رفتن به محتوای اصلی

امامت

نام‌های دیگر: امر اهل‌بیت (ع)

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جانشینی پیامبر (ص) و رهبری فکری و سیاسی جامعه در اندیشهٔ شیعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیه‌السلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۲۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مسئله‌ی امامت اساساً اگر درست بررسی بشود، یعنی مفهومی به نام امامت در مجموعه‌ی یک مکتب دانسته بشود و شناخته بشود، نه فقط قضیّه‌ی عاشورا و انقلاب حسینی و قیام حسینی بلکه تمام موضع‌گیری‌های ائمّه‌ی دیگر ما ــ چه امیرالمؤمنین در موضع‌گیری‌های گوناگونش و چه امام حسن در قضیّه‌ی جنگ و سپس صلح، چه امام حسین در ماجرای ده سال سکوت ظاهری در زمان معاویه و سپس یک قیام آن‌چنانی و چه ماجرای امامان بعدی، یعنی از امام سجّاد (صلوات اللّه علیه) تا امام عسکری ــ با فهمیدن معنای امامت، به نظرم قابل توجیه میشود. امامت به طور خلاصه ــ آنچه میتوانیم درباره‌اش کمی صحبت بکنیم ــ با این تعبیر قابل فهمیدن و فهماندن است که بگوییم ادامه‌ی نبوّت است. نبی با یک فکر نو، با یک ایدئولوژی مترقّی، با یک رسالت، با یک پیام، در اجتماع جاهلی ظهور میکند. این تعبیراتی که داریم، همه تعبیرات قرآنی است، یعنی تعبیرات خود ما است؛ تعبیر «مترقّی»، تعبیر «نو»، تعبیر «پیام»، تعبیر «اجتماع جاهلی»، اینها همه تعبیراتی است که در قرآن و در حدیث یعنی در متون خود این ایدئولوژی‌ای که داریم از آن بحث میکنیم وجود دارد.
از جمله‌ی کارهایی که برای تداوم این نظام انجام میگیرد، مسئله‌ی امامت است. امام یعنی آن کسی که بایستی تداوم بدهد به این نظام؛ هم از لحاظ فکری و ایدئولوژیک، یعنی تدوین ایدئولوژی، پخته کردن ایدئولوژی ــ اگر این تعبیر «پخته کردن» درست باشد ــ تطبیق آن با مسائل زمانی و مکانی گوناگون، تطبیق آن با حوادث تاریخی پی‌درپی که در طول ده سال یا بیست سال یا پنجاه سال زندگیِ نبی، آن همه حوادث که مثلاً در طول دویست سال ممکن است پدید بیاید و [معمولاً هم] پدید نمی‌آید، و نشان دادن و یاد دادن کیفیّت تطبیق و از این قبیل تداوم‌دهنده است، هم از ناحیه‌ی سیاسی تداوم‌دهنده است؛ یعنی ضمن اینکه یک ایدئولوگِ کامل است و مثل خود نبی بر این فکر و بر این مکتب تسلّط دارد و همه‌ی اختیاراتی که نبی در زمینه‌ی این مکتب دارد او هم دارد، از لحاظ رهبری سیاسی هم زمام سیاست جامعه در دست او است، جامعه را مثل کاروانی همین طور قدم‌به‌قدم پیش میبرد؛ این معنای امامت است. ما البتّه در پرتوِ این معنا برای امامت و در سایه‌ی صدها و بلکه واقعاً میشود گفت هزارها شاهد تاریخی و حدیثی، در مورد زندگی ائمّه‌ی هشت‌گانه از امام سجّاد تا امام عسکری بحثهایی داریم، حرفهایی داریم که شاید بسیاری از آقایان هم در پاره‌ای از مجالس بوده و شنفته باشند. حالا تدریجاً میرسیم به مسئله‌ی قیام امام حسین که بنده به طور مختصر عرض میکنم، بعد البتّه جناب آقای دکتر ادامه میدهند و ممکن است ایشان توضیح بیشتری بدهند.
البتّه در خارج ممکن است واقعاً هم شمشیری بوده یا عصایی بوده؛ هیچ اشکالی ندارد؛ یعنی این مطالب سمبولیک هیچ منافاتی ندارد که یک واقعیّتی هم داشته باشد و از همان واقعیّت به عنوان سمبل استفاده شود. مثلاً همین داستان عصای موسیٰ یک واقعیّتی است، امّا هیچ مانعی ندارد که این عصای موسیٰ مثلاً سمبلِ رسالتِ توأم با قهرِ یوسف باشد که حالا عین همان رسالت در اختیار موسیٰ است [در مواجهه] با فرعون زمان خودش و با آن قدرت سلطه‌ی سیاسی زمان خودش. به ‌هر حال، این در زندگی ائمّه خیلی جالب است که نشان میدهد زندگی ائمّه همان زندگی فکری و عملی پیغمبر است؛ یعنی همان «لَقَ‌ـد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنّْ‌ـتِ وَ اَن‌زَلن‌ـا مَعَهُمُ الکـِتّْبَ وَ ال‌میزانَ لِیَقومَ النّ‌ـاسُ بِالقِسطِ وَ اَن‌زَلنَا الحَـدیدَ فیهِ بَأسٌ شَدیدٌ وَ مَنافِ‌ـعُ لِلنّ‌ـاس»؛[36] یعنی کتاب و میزان و حدید، هر سه میرسد به امام و اصلاً این تفسیرکننده‌ی معنای امام است.

