حسین‌بن‌علی را ـ اما درمقابلِ حسین‌بن‌علی، سر تعظیم فرودمی‌آورند! ببینید، این همان خلوص است. (72/10/26)

رویگردانی برخی دوستان از یاری امام حسین (ع)

… خودشان جزو خاندان بنی‌هاشم و از همین شجرۀ طیبه‌اند، جرئت نمی‌کنند در مکه یا مدینه بایستند، فریاد بزنند و به نامِ امام حسین علیه‌السلام شعار بدهند. چنین مبارزه‌ای غریبانه است و مبارزۀ غریبانه، سخت‌ترینِ مبارزه‌هاست. همه با انسان، دشمن. همه از انسان، رویگردان. در مبارزۀ امام حسین علیه‌السلام حتی برخی از دوستان هم مُعرض[5] هستند. چنان‌که به یکی از آنها فرمود بیا به من کمک کن. و او به‌جای کمک، اسبش را برای حضرت فرستاد و گفت از اسب من استفاده کن!

شناخت امام حسین (ع) از زمان و دشمن و خباثت‌های آن

سیدالشهدا علیه‌الصلاة‌والسلام می‌دانست که بعد از شهادت او، دشمن تمام فضای جامعه و دنیای آن روز را از تبلیغاتِ ضدِ او پر خواهد کرد. امام حسین علیه‌السلام کسی نبود که زمان و دشمن را نشناسد. می‌دانست دشمن چه خباثت‌هایی خواهد کرد. درعین‌حال، این ایمان و امید را داشت که همین حرکت مظلومانه و غریبانۀ او بالاخره دشمن را، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت، شکست خواهد داد، و همین‌طور هم شد. خطاست اگر کسی خیال کند که امام حسین علیه‌السلام شکست خورد. کشته‌شدن، شکست‌خوردن نیست. آن‌کسی‌که در جبهۀ …

نقل یادگیری راه مبارزه از امام حسین (ع) از زبان رهبران بزرگ معاصر حتی غیرمسلمان

… خودمان بیشتر دوست می‌داریم ـ پیمودند و فایده‌اش این شد که امروز اسلام زنده است. و حادثۀ کربلا، نه‌فقط در قطعه‌زمینی کوچک، بلکه در منطقۀ عظیمی از محیط زیست بشر امروز زنده است. کربلا همه‌جا هست؛ در ادبیات، در فرهنگ، در سنت‌ها، در اعتقادها و در میان دل‌ها. (72/10/26) لذاست که نقل می‌کنند از رهبران بزرگ دنیای معاصر ـ حتی آنهایی که مسلمان هم نیستند ـ که گفته‌اند: ما راه مبارزه را از حسین‌بن‌علی یاد گرفتیم.

دادن جان و خون در راه خدا بنابر فقره‌ای از زیارت اربعین

در زیارتی از زیارت‌های امام حسین علیه‌السلام که در روز اربعین خوانده می‌شود، جمله‌ای بسیار پُرمعنا وجود دارد و آن، این است: (69/6/21) «وَ بَذَلَ مُهجَتَهُ فیکَ»؛ این زیارت اربعین است، منتها فِقره‌های اول آن، دعاست. گویندۀ این جملات خطاب به خداوند متعال عرض می‌کند: «وَ بَذَلَ مُهجَتَهُ فیکَ» یعنی حسین‌بن‌علی، جان خود و خون خود را در راه تو داد، «لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَةِ» تا بندگانِ تو را از جهل نجات بدهد، «وَ حَیرَةِ الضَّلالَةِ» از سرگردانی ناشی از ضلالت و گمراهی، آنها را برهاند. این یک طرف قضیه است، که طرفِ قیام‌کننده است که حسین‌بن‌علی علیه‌السلام است. طرف دیگر قضیه، در این فِقرۀ بعدی معرفی می‌شود، «وَ قَد تَوازَرَ عَلَیهِ مَن غَرَّتهُ الدُّنیا وَ باعَ حَظَّهُ بِالاَرذَلِ الاَدنَی» نقطۀ مقابل، آن کسانی بودند که فریب زندگی، آنها را …

