… از بیان کسى همچون من هستند. ماها کمتر از آن هستیم که در حریم معرفت این بزرگواران بتوانیم وارد بشویم؛ معترفیم به قصور و به عجز و به حقارت خودمان. همهى ائمّه اینجور هستند و این بزرگوار بیش از بقیّهى ائمّه (علیهم السّلام) شایستهى این توصیف و تجلیل است. درست است که اگر ائمّهی دیگر ما هم در آن زمان و در آن شرایط قرار میگرفتند همان کارى را میکردند که حضرت ابىعبدالله (علیه السّلام) کرد امّا واقعیّت این است که بالاخره این قرعه به نام این بزرگمرد افتاد. خدا او را برگزید براى آنچنان فداکارى عظیم که تا آنجایى که ما شناختیم، در طول تاریخ بىنظیر بود. و حسنبنعلى (علیه السّلام) و دیگر بزرگان خاندان پیغمبر فرمودهاند: لا یَومَ کَیومِکَ یا اَباعَبدِالله؛[2] هیچ روزى مثل عاشورا نبود و هیچ فداکارىای مثل فداکارى آن بزرگان نبود. فداکارى، تاج کرامتى شد بر سر این بزرگمرد و یارانش؛ و آن مجموعه درّةالتّاجى[3] …
محبت مردم به امام حسین ضامن حیات و بقای اسلام
… در زلال محبّت داشته؛ دینِ تولّا و تبرّا است؛ آئینِ دوست داشتن و دشمن داشتن است؛ عاطفه در آن با فکر هماهنگ و همدوش است. خیلى چیزهاى مهمّى است؛ خیلى اصل سحرآمیز عجیبى است. اگر محبّت در تشیّع نبود، این دشمنىهاى عجیبى که با شیعه شده، باید آن را از بین میبرد. همین محبّت شما و محبّت این مردم به حسینبنعلى (علیه السّلام) ضامن حیات و بقاى اسلام است. معنای اینکه امام میفرمودند عاشورا اسلام را نگه داشت، همین است؛[6] فاطمیّه هم همینجور است، ولادت پیغمبر هم همینجور است، ولادت ائمّه (علیهم السّلام) هم همینطور است، وفیاتشان هم همینطور است. این محبّت را باید با استفادهى از این هنر در میان مردم، هم عمق …
پیروزی باطنی امام حسین (ع) و بیمه شدن اسلام با خون او
… عزیز شهدا عرض میکنم که خدا را شکر که خون شهداى شما هدر نرفت؛ خدا را شکر که اگر جسم شهداى عزیز شما به خاک و خون غلتید، امّا روحشان شاد است. آنها براى این جنگیدند و کشته شدند که اسلام عزیز بشود و اسلام عزیز شد، همچنان که خون حسینبنعلى به هدر نرفت؛ آن بزرگوار را با آن وضع فجیع به شهادت رساندند و علىالظّاهر دشمن توانست آن عزیزان را به شهادت برساند و ظاهر مطلب این بود که یزید پیروز شد، امّا در باطن حسینبنعلى پیروز شد. حسینبنعلى براى باقى ماندن اسلام، خون خود را نثار کرد و در این راه توفیق پیدا کرد و اسلام را توانست بیمه کند. عزیزان شما هم اسلام را و جمهورى اسلامى را بیمه کردند.
فلسفهٔ فداکاری: نجات مردم از جهالت و گمراهی
خوب است که این درس را ما از حسینبنعلى (علیه السّلام) بگیریم؛ مخصوصاً این ایّام که ایّام آخر ماه صفر است و این دو ماهى که ماجراى عاشورا در آن تکرار میشود، رو به پایان است. در یک زیارتى از زیارتهاى امام حسین (علیه السّلام) که در روز اربعین خوانده میشود جملهاى بسیار پُرمعنا هست و آن جمله این است که: وَ بَذَلَ مُهجَتَهُ فیکَ لِیَستَنقِذَ عِبادَکَ مِنَ الجَهالَة؛ فلسفهى فداکارى حسینبنعلى (علیه السّلام) در این جمله گنجانده [شده] است. زائر، به خداى متعال عرض میکند که این بندهى تو، این حسین تو، خون خود را نثار کرد تا مردم را از جهالت نجات بدهد؛ وَ حَیرَةِ الضَّلالَة؛[2] مردم را از سرگردانى و حیرتى که در گمراهى هست، نجات بدهد. ببینید چقدر این جمله پُرمغز و داراى چه مفهوم مترقّى و پیشرفتهاى است.