شاهدها (۲۰۴ پاراگراف)

استراتژی امام سجاد (ع): تبیین اسلام و امامت و جمع کردن یاران، نه دعا و گریه

استراتژى دعا و استراتژى گریه حرفهاى کاملى نیست؛ بله، در پوشش دعا امام سجّاد معارف را گفتند، براى تثبیت حادثه‌‌‌ى عاشورا بارها در محضر مردم آن حادثه را به زبان آوردند و گریه کردند امّا استراتژى امام عبارت است از استراتژى امامت؛ یعنى تبیین اسلام، تبیین امامت، جمع ‌‌‌و جور کردن یاران واقعى ائمّه که شیعیان آن روز بودند. این مجموعه‌‌‌اى از تلاش امام سجّاد است. اگر بخواهیم این تلاش را با تلاش ائمّه‌‌‌ى دیگر مقایسه کنیم ــ اگر حمل بر مبالغه نشود ــ بنده خواهم گفت تلاش این بزرگوار از تلاش امام باقر و تلاش امام صادق و تلاش امام موسى‌‌‌بن‌‌‌جعفر و تلاش یکایک ائمّه‌‌‌ى بعد از آن …

بیدار کردن مردم نسبت به حقیقت امامت و شایستگی حاکمان

… را میگفتند؛ به یک طرف رو میکردند و این جمله را میگفتند، بعد به یک طرف دیگر رو میکردند و میگفتند، بعد به آن طرف دیگر رو میکردند؛ به چهار طرف رو میکردند و این مطلب را با فریاد میگفتند؛ حالا آن چیست؟ اَیُّهَا النّاسُ! اِنَّ رَسُولَ اللهِ کانَ هُوَ الاِمام؛ می‌بینید توجّه به معنای امامت را و بیدار کردن مردم نسبت به حقیقت امامت را که امامت چیست و آیا اینهایی که سرِ کارند شایسته‌ی امامتند یا نه؛ ثُمَّ کانَ عَلِیُّ بنُ اَبی طالِبٍ ثُمَّ الحَسَنُ ثُمَّ الحُسَینُ ثُمَّ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ ثُمَّ مُحَمَّدُ بنُ عَلیٍّ ثُمَّ هه[40] فَیُنادی ثَلاثَ مَرّاتٍ لِمَن بَینَ یَدَیهِ وَ عَن یَمینِهِ وَ عَن یَسارِهِ وَ مِن خَلفِهِ اثنیٰ عَشَرَ صَوتاً؛[41] هر طرفی …

حساسیت ائمه بر مدح عبدالملک و حساسیت یاران بر لقب امام‌الهدی

یعنی ائمّه نسبت به اینکه عبدالملک مدح بشود حسّاس بودند، امّا شاگردان ائمّه و دوستان، مثل کثیّر، حسّاسیّت‌شان روی امام‌الهدی بود، میگفتند ما که به او «امام‌الهدی» نگفتیم.