ناتوانی دشمنان دیروز و امروز در زدودن نام او از حافظهٔ زمان

همان‌طوری‌که در ماجرای عاشورا یک عده‌ای بودند که این چراغ درخشان را با همۀ نورانیتش نتوانستند ببینند، امروز هم هستند کسانی که این چراغ جهان‌تابِ دل‌افروز را نمی‌توانند ببینند. همان‌طوری‌که آن روز همۀ شمشیرها و نیزه‌هایی که در قبضۀ ظلم و ستم بود، به‌کار افتاد، شاید بتوانند این چراغ را خاموش کنند، امروز هم همۀ سیاست‌های مسلّح خون‌خوار جهان‌خوار سطح عالم، با تمام ابزارها و تجهیزات فوق مدرن ـ چه تجهیزات نظامی، چه تجهیزات سیاسی، چه ابزارهای اقتصادی، و چه وسایل تبلیغاتی ـ در فکرند که لجن‌هایی، گِل‌هایی درست کنند و پرتاب کنند به‌سمت این خورشید جهان‌افروز. همان‌طوری‌که آن روز آن شمشیرها و آن نیزه‌ها و آن شاعرک‌های دربار یزیدی و آن پهلوان‌پنبه‌های دوروبَر قدرت تصنّعی اموی و آن رجزخوانانِ میان زن و فرزند غریب و بی‌کس، نتوانستند حسین‌بن‌علی را از حافظۀ زمان بزدایند، و این چراغ را نتوانستند خاموش کنند، به حقِّ حسین‌بن‌علی، امروزِ روز هم اگر قدرت استکبار جهانی سد مقابل بشود، نخواهد توانست از نور این خورشید عالم‌تاب ـ که انعکاس روی حسین است ـ ذره‌ای کم کند. مهم این است که ما صحنۀ نبرد را درست مجسم کنیم. تا صحنۀ نبرد؛ از منطقۀ بلندی، از منطقۀ باتلاقی، از منطقۀ جنگلی، از منطقۀ لغزنده، از منطقه‌ای که از فلان ابزار نظامی ـ و نه ابزاری دیگر ـ می‌شود استفاده کرد، برای جنگاور تک‌ور روشن نباشد، قدرت بر جنگ، کَما هُو …

تنها گذاشته شدن به‌دست پرورش‌یافتگان خاندان پیامبر که در مدینه ماندند

… ما نقطه‌ضعف است که اگر نپوشانیم، دشمن خواهد پوشاند؛ تا چشم به این نقشه نداشته باشیم، جنگ درست ممکن نیست. در عاشورای حسینی، نقشه دست بعضی‌ها بود، دست بعضی‌ها نبود. دوستان را می‌گویم، دشمنان که دشمن بودند، یک دریای عمیق دشمنی با لُجّه‌های[3] خطرناک و مهیب. اما در بین جمع دوستان، یک عده نقشه دستشان بود و حسین‌بن‌علی را در لحظۀ حساس دریافتند، یک عده، بغل دست حسین هم نشسته بودند، نقشه دستشان نبود، اشتباه کردند...اینهایی که در دامان آل پیغمبر بزرگ شده بودند، اما نقشه عوضی دستشان بود، نمی‌دانستند آن سرزمینی که باید از آن دفاع بشود و آن نقطه‌ای که باید برایش فداکاری بشود، کجاست. نشستند در مدینه، به امید اینکه چهارتا مسئله بگویند، اسلام مجسم را، قرآن ناطق را، حسین فاطمه را تنها گذاشتند. بعضی‌ها حتی تا خود کربلا آمدند، از حسین‌بن‌علی دفاع هم کردند، اما آن آخرها که رسید، آمدند گفتند که یابن‌رسول‌الله! ما تا آنجایی که می‌شد از تو دفاع کنیم، دفاع کردیم، حالا هم اگر اجازه بدهی، ما اسبمان در خیمه حاضر است، سوار شویم و برویم. امام حسین هم گفت …