شراکت امام حسین (ع) در صلح و دفاع از آن
… پُرشورتر از همه کیست؟ شهادتآمیزترین زندگى را چه کسى داشته است؟ غیرتمندترین آنها در مقابل دشمن براى حفظ دین چه کسى بوده؟ حسینبنعلى (علیه السّلام) بوده دیگر؛ حسینبنعلى (علیه السّلام) با امام حسن در این صلح شریک بودند. تنها امام حسن که صلح نکرد؛ امام حسن و امام حسین [صلح] کردند؛ منتها امام حسن جلو بود، امام حسین پشت سر او بود؛ و امام حسین (علیه السّلام) جزو مدافعین ایدهى صلح امام حسن بود. وقتى که در یک مجلس خصوصى یکى از یاران نزدیک، از این پُرشورها و پُرحماسهها، یک اعتراضى به امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) کرد، امام حسین با او برخورد کردند؛ فَغَمَزَ الحُسَینُ فى وَجهِ حُجر.[3] یعنى هیچ کس نمیتواند بگوید که اگر امام حسین به جاى امام …
مظهر انسان کامل و بندهٔ خالص و مخلَص خدا فراتر از بعد جهاد
وجود مقدّس سیّدالشّهدا اگرچه بیشتر با بُعد جهاد و شهادت معروف شده، لکن آن بزرگوار درحقیقت مظهر انسان کامل و عبد خالص و مخلِص[4] و مخلَص[5] براى خدا است. و اساساً جهاد واقعى و شهادت در راه خدا، جز با مقدّمهاى از همین اخلاصها و توجّهها و جز با حرکت در سمت انقطاعالیالله حاصل نمیشود که در مناجات شعبانیّهی عالیةالمضامین میفرماید: اِلٰهى هَب لى کَمالَ الاِنقِطاعِ اِلَیک.[6] این کمال انقطاع به خدا و به سوى …
آوردن همهٔ عزیزان و موجودی خود به قربانگاه با علم به سرانجام
… شأن و مقامى باید از جان خودش بگذرد. مسلمانى که ادّعاى طرفدارى از اسلام میکند امّا در راه دفاع از اسلام حاضر نیست یک سیلى بخورد، حاضر نیست براى دفاع از قرآن مصالح شخصى خودش را قربانى بکند، نمیتواند ادّعا بکند که مسلمان واقعى است! دیگر از حسین چه کسى بالاتر؟ محرّم نشان داد که کسى در حدّ عظمتِ شخصیّتِ حسینبنعلى، آن جان عزیز، آن انسانى که همهی دنیا به برکت و طُفیل او به وجود آمده بود، این انسان با این عظمت و چنین مغتنم، بردارد بهترین انسانهاى زمان خودش را -از حبیببنمظاهر و مسلمبنعوسجه و دیگرِ شهداى کربلا در آن روزگار هیچکس بهتر نبود- فرزندانش را بردارد و خود را و همهی آنها را آماده کند براى قربانى شدن و از این بالاتر حاضر بشود که زنان و دختران و ناموس الهى و حرم پیغمبر، مثل زنهاى کفّار و بیگانگان اسیر بشوند و شهر به شهر گردانده بشوند. اینها را که حسینبنعلى در آئینهى روشنِ دلِ منوّرِ خود میدید، و میدانست این جورى خواهد شد، در عین حال همه را برداشت، همهی موجودیاش را برداشت، حتّى امام سجّاد را هم برداشت -منتها خدا امام سجّاد را به عنوان ذخیرهى امامت نگه داشت- همه را آورد به قربانگاه. این یک درس شد؛ این درسِ اوّل و بزرگترین درس محرّم است؛ درسى که هر انسان مؤمن به خدا و اسلام را باید به تکلیفش آشنا کند که آنجایى که پاى دفاع از اسلام در میان است، حتّى عزیزترین جانها هم باید خودشان را آمادهى قربانى شدن کنند.
زنده ماندن یاد و جوشانتر شدن خون او با وجود فشار دستگاه جبار
… وقتى موجودى براى خدا و اسلام جان خودش را فدا میکند -ولو در آن وقتى که جان خودش را قربان میکند در کمال غربت باشد، مثل غربت حسینبنعلى- این شمع فروزان و این نهال بالنده هرگز از صحنهى روزگار محو نخواهد شد و این خون هرگز نخواهد خشکید؛ این هم درس دیگرى است. اگر کسى در وضع حسینبنعلى به شهادت میرسید، به حسب طبیعت باید بکلّى فراموش میشد امّا حسین فراموش نشد! نه فقط فراموش نشد، که خون او هر روز جوشانتر شد، هر روز دلهاى بیشترى را برانگیخته کرد. در یک بیابان دورافتاده، دور از چشم همه، در اطراف یک عدّه لشکرِ فریبخوردهى اغفالشده و دلبهدنیاداده، زیر فشار تبلیغاتِ رسمىِ دستگاهِ جبّارِ حاکم، بعد هم با آن فشار شدیدى که روى دوش مردم میآمد که مبادا یاد حسینبنعلى را زنده کنند، با همهی این شرایط و اوضاع و احوال، این خون خشک نشد، این جان عزیز فراموش نشد، هر روز که گذشت این شهادت دنیا را بیشتر روشن کرد؛ لذا محرّم ماه بیدارى و روشنگرى است.