امام، قرآن مجسم و تجسم مکتب مانند پیامبر

… به این دلیل، به این دلیل، بعضی میگویند نبود به این دلیل و به این دلیل. و این تحلیل‌ها و این بحثها همه بخشی از حقیقت است. هدف در اینجا نه حکومت بود، نه شهادت بود و نه هر چه غیر از این دو [نوع] سخنانی که گفته شده و گفته میشود و فراوان شنفته‌ایم و میدانیم. هدف این بود که یک فریضه‌ و یک واجب اصولی [اداء شود] به وسیله‌ی امام، که خود یک فردِ مکتبیِ صد درصد است و میشود گفت که امام، مثل پیغمبر، وجود تجسّم‌یافته و تبلوریافته‌ی مکتب است. از یکی از زوجات پیغمبر پرسیدند که اخلاق پیغمبر را برای ما توصیف کن، گفت: کان خُلقه القرآن؛[19] اخلاق پیغمبر این بود؛ قرآنِ مجسّم بود. امام هم قرآنِ مجسّم است، اسلامِ تجسّم‌یافته است. آنچه در اسلام از احکام اصولی وجود دارد باید به وسیله‌ی اسلامهای تجسّم‌یافته به مرحله‌ی عمل برسد؛ اگر نرسد، نخواهد ماند. اگر نبی و امام به گفتن و ارشاد دادن و پند دادن و با دست اشاره کردن که «از این طرف بروید» بسنده میکردند، نام مکتبهای انبیا تا امروز جز در …

اطاعت از امام، رشتهٔ پیوند جامعهٔ پراکندهٔ شیعه

… نمیکرد؛ در مدینه بودند، در کوفه بودند، در بصره بودند، در اهواز بودند، در قم بودند، در خراسان بودند -اطراف و اکناف بلاد- امّا یک روح در این کالبدِ متفرّق و در این اجزای متشتّت در جریان است؛ مثل دانه‌هاى تسبیح، یک رشته و یک نخ، همه‌ى اینها را به هم وصل میکرد. آن رشته چه بود؟ رشته‌ى اطاعت و فرمان‌بَرى از مرکزیّت تشیّع، از رهبرى عالى تشیّع یعنى امام؛ همه‌ى این رشته‌ها به آنجا متّصل میشد؛ قلبى بود که به همه‌ى اعضا فرمان میداد؛ و به این ترتیب، تشیّع یک سازمان و یک تشکیلات بود. ممکن بود دو نفر از حال هم خبر نداشته باشند، امّا بودند کسانى که از حال همه باخبر بودند. اطاعت و فرمان‌بَرى آنها به‌حساب، فریاد زدنشان از روى دستور، سکوتشان برطبق نقشه، همه چیزشان با حساب. فقط یک عیبى کار آنها …

