آمادگی برای ادارهٔ جامعه چون پیامبر و تحمل بار سنگین شهادت
پس هدف، عبارت شد از انجام این واجب ـ که حالا شرح میدهم که این واجب چیست ـ آنوقت انجام این واجب بهطور طبیعی به یکی از دو نتیجه میرسد؛ یا آدم این واجب را که انجام داد نتیجهاش این میشود که به قدرت و حکومت میرسد؛ اهلاً و سهلاً، امام حسین حاضر بود. اگر به قدرت هم میرسید، حضرت قدرت را محکم میگرفت و جامعه را مثل زمان پیغمبر و امیرالمؤمنین اداره میکرد. یکوقت هم هست که نه، انجام این واجب، به حکومت نمیرسد، به شهادت میرسد. [برای] آنهم حاضر بود امام حسین. و خدا امام حسین را طوری آفریده بود ـ یعنی این بزرگواران را طوری آفریده ـ که بتواند بار سنگین آنچنان شهادتی را هم که برای این امر پیش میآمد، تحمل کند و تحمل هم کرد. که حالا داستان مصائب کربلا، یک داستان عظیم دیگری است. خب این خلاصۀ مطلب، حالا اندکی توضیح بدهم قضیه را.
سکوت دهساله در دوران معاویه بهخاطر نامناسببودن موقعیت
… گوش انسانها در همان زمان و در طول تاریخ برسد. اگر در زمان معاویه، امام حسین میخواست قیام کند، پیام او دفن میشد. این بهخاطر وضع حکومت در زمان معاویه است که من حالا نمیخواهم آن را شرح بدهم. سیاستها طوری بود که مردم نمیتوانستند حقانیت سخن حق را بشنوند. لذا همین امام حسین، ده سال این امام بزرگوار در زمان خلافت معاویه بود، چیزی نگفت. کاری نکرد، اقدامی نکرد، قیامی نکرد. چون موقعیت، آنجا مناسب نبود. قبلش هم امام حسن علیهالسلام بود. ایشان هم قیام نکرد؛ چون موقعیت مناسب نبود. نهاینکه امام حسین اهل این کار بود، امام حسن اهل این کار نبود. امام حسن و امام حسین، فرقی ندارند. امام حسین و امام سجاد، فرقی ندارند. امام حسین و امام علیالنقی و امام حسن عسکری …
نخستین انجامدهندهٔ این حرکت بهخاطر فراهمآمدن انحراف و زمینه
… که به شهادت برسد، دیگر قیام فایدهای ندارد؟ چرا، هیچ فرقی نمیکند. این قیام، این حرکت، در هر دو صورت فایده دارد چه به شهادت برسد، چه به حکومت برسد؛ منتها هرکدام یکجور فایدهای دارد. باید انجام داد؛ باید حرکت کرد. و این، آن کاری بود که امام حسین انجام داد. منتها امام حسین علیهالسلام آن کسی بود که برای اولینبار این حرکت را انجام داد؛ قبل از او انجام نشده بود. چون قبل از او چنین زمینهای بهوجود نیامده بود، انحرافی بهوجود نیامده بود در زمان پیغمبر و امیرالمؤمنین، یا اگر هم مواردی، انحرافی بود، زمینه مناسب نبود و مقتضی نبود. زمان امام حسین هر دو وجود داشت. این، آن اصل قضیه است در باب نهضت امام حسین.