دعا در همهٔ مقاطع حرکت عاشورا تا لحظهٔ آخر
امام حسین (علیهالصّلاةوالسّلام) از هنگامى که به این حرکت عظیم و تاریخساز دست زد تا آن لحظهى آخر... دعا کرد، در تمام مقاطع حسینبنعلى دعا کرد. دعاى حسین در ماجراى عاشورا براى ما آموزنده است. یک روز در هنگامى که هنوز خطرى به عیان او را تهدید نمىکند دست به دعا بلند کرد «اللّهمّ انّک تَعلم اَنّه لم یکن الّذى کان منّا منافسة فى سُلطان» با خدا حرف مىزند. اما خدا این پیام را به تاریخ رساند... خدایا تو مىدانى که این حرکت ما، این سفر ما براى خاطر …
اتکا به خدا در دعای صبح عاشورا و تزلزلناپذیری در برابر هجوم دشمن
در صبح عاشورا امام حسین یک دعایى دارد، چند جمله از آن دعا را مىخوانم... این دعا را امام حسین بر زبان جارى کردند «اللّهم أنت ثقتى فى کلّ کرب و رجائى فى کلّ شدّة و أنت لى فى کل أمرنزل بى ثقة وعدة» یعنى خدایا تو مایهى اطمینان و آسایش دل من و خاطر منى در همهى احوال. یعنى هجوم دشمن، وقتى من به تو متکى هستم پروردگارا من را تکان نمىدهد.
تأثر امام از شهادت طفل شیرخوار و دعای پس از آن
بعضى از جاها دعاهاى امام حسین حاکى از تأثر او از یک حادثه است، این روح بزرگ و این عظمت بىنظیر در روز عاشورا در مقابل بعضى از حوادث تکان مىخورد؛ که براى ما این حوادث هم واقعاً عبرتانگیز است... یکى از این حوادث سختى که حسینبنعلى را تکان داد و امام حسین بعد از آن دست به دعا برداشت شهادت طفل شیرخوار بود، که حسینبنعلى را واقعاً تکان داد این حادثه.
مناجات با خدا در آخرین لحظات روز عاشورا
در آخرین لحظات هم امام حسین لبهاى خشک و تشنهاش به هم مىخورد و مناجات الهى را مىکرد و با خدا حرف مىزد... «اللّهم متعال المکان عظیم الجبروت شدید المحال غنىٌ عن الخلائق عریض الکبریاء قادرٌ على ما یشاء» پروردگارا تو بزرگى، مقام کبریاى تو بالا است، من بندهى کوچک تو هستم، تو بر هر کارى که اراده کنى قادرى؛ مشغول مناجات با خداى متعال... که ما نظائر این را - که از حسینبنعلى درس گرفتهاند - نسبت به این شهداى عزیز خودمان هم گاهى شنیدیم.