حساسیت ائمه (ع) بر امامت به معنای حاکمیت و قدرت سیاسی

… حکومت ائمه علیهم‌السلام بود. اگر ائمه داعیۀ حکومت نداشتند، ولو علوم اولین و آخرین را هم به خودشان نسبت می‌دادند، اگر بحث قدرت سیاسی نبود، داعیۀ قدرت سیاسی نبود، هیچ‌گونه تعرضی نسبت به آنها انجام نمی‌گرفت، لااقل به این شدت انجام نمی‌گرفت؛ اصلاً مسئله این است. لذا شما می‌بینید در بین دعوت‌ها و تبلیغات ائمه علیهم‌السلام روی کلمۀ امامت و مسئلۀ امامت حساسیت بسیار بالایی است، یعنی وقتی‌که امام صادق هم می‌خواهد ادعای حاکمیت اسلامی و قدرت سیاسی بکند می‌گوید: «اَیُّهَا النّاسُ اِنَّ رَسولَ اللهِ کانَ الاِمامَ»[12] می‌گوید ای مردم! ـ در اجتماع مردم در عرفات، می‌ایستد در میان مردم، می‌گوید ـ «اِنَّ رَسولَ اللهِ کانَ الاِمامَ» امام جامعه، پیشوای جامعه، رهبر جامعه، حاکم بر جامعه، رسول خدا بود، «ثُمَّ کانَ عَلِیٌّ بنُ اَبی طالِبٍ ثُمَّ الحَسنُ ثُمَّ الحُسَینُ» تا می‌رسد به خودش. یعنی تمام بحث ائمه با مخالفینشان و بحث اصحاب ائمه، در مبارزاتشان همین مسئلۀ حکومت و حاکمیت و ولایت مطلقه و عامۀ بر مسلمین و قدرت سیاسی بود، بر سر مقامات معنوی، آنها با ائمه دعوایی نداشتند.

استناد اعتقاد شیعه به خلافت بلافصل امیرالمؤمنین بیش از همه به غدیر

… زیرا در این حادثه امیرالمؤمنین به‌وسیلۀ پیغمبر به خلافت منصوب شده است و در همان روز و در همان ماجرا کسانی از رسول خدا پرسیدند، که ای رسول خدا آیا این اعلام ازطرف توست یا ازطرف خدا؟ فرمود: «مِنَ اللهِ وَ رَسولِهِ»[53] یعنی هم امر الهی است و هم از سوی من است. این حادثه را از این دید، شیعیان بزرگ می‌دارند که اعتقاد شیعه ـ یعنی خلافت بلافصل امیرالمؤمنین ـ بیشتر از همۀ دلایل، مستند به این حادثه است.

نصب امام به هدایت و دستور الهی، نه فکر شخصی پیامبر

… در غدیر انجام دادند، امیرالمؤمنین را که از لحاظ شخصیت ـ چه شخصیت ایمانی، چه شخصیت اخلاقی، چه شخصیت انقلابی و نظامی، چه شخصیت رفتاری با قشرهای مختلف افراد ـ یک فرد ممتاز و منحصربه‌فردی بود، این‌چنین انسانی را منصوب کردند و مردم را موظف کردند به تبعیت از او. این‌هم فکر پیغمبر نبود، این هدایت الهی بود، دستور الهی بود، نصب الهی بود؛ مثل بقیۀ سخنان و هدایت‌های نبی مکرم که همه الهام الهی بود. این دستور صریح پروردگار بود به پیغمبر اکرم، پیغمبر اکرم هم این دستور را عمل کردند.

بسنده نبودن حسن ادارهٔ سیاسی و قدرت نظامی برای شناخت امام به‌حق

هنگامی‌که شیعه کسی را به‌عنوان امام می‌شناخت، نه‌تنها ادارۀ امور اجتماعی، که راهنمایی و ارشاد فکری و آموزش دینی و تصفیه و تزکیۀ اخلاقی را نیز از او انتظار می‌بُرد؛ و اگر این وظایف از او ساخته نمی‌بود، او را به‌عنوان «امام به‌حق» نمی‌شناخت و به حُسن ادارۀ سیاسی و قدرت‌نمایی نظامی و سلحشوری و کشورگشایی ـ که در نظر دیگران معیارهای بَسنده‌ای[5] به‌شمار می‌آمد ـ قناعت نمی‌ورزید.