پاسخ به ولید و مروان در مدینه دربارهٔ بیعت با یزید
… را انتخاب کردم ـ البته بیش از اینهاست ـ که همه همین معنا را بیان میکند. اول در مدینه، آن شبی که ولیدِ حاکم مدینه، حضرت را بردند و احضار کرد و گفتند بله، معاویه از دنیا رفته است و شما باید [با یزید] بیعت کنید و حضرت به او فرمود که باشد، تا صبح بشود ببینیم. «وَ نَنظُرُ وَ تَنظُرونَ اَیُّنا اَحَقُّ بِالبَیعَةِ وَ الخِلافَةِ»[15] برویم فکر کنیم، ببینیم ما باید خلیفه بشویم، یا یزید باید خلیفه بشود. فردای آن روز مروان، حضرت را در کوچههای مدینه دید، گفت یا اباعبدالله! تو خودت را داری به کشتن میدهی، چرا بیعت نمیکنی با خلیفه؟ بیا بیعت کن، خودت را به کشتن نده، خودت را به زحمت نینداز. حضرت در جوابِ او این جمله را فرمودند، فرمود: «إِنّا لِلّهِ وَ إِنّا إِلَیهِ راجِعونَ وَ عَلَی الاِسلامِ السَّلامُ اِذ قَد بُلِیَتِ الاُمَّةُ بِراعٍ مِثلِ یَزیدَ»؛ با اسلام دیگر باید خداحافظی کرد، بدرود گفت، آنوقتیکه حاکمی مثل یزید بر سر کار بیاید و اسلام …
خطبه در منزل بیضه خطاب به لشکر حر
از مکه خارج شدند. در بین راه در این منازل همینطور امام حسین در هرکدامی یک صحبتی دارند، با مخاطبین مختلف، لحنهای مختلف. در منزلی به نام «بَیضَه»، درحالیکه حرّبنیزید هم در کنار حضرت است؛ حضرت میروند، او هم دارد در کنار حضرت میآید. رسیدند به این منزل، فرود آمدند. شاید قبل از اینکه استراحت بکنند یا حالا بعد از اندکی استراحت، حضرت ایستاد، خطاب به این لشکر دشمن اینطوری فرمود: «اَیُّهَا النّاسُ، اِنَّ رَسولَ اللهِ صَلَّیاللهُعَلَیهِوَآلِهِ قالَ: مَن رَاَیٰ سُلطاناً جائِراً مُستَحِلًّا لِحُرَمِ اللهِ ناکِثاً لِعَهدِ اللهِ مُخالِفاً لِسُنَّةِ رَسولِ اللهِ یَعمَلُ فی عِبادِ اللهِ بِالاِثمِ وَ العُدوانِ لَم یُغَیِّر بِقَولٍ وَ لا فِعلٍ کانَ حَقّاً عَلَی اللهِ اَن یُدخِلَهُ مُدخَلَهُ»[19] یعنی اگر کسی ببیند حاکمی در جامعه بر سر کار است که اینطوری است: «مَن رَاَیٰ سُلطاناً جائِراً» ظلم میکند، حرام خدا را حلال میشمارد، حلال خدا را حرام میشمارد، حکم الهی را کنار میزند، عمل نمیکند و دیگران را به عمل وادار نمیکند یعنی. در میان مردم با گناه عمل میکند، با دشمنی عمل میکند، با ظلم عمل میکند ـ یعنی حاکمِ فاسدِ ظالمِ جائر که یزید مصداق کاملش بود ـ اگر کسی چنین چیزی را ببیند در جامعۀ اسلامی، در میان امت من، پیغمبر فرمود: «لَمْ یُغَیِّرْ بِقَوْلٍ وَلَا فِعْلٍ» با زبان و عمل علیه …
موعود به شهادت پیش از ولادت و گریستن آسمان و زمین بر او
اینکه «اَلمَوعودِ بِشَهادَتِهِ قَبلَ استِهلالِهِ وَ وِلادَتِهِ»[22]؛ اینکه از قبل از ولادت آن بزرگوار «بَکَتهُ السَّماءُ وَ مَن فیها وَ الاَرضُ وَ مَن عَلَیها»؛ حسینبنعلی علیهالسلام را در این عزای بزرگ مورد توجه قرار دادند و عزای او را گرامی داشتند و به تعبیر این دعا یا زیارت، بر او گریه کردند، به این خاطر است. لذا شما امروز وقتی نگاه میکنید، اسلام را زندهشدۀ حسینبنعلی علیهالسلام میدانید. او را پاسدارِ اسلام میدانید. (1371/11/6)
عطوفت با غلام سیاه شهید همانند رفتار با علیاکبر