نجاتدهندهٔ امت مسلمان در حال غرق به تعبیر «سفینة النجاة»
… اگر چنانچه این حلقه نمیبود، محقّقاً این سلسله ناقص بود و با همان بیان خود پیغمبر اکرم، حُسَینٌ مِصباحُ الهُدیٰ وَ سَفینَةُ النَّجاة.[23] روشن است که هر کشتیای کشتی نجات نیست؛ آن کشتیای که میرود غریقها را میگیرد کشتی نجات است. قایق نجات به چه چیزی میگویند؟ قایق نجات یعنی آن قایقی که وقتی میبیند افرادی دارند غرق میشوند، میرود آنها را میگیرد؛ وَالّا قایقی که دارد از این طرف حرکت میکند به آن طرف و غرقی و غرقابی و آدم غرقشدهای در بین نیست، اسمش قایقِ نجات نیست. حسین قایق نجات است، سفینهی نجات است، کشتی نجات است که امّت مسلمانِ در حال غرقاب، در حال غرقشدگی، در حال غرق شدن را نجات میدهد. و تعبیرات دیگری هم از پیغمبر اکرم دربارهی امام حسین هست. بنابراین، یک قدم اصلی و لازم و اجتنابناپذیر در سلسلهی تاریخیِ تداومِ اسلام، این نهضت امام حسین است. این، حاصل و خلاصهی آن مطلبی بود که میخواستم عرض بکنم که حالا آقایان ادامه میدهند و همگی بیشتر …
شراکت و دفاع امام حسین (ع) از صلح امام حسن (ع)
… آن بزرگوار، صددرصد منطبق بود بر استدلال منطقی غیر قابل تخلف. در بین آل رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم پُرشورتر از همه کیست؟ شهادتآمیزترین زندگی را چه کسی داشته؟ غیرتمندترین آنها درمقابل دشمن، برای حفظ دین چه کسی بوده؟ حسینبنعلی علیهالسلام بوده دیگر. حسینبنعلی علیهالسلام با امام حسن در این صلح شریک بودند. امام حسن تنها که صلح نکرد؛ امام حسن و امام حسین کردند؛ منتها امام حسن جلو بود، امام حسین پشت سر او بود و امام حسین علیهالسلام جزو مدافعین ایدۀ صلح امام حسن بود. وقتیکه در یک مجلس خصوصی، یکی از یاران نزدیک ـ از این پُرشورها و پُرحماسهها ـ اعتراضی به امام مجتبی علیهالصلاةوالسلام کرد، امام حسین با او برخورد کردند، «وَ غَمَزَ الحُسَینُ حُجراً».[2] یعنی هیچکس نمیتواند بگوید که اگر امام حسین بهجای امام حسن بود، این …
شایستهتر بودن او بهعنوان فرزند پیامبر برای این قیام
… مناسب باشد همانطورکه عرض کردیم ـ واجب است انسان درمقابل این عمل قیام کند و اقدام کند. به هرکجا میخواهد برسد؛ کشته بشود، زنده بماند، بهحسب ظاهر موفق بشود، نشود. باید درمقابل این وضعیت هر مسلمانی قیام کند و اقدام کند. این تکلیفی است که پیغمبر فرموده است. بعد [امام حسین] فرمود: «وَ اِنِّی اَحَقُّ بِهذَا» من از همۀ مسلمانها شایستهترم به اینکه این قیام را و این اقدام را بکنم، خب من پسر پیغمبرم. اگر پیغمبر بر تکتک مسلمانها این تغییر را یعنی همین اقدام را واجب کرده است، خب حسینبنعلی، پسر پیغمبر، وارث علم و حکمت پیغمبر، این، از دیگران واجبتر است، مناسبتر است که اقدام کند؛ خب من بهخاطر این است که قیام کردم؛ پس علت قیام خود را دارد بیان میکند. تغییر یعنی همان قیام و اقدام درمقابل آنچنان وضعیتی. اینهم یک بیان.
امتناع از بیعت ذلیلانه با یزید در برابر فشار تا لحظهٔ آخر
..یک تفاوت دیگر این است که امام حسین علیهالسلام ازطرف یزید زیر فشار قرار گرفت برای بیعت؛ به فرماندار مدینه نوشت که باید بر حسینبنعلی سخت بگیری تا بیعت کند. بیعت یعنی چه؟ بیعت یعنی امضای خلافت آن شقیِ خبیثی که رأس کار است. امام حسین گفت: «لا وَ اللهِ لا اُعطیکُم بِیَدی اِعطاءَ الذَّلیلِ»[4] من دست خودم را ذلیلانه در دست شما نمیگذارم؛ یعنی بیعت نمیکنم. «وَ مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَهُ»[5] مثل من با [مثل] یزید بیعت نمیکند. خب، چون فشار بود برای بیعت، که تا آن ساعتِ آخر هم ابنسعد و اینها که آمدند، میگفتند یا بیعت یا قتال؛ تا آخر هم منصرف نبودند. اما امام حسن چه؟ امام حسن بههیچوجه برایش مسئلۀ بیعت با معاویه مطرح نبود؛ در قرارداد آتشبس یا صلحی که بین امام حسن و معاویه نوشته شد، یکی از شرایط این بود که امام حسن به معاویه، امیرالمؤمنین نگوید، با او بیعت نکند، معاویه حق تعیین …