ناسازگاری معنای امامت در اسلام با نفی مبارزهٔ سیاسی امامان

اگر کسی تصور کند که ائمۀ هشت‌گانه از امام سجاد تا امام عسکری علیهم‌السلام فقط به ذکرِ احکام دین یا معارف دین پرداختند و مبارزۀ سیاسی به‌شکل‌های متناسب با زمانشان نداشتند، حتماً غورِ[13] کافی در زندگی این بزرگواران نکرده است. آن‌طوری‌که از حالات آن بزرگواران به‌وضوح برمی‌آید و اساساً معنای امامت در اسلام و فلسفه‌ای که شیعه برای امامت قائل است، جز این را هم به‌هیچ‌وجه قبول نمی‌کند و سازگار نیست. و ما اگر دلیل روشنی هم بر مبارزۀ ائمه نمی‌داشتیم، باید معتقد بودیم که ما خبر نداریم، به ما نرسیده، آن بزرگواران مبارزه می‌کردند. و نمی‌شود ما معنای امامت را آن‌چنان‌که در فرهنگ اسلام ـ نه‌فقط فرهنگ شیعه ـ وجود دارد بدانیم و به آن معتقد باشیم و درعین‌حال قبول …

جریان امامت و بینش اهل‌بیت، تضمین‌کنندهٔ اسلام واقعی

… را امام حسن کرد. یک جریان محدودی را به‌وجود آورد، یا بهتر بگوییم سازماندهی کرد، که این جریان همان جریان یاران و صحابۀ اهل‌بیت است، جریان تشیّع. که اینها در طول تاریخ اسلام، در طول دوران‌های سیاه و خفقان‌آلود، ماندند و موجب شدند و تضمین کردند بقای اسلام را. اگر اینها نبودند به‌کلی همه‌چیز دگرگون می‌شد، جریان امامت و جریان بینش اهل‌بیت که تضمین‌کنندۀ اسلام واقعی بود.

یکسانی امامان در مقام امامت و برتری مقام امام حسین (ع) به‌خاطر مجاهدت

… نکرد، قیامی نکرد. چون موقعیت، آنجا مناسب نبود. قبلش هم امام حسن علیه‌السلام بود. ایشان هم قیام نکرد؛ چون موقعیت مناسب نبود. نه‌اینکه امام حسین اهل این کار بود، امام حسن اهل این کار نبود. امام حسن و امام حسین، فرقی ندارند. امام حسین و امام سجاد، فرقی ندارند. امام حسین و امام علی‌النقی و امام حسن عسکری علیهم‌السلام فرقی ندارند. البته حالا که این بزرگوار، این مجاهدت را کرده است، البته که مقامش بالاتر از کسانی است که نکردند؛ اما از لحاظ مقام امامت اینها یکسانند. برای آن بزرگوار هم پیش می‌آمد، همین کار را می‌کرد و به همین مقام می‌رسید.

حق اهل‌بیت (ع) در ولایت و امامت و حکومت

بنابراین یکی از اهداف و حرکت‌های مهم دیگر امام سجاد این است که می‌بایست مردم را نسبت به حقانیت اهل‌بیت و اینکه مقام ولایت و امامت و حکومت حق اینهاست و اینان خلیفۀ واقعی پیامبر هستند، روشن سازند و مردم نیز می‌بایست به این مسئله آشنا شوند. و این مطلب ضمن اینکه جزء ایدئولوژی و تفکر اسلامی است، درعینِ‌حال ماهیت سیاسی دارد؛ یعنی یک حرکت سیاسی است بر ضد دستگاه حاکم.

پرسش قبر از امام به معنای پرسش از درستی حاکم برگزیده

وقتی‌که امام سجاد (ع) می‌فرماید، از امامت، در قبر از تو سؤال می‌کنند، یعنی به تو می‌گویند که تو امام درستی انتخاب کرده بودی؟ و آن‌کسی‌که بر تو حکومت می‌کرد، آن‌کسی‌که رهبری جامعه‌ات به دست او بود، آیا او به راستی امام بود؟ به راستی آن همان کسی بود که خدا به امامت او راضی بود؟ با این مطلب مردم را نسبت به این مسئله حساس می‌کند، بیدار می‌کند. به این وسیله امامت را که آن روز دستگاه بنی‌امیه مایل نبود به‌کلی راجع‌به آن صحبتی بشود، امام در روالِ موعظه، در ضمنِ یک گفتار خطاب به عامۀ مردم، در ذهن مردم بیدار می‌کند و زنده می‌کند. این یکی …

بیان سلسلهٔ امامت از پیامبر اکرم (ص) تا امام صادق (ع)