… ندارد، این، وقتی کشته میشود ـ خُب، خیلیها کشته شدند؛ اشراف کوفه، بزرگان و معاریفِ[2] کوفه مثل حَبیببنمُظاهر و زُهیربنقین و دیگران که اینها جزوِ بزرگان و نامداران رجال کوفه بودند، در کنار امام حسین شهید شدند، افتادند، حضرت این حرکات را نشان نداد. خطاب به مسلمبنعَوسَجَه حضرت فرمودند که انشاءالله از خدا اجر بگیری ـ اما در مقابل این غلام سیاه که کسی را ندارد، فرزندی ندارد، خانوادهای در انتظار او نیست تا بر او گریه کنند، حسینبنعلی آمد همان حرکتی را که با علیاکبر انجام داد، با این غلام انجام داد. بالای سر غلام نشست، این سر خونین غلام را روی زانوی خودش گذاشت، اما دلش آرام نگرفت، یکوقت همه دیدند حضرت خم شد، صورتش را روی صورت سیاهِ این غلام گذاشت؛[3] اینطور عطوفت انسانی جوشنده است! لذا زینب، یک زن با عواطف جوشان، با احساسات، آن وقت، نه یک زن معمولی، خواهر امام حسین، خواهری که عاشقانه امام حسین را دوست میدارد؛ خواهری که شوهرش را رها کرد، خانوادهاش را رها کرد با امام حسین آمد؛ تنها هم نیامد، عون و محمد، پسرهایش را هم آورد. من احتمال …
خواندن اشعاری دربارهٔ بیوفایی دنیا و نزدیکی مرگ در شب عاشورا
… من در خیمه خوابیده بودم، عمهام زینب هم پهلوی من نشسته بود و از من پذیرایی میکرد. خیمۀ پهلویی هم پدرم، حضرت ابیعبدالله بود، نشسته بود و جَون ـ غلام ابیذر ـ داشت شمشیر حضرت را اصلاح میکرد، خودشان را آماده میکردند برای نبردی که فردا در پیش داشتند. میگوید یکوقت دیدم پدرم بنا کرد زمزمهکردن و یک اشعاری خواند که مضمون این اشعار این است که دنیا روگردان شده و عمر به انسان وفا نخواهد کرد و مرگ نزدیک است؛
پایهگذاری مبارزه و تنهاماندن پس از شهادت او
… که دربارۀ امام صادق، امام هادی و امام عسکری علیهمالسلام خوانده میشود، بهخوبی دید. اینها مبارزه میکردند و برای همین مبارزه هم جانشان را از دست دادند. راهی است که رو به هدفی مشخص ادامه دارد. گاهی یکی برمیگردد، یکی از اینطرف میرود؛ اما هدف یکی است. این بزرگواران، از امام حسین علیهالسلام که پایه را گذاشت، موفقتر بودند؛ چون بعد از شهادت امام حسین «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ اِلَّا ثَلاثَةً» هیچکس نماند. اما در زمان امام هادی شما نگاه کنید؛ تمام دنیای اسلام را ائمه علیهمالسلام زیر قَبضه[17] گرفته بودند. حتی بنیعباس هم درماندند. نمیدانستند چهکار کنند؛ رو به شیعه آوردند.
همرزم بودن امام صادق، امام کاظم، امام رضا و امام جواد (ع) با امام حسین (ع)
بنده یکوقتی در جایی یک سخنرانی در این زمینه کردم؛ عنوان سخنرانی، «همرزمان حسین» بود. یعنی امام صادق علیهالسلام همرزم حسین علیهالسلام است، در میدان حسین است؛ موسیبنجعفر، امام جواد، امام هشتم علیهمالسلام همرزم حسینند، در میدان حسین و دوشادوش حسین. چطور شد که وقتی صحبت امام حسین علیهالسلام میآید، تو فوراً به امام صادق علیهالسلام استشهاد میکنی؟ شما یک مطلبی را بیان میکنید، میگویید که آقا! امام حسین چنین؛ او میگوید اگر راست میگویی، پس چرا امام صادق چنان؟ عجب! امام صادق ضد امام حسین بود؟ رفتار امام …
گریهٔ امام حسین (ع) و دلداری امیرالمؤمنین (ع) به او به صبر