تأیید تصمیم امام حسن (ع) و فرمان به کوفیان برای پنهانماندن از دشمن
نمیتواند بگوید. اما برادرش امام حسین صلواتاللهعلیه میفهمد، [چون] حجت خداست. آمدند کوفیها پیش امام حسین، عرض کردند که یابن رسولالله، یابن امیرالمؤمنین! برادرتان حاضر نیست بیاید، [شما] بیایید برگردیم کوفه و از نو جنگ را شروع کنیم...این جملۀ امام حسین است؛ فرمود: «لَقَد صَدَقَ اَبو مُحَمَّدٍ»[13] حضرت ابیمحمد ـ که کنیۀ امام حسن مجتبی صلواتاللهعلیه ابومحمد است ـ درست فرمودند. «فَلیَکُن کُلُّ واحِدٍ مِنکُم حِلساً مِن اَحلاسِ بُیوتِهِ» بروید خانههایتان، نگذارید دشمن شما را بشناسد. نگذارید دشمن بر شما دست بیابد. خودتان را خوب بسازید. آنوقتیکه دشمن دیگر نمیتواند با یک دست و دو دست شما را بگیرد و میان دو سنگ آسیا خرد کند، آنوقت بیایید بیرون. (52/11/13) یعنی به خود برگردید، اول خویشتنسازی کنید و بعد جمعسازی کنید. اول خودتان را نیرومند کنید، پیراهنی از فکر اصیل …
آخرین یار ساختهشدهٔ امام حسن (ع) با سنگینترین مسئولیت
نفر آخر، برادرش حسینبنعلی است؛ یعنی قهرمان کربلا. شیخ آلیاسین یا سید شرفالدین در مقدمۀ این کتاب میگوید که امام حسن مثل آن سرداری که سربازان خود را یکییکی فرامیخوانَد و مسئولیت هرکدام را به آنها محوّل میکند، دانهدانه مسئولیتها را به زبان بیزبانی، با زبان قرآن و با زبان تاریخ به یارانش حالی کرد. و در آخر حسینبنعلی را مورد اشاره قرار داد و گفت: «لا یَومَ کَیَومِکَ یا اَباعَبدِاللهِ»[17] مسئولیت تو از همه سنگینتر است و کار بزرگ و کار آخر را تو باید انجام بدهی؛ و حسین انجام داد. اینجاست که به نظر سید شرفالدین، قهرمان اول کربلا امام مجتبی است و قهرمان دوم امام حسینبنعلی است.[18] او بود که صحنۀ کربلا را درست کرد. (51/11/22)
پاسخ به معاویه و استغفار از قیامنکردن، نشانهٔ نزدیکی قیام
[پس از این گزارش] یک نامه معاویه مینویسد به حسینبنعلی صلواتاللهعلیه که شنیدهام تو داری کارهایی میکنی، داری مقدماتی تمهید میکنی، مردم را علیه ما میشورانی. آقا در جواب مینویسند اینکه به تو خبر رسیده که میخواهم علیه تو قیام کنم، دروغ است، خلافِ واقع است، من این کار را نکردهام. اما از اینکه [قیام] نکردهام، از خدا پوزش و آمرزش میطلبم. یعنی چه؟ مسلّم این است که امام علیهالسلام کار خلاف رضای خدا انجام نداده ـ از نظر ما این روشن است ـ اما این لحن و تعبیر نشان میدهد که این کار چقدر نزدیک بوده انجام بگیرد. (52/11/14)
روشنگری و سخنرانی و پیوند جمعیتهای شیعه و آشناکردن علما با وظایفشان
امام حسین علیهالسلاام روشنگری کرد، حرف زد، سخنرانی کرد، به اصحاب نزدیک توصیه کرد، جمعیتهای شیعه را به هم وصل کرد، علما و فقها و کسانی که میتوانستند نقشی داشته باشند را با وظایفشان آشنا کرد. (63/7/20)
بهکارگیری همهٔ راهها برای حفظ میراث اسلام: تبیین، انذار، تبلیغ و بیدارکردن خواص
تمام راههایی که میشود فرزند پیغمبر از آن راهها استفاده کند برای حفظ میراث عظیم اسلام ـ که میراث جد او و پدر او و پیروان راستین آنهاست ـ در زندگی سیدالشهدا محسوس است؛ از تبیین و انذار، از تحرک تبلیغاتی، از بیدارکردن و حساسکردن وجدانهای عناصر خاص ـ همین خواص که ما تعبیر میکنیم ـ اینها همه در طول زندگی سیدالشهدا هست. (90/4/13) از وقت شهادت امام حسن تا هنگام شهادت امام حسین، حدود ده سال و اندکی است، شما ببینید امام حسین علیهالسلام در این ده سالِ قبل از عاشورا چه میکرد. آن عبادت و تضرع، آن توسل و اعتکاف در حرم پیغمبر، و آن ریاضت معنوی و روحانی، یک طرف قضیه است.