… اینجا آدم هست. اینجا یک بمب منفجر کنی در همۀ عالم اسلام منفجر کردی، یک کلمه حرف بزنی توی یک شبکۀ سراسری تبلیغاتِ جهانی گفتی. امام صادق توی این جمعیت می‌آمد اعلان می‌کرد صریحاً و رسماً که ای مردم! امروز امام و حاکمِ به‌حق جعفربن‌محمد است و نه حاکم اموی. دلیلش را هم می‌آورد، نه استدلال کلامی و عقلانی که آن‌وقت مردم حوصلۀ اینکه این استدلال را گوش کنند پیداست در آن جمعیت نبود، اما استدلال نوع دیگری...امام در آن جمعیت بزرگ که می‌ایستاد سلسلۀ درست امامت را بیان می‌کرد؛ «أَیُّهَا النّاسُ اِنَّ رَسولَ اللهِ کانَ الاِمامَ» خود پیغمبر امام بود، یعنی پیشوا و رهبر جامعه بود. «ثُمَّ مِن بَعدِهِ عَلِیُّ‌بنُ‌اَبی‌طالِبٍ» همان منطق شیعه؛ بعد حسن، بعد حسین، بعد علی‌بن‌الحسین، بعد محمدبن‌علی و بعد من. خودش را معرفی می‌کرد به‌عنوان امام و این خیلی جرأت می‌خواست. این حرفِ عادی‌ای نبود، حرفِ ساده‌ای نبود، این بزرگ‌ترین اعلان مخالفت بود دیگر؛ و این کار را امام صادق در دوران بنی‌امیه می‌کرد، آخر بنی‌امیه. در دوران بنی‌عباس نه، کار با تقیّه و کتمان انجام …

معرفی خود به‌عنوان صاحب حق امامت و نفی صریح حاکمان زمان

همان‌طورکه توضیح خواهم داد، امام در هنگام اشاعه و تبلیغ این مطلب، خود را در مرحله‌ای از مبارزه می‌دیده است که می‌بایست به‌طورِ مستقیم و صریح، حکام زمان را نفی کند و خویشتن را به‌عنوان صاحب حق واقعی ولایت و امامت به مردم معرفی نماید؛ و قاعدتاً این عمل فقط هنگامی صورت می‌گیرد که همۀ مراحل قبلی مبارزه با موفقیت انجام گرفته است؛ آگاهی‌های سیاسی و اجتماعی در قشر وسیعی پدید آمده؛ آمادگی‌های بالقوه در همه‌جا احساس شده؛ زمینه‌های ایدئولوژیک در جمع قابل توجهی ایجاد گردیده؛ لزوم حکومت حق و عدل …

سلسلهٔ امامت از پیامبر اکرم (ص) تا امام باقر (ع) در پیام عرفات

… بیفکند و به‌وسیلۀ شنوندگان به سراسر دنیای اسلام پخش شود، پیام خود را سه مرتبه گفت. روی را به‌طرفِ دیگری گرداند و سه مرتبه همان سخن را ادا کرد. باز روی را به سمتی دیگر گرداند و باز همان فریاد و همان پیام. و بدین ترتیب امام دوازده مرتبه سخن خود را تکرار کرد. این پیام با این عبارات ادا می‌شد: «اَیُّهَا النّاسُ! اِنَّ رَسولَ‌اللهِ کانَ الاِمامَ ثُمَّ کانَ عَلِیُّ‌بنُ‌اَبی‌طالِبٍ ثُمَّ الحَسَنُ ثُمَّ الحُسَینُ ثُمَّ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ ثُمَّ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیٍّ، ثُمَّ...»[11]

وجوب الهی اطاعت از امامان شیعه

حدیث دیگر از ابی‌الصّباح کنانی است که در آن، امام صادق علیه‌السلام خود و دیگر امامان شیعه را چنین توصیف می‌کند: «ما کسانی هستیم که خدا اطاعت ما را بر مردم لازم ساخته است. انفال[12] و صَفوُالمال در اختیار ماست».[13] صفوالمال، اموال گزیده‌ای است که طواغیت گردنکش به خود اختصاص داده و دست‌های مستحق را از آن بریده بودند و هنگامی‌که این اموال مغصوب، با پیروزی سلحشوران مسلمان از تصرف ستمگران مغلوب خارج می‌شود، مانند دیگر غنائم تقسیم …