شناخت دشمن در لابه‌لای ظواهر برخلاف ساکتان به گمان حفظ ظاهری دین

… جهتی که از آن جهت، اسلام و مسلمین خسارت می‌بینند و به آنها حمله می‌شود، دچار اشتباه شدیم، خسارتی که پیدا خواهد شد، جبران‌ناپذیر است؛ فرصت‌های بزرگ از دست می‌رود. (71/5/7) درس دیگر عاشورا شناختن دشمن است، غافل‌نشدن از دشمن، فریب‌نخوردن به ترفندهای دشمن. خیلی‌ها بودند آن روز که ظواهر، آنها را کور کرده بود و نمی‌توانستند باطن امر را ببینند. خیلی‌ها بودند که خیال می‌کردند باید درمقابل آن وضع ساکت بمانند، چون خیال می‌کردند علی‌الظاهر دین محفوظ است. حسین‌بن‌علی دشمن را در لابه‌لای این ظواهر شناخت، دشمن‌شناسی و اشتباه‌نکردن دشمن چیز مهمی است. (67/5/28)

ایستادگی برای هدف شناخته‌شده در جایی که پای انسان‌های کریم و شجاع می‌لرزد

استقامت حسینی این است که وقتی هدف را شناخت و آن را تقویم کرد و فهمید که چقدر عظمت دارد، برای آن ایستاد، در جایی که پای انسان‌های معمولی، انسان‌های کریم و شجاع و کرامِ ناس می‌لرزد. اگر کس دیگری غیر از امام حسین علیه‌السلام بود، می‌گفت بالاخره من که حاضر بودم جانم را بدهم، اما اینجا، در این بیابان و با این تشنگی، پای یک بچۀ شیرخوار، پای بانویی مجلّل و پای هشتادوچهار زن [و فرزند] محترم در میان است، چطور بایستم!..این همان جایی است که «چو گِل بسیار شد، پیلان بلغزند»[8] می‌بینید! استقامت یعنی این! یعنی در ظریف‌ترین لحظات، در حساس‌ترین لحظات، آنجا که دوستان، آدمی را رها می‌کنند و آنجا که انسان احساس می‌کند تنهایِ تنهاست، استقامت‌کردن! (77/2/28)

آرامش دل و عظمت روح در راز و نیاز با خدا در بحبوحهٔ مشکلات

… هیچ پیروزی‌ای، هیچ سختی‌ای نباید ما را از دعا غافل کند. در این راه طولانی و پرنشیب‌وفراز و پرحادثه که در آن شادی‌ها و غم‌ها و شیرینی‌ها و تلخی‌هاست، یک‌لحظه نباید خدا را و راز و نیاز با خدا را فراموش کنیم. داشتم فکر می‌کردم روی دعاهای امام حسین، منقلب شدم؛ این چه روح باعظمتی است! آن‌چنان با خدا حرف می‌زند و آن‌چنان دل آرام و مستقر او، در بحبوحۀ آن‌همه مشکلات، راز و نیاز می‌کند که انسان را به اعجاب وادار می‌کند. یکی خودِ دعاکردن را ما باید از امام حسین یاد بگیریم؛ در تمام این مراحل دعا را فراموش نکرد.

تسلای خود و اطرافیان در شرایط دشوار با زبان دعا

… با خدا احتیاج دارد در همۀ حالات، و با سخن‌گفتن با خدا قوّت قلب پیدا می‌کند، ضعف‌ها از انسان دور می‌شود. و حسین‌بن‌علی در آن شرایط دشوار، به حرف‌زدن با خدا احتیاج داشت، و حرف می‌زد با خدا و راز و نیاز می‌کرد و قوّت قلب می‌گرفت و این در همۀ احوال وجود داشت. البته دراین‌بِین، تسلای دیگران هم بود؛ یعنی دعای امام حسین فقط خود او را تسلا نمی‌داد، بلکه اطرافیان او را هم تسلا می‌داد. موقعیت، موقعیت دشواری بود، لازم بود که به دیگران تسلا داده بشود و این تسلادادن در زبان دعا به‌وسیلۀ امام حسین در کنار حرف‌های دیگر و نکات دیگر و گفته‌های دیگر انجام می‌گیرد.