… آن شهر بزرگ کوفه، یکپارچه مصیبت و حزن و اندوه بود. حضرت را که میآوردند، امام حسین علیهالسلام آمد نزدیک. چشمان حضرت از اشک [پر بود]، در این روایت دارد که از گریهای که کرده بودند، پلکهای حضرت مجروح شده بود. در همین مدت کوتاه، آنقدر حضرت گریه کرده بودند! امیرالمؤمنین چشمش افتاد به امام حسین، گفت حسینِ من گریه نکن، صبر داشته باشید، صبر کنید؛ اینها چیزی نیست، این حوادث میگذرد؛ و امام حسین را هم تسلا داد. حضرت را آوردند داخل منزل، بردند در آن مصلای حضرت ـ آنجایی که حضرت در خانه نماز میخواندند ـ فرمود ببرید مرا آنجا. آنجا برای حضرت بستری گستردند. حضرت را آنجا گذاشتند. (88/6/20) حضرت گاهی از هوش میرفتند، گاهی به هوش میآمدند. (75/11/12)
شهید بودن بهخاطر گذشتن از جان برای ماندن ارزشها در جامعه
..من [هم در ادامه] عرض میکنم، (68/2/11) شهید کیست؟ شهید آن کسی است که جان خود را مایه میگذارد، خون خود را میریزد، برای ابقای فکر و ایدهای که به آن احترام میگذارد؛ این شهید است. حسینبنعلی علیهالسلام شهید است، برای خاطر اینکه از خود گذشت تا ارزشهایی که برای آنها احترام قائل بود، در اجتماع بشری بماند. شهدای راه آزادی در طول تاریخ، شهدای راه حقیقت و راه ارزشهای اصیل، اینها شهیدند، بهخاطر اینکه جان خود را، هستی خود را، حیات خود را، آنچه را که یک انسان، به [اعتبار] آن انسان است، حاضر شدند بدهند، به قیمت اینکه آن فکر بماند. حاضر شدند با مرگ خود، با کشتهشدن …
پیروی از امام حسن (ع) و ادامهٔ خطمشی او پس از رحلتش
امام کشته میشدند، کشتهشدنِ امام بهاینمعنا بود که قبل از امام، برادرش حسین کشته بشود؛ خب بله، تا وقتیکه حسین هست که اجازه نمیدهد امام برود میدان جنگ، بجنگد، حسین هم وارد میدان خواهد شد. حسین، برادر کوچک امام حسن است و تابع امام حسن است و در کوچک و بزرگِ کارهایش، دنبالهرویِ امام. او امامِ برحق و حجت زمان است برای حسین و همۀ مردم. و دیدیم که امام حسین، همان خطمشی را ده سال دیگر هم بعد از رحلت امام حسن ادامه داد. حسین کشته میشد، برادرهایش کشته میشدند، اصحاب وفادارش ـ یعنی شیعیان زبده، برگزیدگان و زبدگان تشیّع ـ همه به قتل میرسیدند؛ حُجربنعَدی کشته میشد، عَدیّبنحاتم کشته میشد، میثمها و بقیۀ رجال نامدار مثل رُشَید هَجَری کشته میشدند. (51/1/25)
ادامهٔ راه امام حسن (ع)
ده سال امام حسن مجتبی تلاش کرد و کار کرد و زمینههای زیادی آماده شد؛ تا امام حسن علیهالسلام مسموم [و شهید] شد. بعد نوبت به امام حسین رسید. باز امام حسین هم همان راه امام حسن را ادامه داد. (63/7/20)
بیم دستگاه اموی از قیام نزدیک او بر پایهٔ تحقیق مروان
… باش. حسینبنعلی اینجا نشسته و بزرگان و سران مسلمان دارند با او رفتوآمد میکنند. «وَ ذَکَرَ اَنَّهُ لا یَأمَنُ وُثوبَهُ» در گزارش عمروبنعثمان این جمله هم هست که کار حسین اعتباری ندارد و ممکن است ناگهان قیام و حرکت کند؛ این جاسوس اینطور استدلال کرده. خود مروان دنبالۀ گزارش این جاسوس و پلیس مخفی، اینطور مینویسد و میگوید: «وَ قَد بَحَثتُ عَن ذَلِکَ» وقتی گزارش این مرد رسید، من اطرافش مراقبت کردم و کاوش کردم و تحقیق کردم؛ کسانی را فرستادم و گماشتم تا بروند ببینند که آیا درست فهمیده یا نه. «فَبَلَغَنی» اینطور برایم مسلّم شد و خبر رسید. «اَنَّهُ لا یُریدُ الخِلافَ یَومَهُ هَذا [وَ لَستُ آمَنُ اَنْ يَكونَ هَذا اَيضاً لِما بَعدَهُ]» فهمیدم که به همین زودی در همین نزدیکیها حسینبنعلی سر بلند خواهد کرد. «فَاکتُبْ اِلَیَّ بِرَأیِکَ» هرچه نظرت هست بنویس. این نامۀ مروان است.