پاسخ قاطع به مروان: کسی مثل من با مثل یزید بیعت نمیکند
… اشاره کرد که تو اجازه میدهی حسین برود! اگر حسین رفت، دیگر دست تو به او نخواهد رسید، بهتر است که همینجا حسین را زیر فشار قرار بدهی و بیعت بگیری. حضرت برگشتند طرف مروان، با لحن تندی گفتند که چهکسی میخواهد بهزور از من بیعت بگیرد؟ تو یا ولید؟ مگر میتوانید! به خدا قدرت ندارید چنین کاری بکنید. و بدانید که «مِثْلِی لا یُبایِعُ مِثلَهُ» خاطرتان جمع باشد؛ کسی مثلِ من با کسی مثل یزید، هرگز بیعت نخواهد کرد. مگر ممکن است من بیعت کنم! لکن حالا تا صبح صبر کنیم، «لَکِن نُصبِحُ وَ تُصبِحونَ وَ نَنظُرُ وَ تَنظُرونَ»[2] تا ببینیم چه میشود. بازهم حضرت نگذاشتند که این فرصت استثنایی از دست برود، که ایشان بتوانند به سلامت، خود و همۀ همراهانشان را بکشانند طرف مکه و خودشان …
لحن تهاجمی امام در سراسر راه و پاسخ متناسب با ظرفیت افراد
در تمام طول راه از مدینه تا مکه، بعد، چند ماهی که امام حسین در مکه ماند، از مکه تا کربلا که مدتی طول کشید ـ یعنی از هشتم ذیالحجه تا روز دوم مُحرم که در حدود بیست روز طول کشید، و این راه را امام حسین طی کرده ـ در یک جا شما لحن دفاعی از امام حسین نمیبینید. همهجا لحن، لحن تهاجم بود. هرکسی سؤال میکند، اگر آدمی است که ظرفیت زیادی ندارد، ضعیف است، یا مثل فرزدق شاعر است که اگرچه دلش با امام حسین هست، اما خب، حال و حوصلۀ جنگیدن و دردسرکشیدن ندارد، یا مثل جناب امسلمه است که خب، پیرزنِ ازکارافتادهای است، نباید دلش را ناراحت کرد و رنجاند، یا مثل محمدبنحنفیه است، آنوقتیکه دفعۀ دوم در مکه آمد خدمت امام حسین، در حال بیماری ـ محمدبنحنفیه مریض بود، شاید اگر مریض هم نبود، میآمد با امام حسین ـ در چنین مواقعی، امام حسین به یک کیفیتی که طرف اگر طاقت و تحملِ شنیدن حرفهای اصلی و سخت را هم ندارد، بههرحال جوابی اجمالاً داده شده باشد: «هرچه رضای خداست»، «هرچه پیش آمد»، «ما خودمان را آماده کردیم»، «انشاءالله چیزی نیست»، ازاینقبیل، «حالا ببینیم چه خواهد شد» که در جواب محمدبنحنفیه فرمودند. آنجایی که طرف کسی است که با او باید حرف زد، حضرت قاطع حرف میزند. وقتی ولیدبنعُتبه [در مدینه]، امام حسین را آنطور رها کرد، مغضوب یزید واقع شد، او را عزلش کردند از استانداری، [عمروبنسعید بن عاص] را استاندار کردند. وقتی امام حسین میخواستند حرکت کنند از مکه، تصادفاً این استاندار در مکه بود. عبداللهبنجعفر، شوهر حضرت زینب، …
قرار دادن فرماندهٔ دشمن در موضع انفعال با روحیهٔ قوی
… حسین سؤال میکنند: یابنسعد! تو چرا حاضر نیستی که با ما حرکت کنی، قیام کنی؟ او میگوید که من بچههایم در آنجایند و گیر میافتند. حضرت میگویند برو! پس با ما نجنگ، از فرمان عبیدالله سر باز بزن. میگوید نمیتوانم، میترسم، به من حمله میکنند، مالم را میگیرند. یعنی حضرت او را در موضع انفعال قرار میدهند. به او اعتراض میکنند و او در صدد عذرخواهی از امام حسین برمیآید. یکچنین روحیۀ قوی و محکمی.