شجاعت و قدرت معنوی برخاسته از اتکا به خدا

… کُلِّ حَسَنَةٍ وَ مُنتَهَی کُلِّ رَغبَةٍ» یعنی پروردگارا! من در همۀ عمرم، سختی‌هایم را، ناراحتی‌هایم را، آنجایی که هیچ‌کس به من کمک نکرده، آنجایی که دشمنان به ناراحتی من شادمان می‌شدند، نزد تو آوردم و تو با قدرتت، با رحمتت، با فضلت آن سختی‌ها را برطرف کردی. بنابراین امروز هم من در هنگامۀ خصومت این دشمن تا دندان مسلح وحشی، هیچ‌گونه احساس ناراحتی نمی‌کنم. این روح امام حسین و این شجاعت و قدرت معنوی حسین‌بن‌علی را تضمین می‌کند.

نفرین قاتلان عبدالله بن الحسن (ع) در دعا

یکی دیگر از حوادثی که امام حسین علیه‌السلام وادار شد با خدا درد دل کند و راز و نیاز کند، هنگام شهادت عبدالله‌بن‌الحسن ـ پسربچۀ یازده‌سالۀ امام حسن ـ بود، که این‌هم بسیار حادثۀ تلخی برای امام حسین بود...کاری هم از او برنمی‌آید، درمقابل چشم او، این عزیزدلش را، این یتیم برادرش را، این بچۀ یازده‌ساله را دارند می‌کُشند، این بود که اینجا دست به دعا برداشت و ازتهِ‌دل این مردم را نفرین کرد. صدا زد: «اَللّهُمَّ اَمسِک عَنهُم قَطرَ السَّماءِ»[7] خدایا باران رحمتت را بر این مردم حرام کن؛ نفرین کرد آنها را. این‌هم یکی از دفعاتی بود که امام حسین دعا کردند. ببینید چه حالاتی، چه ظرایف و دقایق روحی، و آن‌وقت چه توجهی به خدای متعال! یعنی در این حال، عوض هرگونه اِعمال خشم، عوض غصه، عوض حسرت، عوض زانوی غم به‌بغل‌گرفتن، با خدا حرف می‌زند؛ این درس است برای همۀ انسان‌های …

سرچشمهٔ خشک‌نشدنی و دریای بی‌پایان عاطفه و فکر

… عواطف و فکر ـ هر دو ـ است؛ عواطفِ تنها نیست، اندیشۀ خشکِ بی‌عاطفه هم نیست. اگر عواطفِ تنها باشد، اثربخش نیست و در واقعِ زندگی اثر نمی‌گذارد. اگر اندیشه و فکر، خشک و بی‌عاطفه باشد، ماندگاری و نفوذ و گستردگی نخواهد داشت. شادابی فکر به آمیختگی آن با عواطف است. محور هم وجود مقدس اباعبدالله علیه‌الصلاة‌والسلام است؛ یک سرچشمۀ خشک‌نشدنی؛ دریایی از عاطفه و فکر که انسان هرگز نمی‌تواند به عمق آن برسد. سال‌هاست که دربارۀ نهضت امام حسین، حرف‌های روشنفکرانه و فکرهای نو دارد مطرح می‌شود. قدیم‌ها خیلی روی این چیزها تکیه نمی‌شد، اما در ده‌ها سال اخیر، روشنفکران و متفکران دینی و مذهبی، راجع‌به مسئلۀ عاشورا و نهضت حسینی، حرف‌های خوب و تحلیل‌های خوب بیان کردند. چه …