سخنان او در منا با صحابه و تابعین دربارهٔ سرنوشت جهان اسلام
… دارد که عدهای از صحابۀ پیغمبر و عدهای از تابعین را ـ یعنی کسانی که پیغمبر را ندیدند، اما پیغمبردیدگان را دیدند؛ مثلاً ابنعباس ازاینقبیل است. ابنعباس جزو تابعین محسوب میشود؛ یعنی در زمان پیغمبر، یک مرد حسابی و کاملی نبود؛ تابعین یعنی نسل دوم ـ جمع کرد. و سخنان مهمی دربارۀ موضوعات گوناگونی که همۀ آن مربوط به سرنوشت عالم اسلامی است با اینها در میان گذاشت. (52/11/14) ظاهراً هم متعلق به همان سال آخر یا سال دیگری است که آنهم در تاریخ و در کتب حدیث ثبت است. (76/9/13)
توصیه به خواندن خطبهٔ او خطاب به علما بهسبب استواری متن
… روایات تحفالعقول را. برای خاطر اینکه خود این بزرگوار که جمع کرده، مردِ آگاه و دانشمند بزرگی بوده؛ بهعلاوه، احادیثی که نقل کرده، غالباً مطابق با قرآن و مطابق با منطق اهلبیت است. این حدیث هم همینطور، این خطبۀ امام حسین صلواتاللهعلیه از این جنس است. بهقدری متنش قرص است که من توصیه میکنم آقایان ترجمۀ این خطبه را ـ چند جا هم تابهحال ترجمه شده ـ پیدا کنید و آنکسانیکه با عربی آشنا هستید، این خطبه را بخوانید که خطبۀ عجیب جالبی است. (52/11/14)
ایستادگی چون کوه در دوران لعن امیرالمؤمنین (ع) و تعقیب پیروان ولایت
ازطرف دیگر، تلاش آن بزرگوار در نشر علم و معارف و مبارزه با تحریف است. تحریف در آن روز، بزرگترین بلای معنوی برای اسلام بود که مثل سیلابی از فساد و گنداب، بهسمت اذهان جامعۀ اسلامی سرازیر شده بود. دورانی بود که به شهرهای اسلامی و کشورها و ملتهای مسلمانِ آن روز، سفارش میشد بزرگترین شخصیت اسلام را لعن کنند! اگر کسی متهم میشد به اینکه طرفدار جریان امامت و ولایت امیرالمؤمنین است، تحت تعقیب قرار میگرفت. در چنین دورانی، این بزرگوار، مثل کوه ایستاد و مثل فولاد پردههای تحریف را برید.
ادامهٔ راه امام حسن (ع) و گسترش فکر علوی در اقطار اسلامی
دنبال کار امام حسن را، برادر عزیز و ارجمندش امام حسین گرفت، و آخر کار و عاقبت کار هم به واقعۀ کربلا منجر شد. و اسلام عزیز از عمل این دو برادر زنده ماند. 1352/1 آن سرچشمۀ زلال تشیّع از خانۀ امام حسن و از اصحاب امام حسن جوشید. و امام حسن ده سال بعد از حادثۀ صلح، و بعد از شهادت امام حسن در سال 49 یا 50، ده سال هم امام حسین آن راه را ادامه دادند و فکر اسلامی صحیح و فکر علوی را به تمام اقطار اسلامی گسترش دادند. (65/3/4)
نگرانی شدید از فرمانروایی یزید، نخستین واکنش امام
… آن روزی که مردم به یک چوپانی مثل یزید مبتلا بشوند ـ یعنی گوسفندها بهجای چوپان، به گرگی مبتلا بشوند ـ «وَ عَلیَ الاِسلامِ السَّلامُ» با اسلام دیگر باید خداحافظی کرد. دیگر جایی برای اسلام باقی نخواهد ماند؛ یعنی هدف حسینبنعلی علیهالسلام احیای اسلام است. (63/7/20) کلمۀ استرجاع[3]، کمال نگرانی را نشان میدهد؛ یعنی چقدر باید نگران و دهشتزده بود، آنوقتیکه امت اسلامی مبتلا بشود به فرمانروایی مانند یزید. این اولین عکسالعمل امام حسین بود؛ یعنی این را ما قبول نمیکنیم.