مهلت خواستن شب عاشورا برای قرآن و عبادت و یادآوری خدا به دشمن
… از نظر حسین غنیمت است؟ ابداً! حسین فرزند همان کسی است که میگفت: «وَ اللهِ لَابنُ اَبی طالِبٍ آنَسُ بِالمَوتِ مِنَ الطِّفلِ بِثَدیِ اُمِّهِ»[22]؛ مرگ برایش وحشتی ندارد، ترسی ندارد. آن ضعیف است که از مرگ میترسد؛ حسین چرا از مرگ بترسد! اینطور نیست. ببینید! در همین لحظات آخر هم میخواهد درس بدهد، نهفقط به دوستانش، که به دشمنانش نیز میخواهد بیاموزد. گفت: همه میدانند، همۀ دوست و دشمن، مردم کوفه، میدانند که حسینبنعلی به قرآن و به مناجات و به نماز انس دارد، امشب را که میخواهم بمانم، به این منظور است که امشب را تا صبح قرآن بخوانیم، عبادت کنیم، مناجات کنیم. میخواهد اینها را به قرآن برگرداند، میخواهد اینها را وادار کند که به فکر بیفتند که بالاتر از عبیدالله زیاد، خدا هم است، همۀ قضایا در عبیدالله ختم نمیشود، همۀ قضایا در یزید ختم نمیشود. بالاتر از عبیدالله و یزید و پدرجَدّ یزید، خدا و قدرت خداست، که او و حساب او را هم باید در نظر داشت؛ میخواهد [این را] تذکر بدهد. یک عدهای گفتند نه، یک عدهای گفتند بله؛ بعد البته آنها قبول کردند. یک عده یکخُردهای چیزفهمتر یا تا حدودی باانصاف بودند، گفتند اگر دشمنان خارجی بودند، اگر یهود و نصارا بودند، ما به اینها امان میدادیم؛ یک شب به فرزندان پیغمبر، …
عطوفت انسانی با غلام سیاه شهید همانند رفتار با علیاکبر
… منقلب میشود! مثلاً آنوقتیکه آن غلامِ سیاهِ حبشی روی زمین افتاد، حضرت آمدند بالاسَر این غلام. خب، یک غلام سیاهی است، جزو مخلصین است، جزو علاقهمندان است. شاید جَون، غلام ابیذر بوده که ازلحاظ فرهنگ اجتماعی آن روز، بالاخره یک مرتبۀ شریف و عالی ندارد. این، وقتی کشته میشود، خب خیلیها کشته شدند، اشراف کوفه، بزرگان و معاریف کوفه، مثل حبیببنمظاهر و زُهیربنقین و دیگران ـ که اینها جزو بزرگان و نامداران رجال کوفه بودند، در کنار امام حسین شهید شدند، افتادند ـ حضرت این حرکات را نشان نداد؛..اما درمقابل این غلام سیاه که کسی را ندارد، فرزندی ندارد، خانوادهای در انتظار او نیست تا بر او گریه کنند، حسینبنعلی آمد همان حرکتی را که با علیاکبر انجام داد، با این غلام انجام داد؛ بالای سر غلام نشست، این سر خونین غلام را روی زانوی خودش گذاشت، اما دلش آرام نگرفت، یکوقت همه دیدند حضرت خم شد، صورتش را روی صورت سیاهِ این غلام گذاشت...اینطور عطوفت انسانی جوشنده است! (63/7/20)
نهادن صورت بر صورت علیاکبر و نفرین قاتلان او
«فَجاءَ الحُسَینُ عَلَیهِالسَّلام» امام حسین تا صدای فرزند را شنید، آمد بهطرف میدان جنگ، آنجایی که جوانش روی زمین افتاده است، «حَتَّی وَقَفَ عَلَیهِ» آمد تا بالای سر این جوان رسید، «وَ وَضَعَ خَدَّهُ عَلیَ خَدِّهِ» صورتش را روی صورت علیاکبر گذاشت، «وَ قالَ قَتَلَ اللهُ قَوماً قَتَلوکَ ما اَجرَاَهُم عَلیَ اللهِ» و این کلمات را بنا کردند گفتن: [«وَ قالَ قَتَلَ اللهُ قَوماً قَتَلوکَ ما اَجرَاَهُم عَلَی اللهِ وَ عَلَی انتِهاکِ حُرمَةِ الرَّسولِ عَلَی الدُّنیا بَعدَکَ العَفاءُ» خدا بکُشد گروهی را که تو را کشتند. چقدر آنها بر خدا و بر دریدن حرمت رسولالله گستاخی کردند. بعد از تو خاک بر سر دنیا باد.] «قالَ الرّاوی» راوی نقل میکند ـ کسی که این قضایا را از نزدیک به چشم خودش دیده است و نقل کرده است، میگوید ـ «قالَ الرّاوی وَ خَرَجَت زَینَبُبِنتُعَلیٍّ عَلَیهِمَاالسَّلام» یکوقت دیدیم زینب از خیمهها خارج شد. «تُنادی یا حَبیباهُ یَا ابنَ اَخاه» صدایش بلند شد: ای عزیز من! ای برادرزادۀ من! «وَ جاءَت فَاَکَبَّت عَلَیهِ» آمد خودش را انداخت روی پیکر بیجان علیاکبر. «فَجاءَ الْحُسَینُ عَلَیهِالسَّلامُ فَاَخَذَها وَ رَدَّها اِلَی النِّساءِ» حضرت آمدند، بازوی خواهرشان …