میراث علم و حکومت پس از امام باقر (ع) در اختیار امام صادق (ع)

در حدیثی دیگر، امامان گذشته را یک‌یک نام می‌بَرد و به امامت آنان و اینکه اطاعت از فرمانشان واجب و حتم است، شهادت می‌دهد و چون به نام خود می‌رسد، سکوت می‌کند. شنوندگان سخن امام به‌خوبی می‌دانند که پس از امام باقر میراث علم و حکومت در اختیار امام صادق است. و بدین ترتیب، هم حق فرمانروایی خود را مطرح می‌سازد و هم با لحن استدلال‌گونه، ارتباط و اتصال خود را به نیای[14] والامقامش علی‌بن‌ابی‌طالب بیان می‌کند.[15] در ابواب کتاب «الحُجَّة» از کافی و نیز در جلد 47 بحارالانوار ازاین‌گونه حدیث که به‌صراحت یا به کنایه، سخن …

وجوب الهی اطاعت از امامان

در حدیثی از آن حضرت چنین نقل شده است: «نَحْنُ قَوْمٌ فَرَضَ اللهُ طاعَتَنا وَ اَنتُمْ تَأتَمّونَ بِمَن لا یُعذَرُ النّاسُ بِجَهالَتِهِ»[21] ماییم کسانی که خدا فرمانبری از آنان را فرض و لازم ساخته است؛ درحالی‌که شما از کسانی تبعیت می‌کنید که مردم به‌خاطرِ جهالت آنان در نزد خدا معذور نیستند. یعنی مردم که بر اثرِ جهالت رهبران و زمامداران نااهل، دچار انحراف گشته و به راهی جز راه خدا رفته‌اند، نمی‌توانند در پیشگاه خدا به این عذر متوسل شوند که ما به تشخیص خود …

دانش دین و فهم درست قرآن شرط امامت

پس امام از سویی شرط امامت را دانش دین و فهم درست قرآن می‌داند، و از سوی دیگر با گستردن بساط علمی و گردآوردن خیل کثیری از مشتاقان دانش دین در پیرامون خود و تعلیم دین به شیوه‌ای مخصوص ـ که مخالف با روال معمولی فقه و حدیث و تفسیر و به‌طورِ کلی مغایر با دین‌شناسی رایج علما و محدثان و مفسران وابسته به دستگاه خلافت است ـ عملاً دین‌شناسی خود و دین‌ناشناسی دستگاه خلافت را با تمامی علمای وابسته و نام‌ونشان‌دارش، اثبات می‌کند و از این رهگذر با تعرّض مستمر و عمیق و آرام، به مبارزۀ خود بُعدی تازه می‌بخشد.

بیان قوی‌ترین استدلال‌های امامت در مناظرات امام رضا (ع)

مناظرات امام در مجمع علما و در محضر مأمون که در آن قوی‌ترین استدلال‌های امامت را بیان فرموده است،[24] نامۀ «جوامع‌الشریعة»[25] که در آن همۀ رئوس مطالب عقیدتی و فقهی شیعی را نوشته است، حدیث معروف امامت که در مَرو برای عبدالعزیزبن‌مسلم[26] بیان کرده است، قصاید فراوانی که در مدح آن حضرت به مناسبت ولایتعهدی سروده شده و برخی از آن مانند قصیدۀ دِعبِل و اَبونُواس[27] همیشه در شمار قصاید برجستۀ عربی به‌شمار رفته است، نمایشگر این موفقیت عظیم امام است.