جایگاه اجتماعی و علمی امام در مدینه پیش از قیام
… برای ما شیعیان، همۀ مسلمانان و همۀ کسانی که واقعۀ کربلا برایشان قابل تحلیل است، مطرح میشود، این سؤال را مطرح میکنند از امام علیهالسلام که یابنرسولالله! این حرکت شما، این قیام شما که آخرش هم منجر به آن وضع فاجعهآمیز و فاجعهآسا شد، به چه معنی [بود]؟ آقا شما در خانهتان نشسته بودید، آقاییِ مدینه هم برای شما بود، فرزند عزیز پیغمبر و فرزند ذکور منحصربهفرد پیغمبر [بودید]، پیغمبر اکرم دوتا نوۀ ذکور از بطن فاطمه سلااماللهعلیها داشت، که امام حسن صلواتاللهعلیه از دنیا رفته، امام حسین صلواتاللهعلیه باقی مانده، به چشم فرزند پیغمبر و فرزند عزیز پیغمبر همه به شما نگاه میکردند. مردم از شما استفاده میکردند، در مسجد مدینه، در ایام حج، در مناسبتهای گوناگون، حلقۀ درس و افاضۀ شما به روی همۀ مردم مسلمان گشوده بود، همه میآمدند از شما درس میگرفتند، استفاده میکردند، احکام قرآن را برایشان بیان میکردید. خب، چه شد ای امام بزرگوار که حرکت کردید، ناگهان این ملوک امن را برای خودتان از بین بردید، به هم زدید؟ از خانۀ راحتتان، از پناهگاه امنتان بیرون آمدید، کسی با شما کاری نداشت، خودتان ابتدائاً رفتید به مکه، آنجا چند ماهی ماندید، باز از آنجا هم حرکت کردید، آنهم …
آگاهی امام از کشتهشدن خود و نداشتن واهمه از آن
… (61/8/4) عُمَر اَطرَف ـ که برادر امام حسین باشد، فرزند امیرالمؤمنین[8] ـ آمد به حضرت یادآوری کرد در مکه، گفت برادر مگر یادت نیست که پیغمبر فرمود که حسین کشته خواهد شد، در عراق کشته خواهد شد، تو داری حالا با این وضعیت میروی عراق، خودت را به کشتن میاندازی! حضرت فرمود تو خیال میکنی آنچه تو میدانی، من نمیدانم؟! آنچه تو یادت است، من از یادم رفته! من میدانم کشته خواهم شد.[9] اما مسئله، مسئلۀ این نیست که امام حسین از کشتهشدن واهمهای داشته باشد و اِبا کند. (63/7/20)
پاسخ امام در خطبهٔ خروج از مکه به ترساندن او از مرگ
آنوقت امام علیهالسلام در جواب همین حرفها، در جواب همین اظهارات باطل و پوک و ناآگاهانۀ از هدف امام حسین است که وقتی میخواهد از مکه بیرون بیاید، خطبهای میخواند، میگوید: «خُطَّ المَوتُ عَلَی وُلدِ آدَمَ مَخَطَّ القِلادَةِ عَلَی جیدِ الفَتاةِ»، اینقدر من را از مرگ نترسانید ـ زبان حال حسین است، مفهوم این جمله است ـ ابنعباسها! ابنعمرها! عبداللهجعفرها! اینقدر به حسین نگویید میروی کشته میشوی! این را به آدمی بگویید که بعد از مرگ، دنیای دیگر و بهشت برینی را قائل نیست، حسین که قائل است، مرگ که برای حسین حتماً خواهد آمد. همچنانیکه در شب عاشورا خودش به خواهرش میگفت: پدرم از من بهتر بود، شربت مرگ نوشید، جدم از من شریفتر بود، شربت مرگ نوشید، مادرم همینطور، برادرم همینطور.[10] «وَاِنَّکَ مَیِّتٌ وَاِنَّهُمْ مَیِّتوَ»[11]. مرگ که اجتنابناپذیر است برای همه، اما [چه چیزی بهتر …
بیان مکرر علت حرکت در منازل راه با تعبیرهای گوناگون