بنا بر روایتی، بردن فرزند ششماهه نزد دشمن به امید بیدار شدن احساس انسانی
وقتی حسینبنعلی علیهالسلام برای آخرین خداحافظی به خیمهها آمدند و خواهرشان زینب را صدا زدند، و همۀ دخترها و بچهها و زنها با شنیدن صدای امام حسین و اینکه فهمیدند حضرت از میدان برگشته، آمدند دور حضرت را گرفتند. حسینبنعلی علیهالسلام به خواهرشان رو کردند و فرمودند: «ناوِلینی وَلَدِیَ الصَّغیرَ حَتَّیٰ اُوَدِّعَهُ» یعنی خواهر، بچۀ ششماههام را به من بده تا با او هم خداحافظی کنم. اگر این روایت درست باشد، امام حسین وقتی این بچه را در آن حال میبیند، با آن چهرۀ افسرده، با آن گردن خمشده، با آن صورت زردشده و ازحالرفته، دلش میسوزد و میگوید این بچه را من ببرم میان لشکر دشمن، شاید یک مقداری احساس انسانی در اینها زنده بشود و بیدار بشود و حاضر بشوند به این بچه مقداری [آب] بدهند.
طلب ترحم و آب برای کودک شیرخوار از سپاه دشمن
… گرفته، که آنها را به قرآن سوگند بدهد. بعد که حضرت عبا را پس میزنند، با کمال تعجب میبینند یک بچۀ کوچک قنداقی را حضرت بر روی دست بلند کردند. (61/10/9) و به همه نشان دادند. حالت خود این بچه تأثرانگیز بود؛ هر دلی را، هر دل سنگی را یقیناً به ترحم وادار میکرد. حضرت مخصوصاً استرحام کردند، این حرف درست است که «اِن لَمَ تَرحَمونی فَارحَموا هذَا الطِّفلَ الرَّضیعَ» یعنی رحم کنید به این بچۀ کوچک. یک پدر برای بچۀ کوچک در این مواقع اضطراری این کار را میکند، آن نفْس اَبیِ[2] حسینبنعلی علیهالسلام اجازه میدهد به او که برای حفظ جان این بچه، یک مقداری آب از آنها بگیرند، از آنها طلب بکنند. (65/6/21) اگر شما با من دشمن هستید، اما این بچۀ کوچک که با شما کاری نکرده، او تشنه است. «اَما تَرَونَه کَیفَ یَتَلَظَّی عَطَشاً» آیا نمیبیند این بچه از عطش چگونه به خودش میپیچد! خیلی کار آسانی بود که اینها، هم حسینبنعلی را بکُشند، هم این بچه را سیراب کنند، هیچ مشکلی بهوجود نمیآمد. یک بچۀ شیرخواره، بهقدر یک قاشق بیشتر، مصرف آبش نیست که رفع …
استواری و چهرهٔ مصمم و توکل به خدا در میان امواج مصیبت
… کرده است و در کتابها دهانبهدهان نقل کردهاند، میگوید: «فَوَاللهِ ما رَاَیتُ مَکثوراً»، مکثور یعنی آنکسیکه امواج غم و اندوه بر سر او بریزد، بچهاش بمیرد، دوستانش نابود بشوند، ثروتش از بین برود، همۀ امواج بلا بهطرف او بیاید؛ این را عرب میگوید مکثور. میگوید من ندیدم هیچ کسی را در چارموجۀ بلا، «اَربَطَ جَأشاً» محکمدلتر، استوارتر از حسینبنعلی. در میدانهای گوناگون جنگها، در میدانهای اجتماعی، در میدان سیاست، انسان به آدمهای گوناگونی برخورد میکند، کسانی که دچار غمهای گوناگونند، میگوید هرگز ندیدم کسی در چنین هنگامهای مثل حسینبنعلی، چهرۀ شاد، مصمم، حاکی از عزم و اراده، متوکل به خدا، با اینهمه مصیبت. این همان عزت الهی است. (79/1/26)