… شدند و آمدند بهطرف کوفه.[12] البته خود این حرکت در آن روز، یعنی انتخاب آن روز برای این کار، حاکی از این است که حسینبنعلی علیهالسلام میخواهند همۀ مردم را متوجه به حقیقت کار خودشان بکنند تا همه بدانند که حسینبنعلی علیهالسلام این کار بزرگ را انجام داد. (61/8/4) از شهر مکه که خارج شدند، تا کربلا، هر منزلی که شما حساب کنید ـ که بعضی از محدثین و مورخین حساب کردند ـ در بسیاری از این منازل، آقا به یک مناسبتی یک چیزی گفتند که معلوم میشود چرا آمدند. (52/11/13) امام حسین، مکرر در مکرر، به مناسبتهای گوناگون، چه درضمن خطبه، چه درضمن نامه و پیغام، چه درضمن وصیت، چه درضمن بیان اصحاب و دوستانش مثل مسلمبنعقیل در کوفه، با زبانهای گوناگون، با تعبیرات گوناگون، از حلقومهای گوناگون،[علت حرکتشان] را بیان کرده. (55/10/12)
تبیین علت قیام در کربلا تا واپسین لحظات
بعد [هم] که رسیدند به کربلا، از همان روزهای اول، باز به مناسبتهای مختلف، یا با فرزندشان علیاکبر، یا با خواهرشان حضرت زینب کبری سلاماللهعلیها یا با اصحابشان، در روز تاسوعا، یا در شب عاشورا، یا در روز عاشورا، تا آن لحظهای که جان در بدن داشت این جانِ عزیزِ آفرینش، تا آن لحظهای که این حجت عظیمالشأنِ خدا میتوانست با این بدن و با این کالبد ظاهری کار بکند، با زبان حرف بزند، حرفش را زد تا لحظات آخر، و فهماند چرا. هم گفت، هم فهمانید، هم پیام داد، هم دو سه تا مأمور کارکشتۀ مُبرّز قویدست را که تالیتِلوِ[15] خودش بودند، فرستاد بهسوی تاریخ. این چند مأمور، یکی خواهرش زینب کبری است، ..علیبنالحسین صلواتاللهعلیه امام سجاد است، خواهر دیگرش امکلثوم است، سکینه است، فاطمۀ …
یادآوری دعوت کوفیان برای تشکیل حکومت اسلامی به سپاه حر
در منزل بَیضَه، برای حرّبنیزید و هزار نفری که با حرّ بودند، حضرت سخنرانی کردند، کاملاً مطلب را بیان کردند. یعنی اول در منزل ذوحُسم که با حرّ برخورد کردند، حضرت جملاتی گفتند، آنها را یادآوری کردند، چون مردم کوفه بودند، مردم عراق بودند که آمده بودند برای جنگ با حضرت. حضرت به آنها یادآوری کردند که شما من را دعوت کردید، شما اظهار آمادگی کردید که من بیایم آنجا و حکومت الهی و اسلامی را تشکیل بدهیم و اسلام را زنده کنیم و با شما همکاری کنیم، چرا حالا برمیگردید؟ (63/7/20) حرّبنیزید ریاحی ـ همانطورکه معروف است و شنیدید ـ بهعنوان یک نیروی بازدارندهای آمد جلوی حضرت را گرفت که حضرت نروند طرف کوفه. ابنزیاد فکر میکرد که اگر حسینبنعلی به کوفه برسد، ممکن است حضور امام حسین در کوفه، یک عدهای را تهییج کند، تشجیع کند و …
شایستهتر بودن فرزند پیامبر (ص) به قیام و تغییر
… و ملاک است؛ هرجای دنیا و هروقتِ تاریخ حاکمی پیدا بشود که این خصوصیات را داشته باشد، وظیفۀ حسینی در آنجا زنده میشود. آنجایی که انسان میبیند بر مردم مسلمان یکچنین وضعیتی دارد میگذرد که در این خطبه، امام حسین علیهالسلام بیان کرده است، آدم بایستی قیام کند. (62/7/24) بعد فرمود: «وَ اَنا اَحَقُّ مَن غَیَّر» من از همۀ مسلمانها شایستهترم به اینکه اقدام و قیام کنم، خب، من پسر پیغمبرم. اگر پیغمبر بر تکتک مسلمانها این تغییر را، یعنی همین اقدام را واجب کرده است، خب، بر حسینبنعلی، پسر پیغمبر، وارث علم و حکمت پیغمبر، از دیگران واجبتر است، مناسبتر است که اقدام کند. من بهخاطر این است که قیام کردم. پس علت قیام خود را دارد بیان میکند. تغییر یعنی همان قیام و اقدام درمقابل آنچنان وضعیتی. اینهم یک بیان.
محاصرهٔ ظاهری امام با یاران اندک در برابر هزاران مسلح مزدور
… در روز سوم محرّم وارد کربلا شد؛ مدتی، چند روزی بین امام حسین و عمر سعد مرتب گفتگو میشد. چند بار عمر سعد بلند شد آمد در خیمۀ امام حسین، نشستند باهم صحبت کردند. در یکی از این صحبتها، جملۀ حضرت خطاب به عمر سعد، جملۀ طلبکارانه است. اینجا شما وضع را تصور کنید؛ امام حسین کسی است که قیام کرده و حالا آمده در این بیابان، بهحسب ظاهر گیر افتاده و محاصره شده. ظاهر قضیه این بود دیگر. حضرت با یکمشت زن و بچه، با پنجاه شصت نفر، چهل پنجاه نفر ـ آن روز شاید هنوز هفتاد نفر هم نبودند، با چهل پنجاه نفر ـ مرد، جوان، پیر، همهجوری، در این بیابان ماندهاند؛ اطرافشان هم چندهزار مرد مسلّح که پول گرفتهاند، آمدهاند اینجا آدم بکُشند؛ حیوانهای وحشی، همان «عَسَلانُ الفَلَواتِ» که خودِ حضرت در مکه فرمودند، «وَ کَاَنِّی بِاَوْصالی تَتَقَطَّعُها عَسَلانُ الفَلَواتِ بَینَ النَّواویسِ وَ کَربَلاءَ»[18] همان گرگهای درندۀ گرسنۀ صحرایی، شمشیرها دستشان، نیزهها دستشان و دهانهای بازشان منتظر اشارۀ …
آگاهی امام از کشتهشدن از هنگام حرکت از مکه
البته آنوقتیکه دیگر نشانههای شهادت آشکار شد و معلوم شد که اینجا شهادت حتمی است، آنوقت لحن امام حسین با نزدیکان و عزیزان و یاران سرسختِ نزدیکش، یک لحن مخصوصی شد. البته اینیکه میگوییم معلوم شد برای امام حسین، نه بهاینمعناست که امام حسین وقتی حرکت میکرد از مکه، نمیدانست کشته خواهد شد؛ نه! این را حتی اگر کسی در حد دانش و معرفت امام حسین هم نبود، میتوانست بفهمد؛ کمااینکه فرزدق فهمید، آن چند نفر کوفیهایی که از کوفه آمده بودند، فهمیدند، آنکسانیکه از پشت سر حضرت میآمدند، فهمیدند، و دیگران و دیگران. همه میفهمیدند که این حرکت در آن دوران، یک حرکت خونینی خواهد بود و حسینبنعلی کشته خواهد شد. (63/7/20) در خطبهای امام حسین میفرمایند: «اِنَّهُ قَد نَزَلَ بِنا مِنَ الاَمرِ ما قَد تَرَونَ»[19] رو میکند به اصحابش ـ آنوقتیکه میداند که دشمنها کمر به قتل او بستهاند، رو به اصحابی میکند که با او آمدهاند ـ میگوید میبینید که بر ما چه پیش آمده است …
رؤیای امام در راه کربلا: حرکت کاروان بهسوی مرگ
… فقط، فرزند پدر نیست، بلکه شاگرد هوشمند و مطیع پدر هم هست؛ ناگهان دید که پدر استرجاع کرد، کلمۀ «اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعونَ» را بر زبان راند. احساس کرد که یک اتفاق فوقالعادهای پیش آمده. پرسید: پدر! چه شد که این کلمه را بر زبان جاری کردید؟ فرمود: الان که خواب چشمم را گرفت، خوابی دیدم، از آن خواب، این کلمه را بر زبان راندم. دیدم منادی ندا میکند که این قافله بهسوی مرگ حرکت میکند و مرگ، این قافله را استقبال میکند. از خواب بیدار شدم و این کلمه را گفتم. برای سپاهیانی که دارند بهسمت مبارزۀ با حکام غاصب میروند، این یک خبر خوش محسوب نمیشود که شما کشته خواهید شد، این کاروان همهشان به قتل میرسند؛ اما علیاکبر بهجای اینکه دلش بلرزد، به پدر گفت: «اَ فَلَسنا عَلَى …