حکومت معصوم در رأس جامعه اوج مطلوب همهٔ رسالت‌ها

..آن معنویت، آن دین، آن اخلاق و فضیلت، آن بینش عمیق، آن شجاعت، آن فداکاری، آن عواطف رقیق انسانی در کنار صلابت و استحکام معنوی و روحی؛ همۀ اینها ناشی از عصمت است. چون معصوم است، چون خدای متعال او را به مقام عصمت برگزیده است، گناه و اشتباه در کارِ او نیست. یک‌چنین کسی اگر در رأس جامعه باشد، این، اوجِ مطلوبِ همۀ رسالت‌هاست.

کاربرد واژهٔ امام در قرآن برای ابراهیم خلیل

در قرآن، واژۀ امام برای پیغمبر به‌کار رفته؛ یعنی دربارۀ ابراهیم خلیل. قرآن می‌گوید که خدای متعال به ابراهیم گفت: «اِنّی جاعِلُكَ لِلنّاسِ اِماماً»[1] من تو را امام و پیشوای مردم قرار می‌دهم. و این واژه، با همین معنا، با معنای پیشوایی، در اسلام و در تاریخ اسلام و تشیّع از آغاز به‌کار رفت.

پرسش از عهده‌دار تبیین ایدئولوژی اسلام و تطبیق آن با مسائل هر زمان

چه کسی می‌تواند ایدئولوژی اسلام را تبیین کند؟ و با خصوصیات و سؤال‌هایی که در هر زمانی مطرح می‌شود، این ایدئولوژی را تطبیق کند؟ در هر زمانی، یک نوع سؤال وجود دارد. در دوران پیغمبر وضع جامعۀ اسلامی، وضع مسائل اجتماعی و مسائل سیاسی و اقتصادی و غیره، با آنچه که مثلاً در دوران منصور عباسی می‌بینیم ـ که شرق و غرب عالم زیر نفوذ و سیطرۀ اسلام بود ـ تفاوت‌های فراوانی دارد.

ناممکن بودن پیروی از امام بدون شناخت قضاوت و عمل او

… یک فایده، «فایدۀ آموزش» است؛ اگر گفته و کردار و برنامۀ رهبر برای پیروان معلوم شد، فایدۀ بزرگ و مهمی که دارد، این است که به پیروان می‌آموزد چگونه زندگی کنند. چرا این فایده در شناخت برنامۀ رهبر هست؟ چون معنای رهبری این است، یعنی یکی از ابعاد رهبری این است. شما اگر چنانچه کسی را که امام می‌دانید، ندانید که دربارۀ فلان مسئله، قضاوتش چه بود و عملش چگونه بود، طبعاً نمی‌توانید از او پیروی کنید و مأموم او باشید، (51/11/19) [چرا که] امام یعنی پیشوا، امام یعنی پیشرو.

مطرح نبودن معنای پیشوایی و پیشرویی امام در فرهنگ شیعی امروز

متأسفانه مسئلۀ پیشوایی و پیشرویی در مورد امام، امروز در معارف فرهنگ شیعی ما هیچ مطرح نیست. تا می‌گویی مثلاً امام صادق علیه‌السلام در فلان موقعیت یک‌چنین عملی انجام داد، تو چه می‌گویی؟ می‌گوید: آقا! امام صادق علیه‌السلام امام بود. تا می‌گویی امام حسین علیه‌السلام چنین، امیرالمؤمنین علیه‌السلام چنان، امام هفتم چنان، امام عسکری علیه‌السلام آن‌طور ـ که …

تردید نداشتن عالم شیعه حتی عوام در امامت ائمه

[ما] تردیدی نداریم در اینکه رهبران ما و امامان ما، ایشان هستند. «تردیدی نداریم» یعنی عالَم شیعه تردید ندارد؛ حتی عوام شیعه در این جهت مردد نیستند. همه می‌دانند، همه می‌شناسند؛ آنهایی هم که به خصوصیاتِ تاریخ زندگی نمی‌شناسند، به‌طور مجمل می‌شناسند؛ اگر هم نمی‌دانند که مثلاً تاریخ ولادتشان کی بود، تاریخ وفاتشان کی بود، چند قول در این زمینه هست، به‌طور مجمل می‌دانند که مثلاً امام موسی‌بن‌جعفر …

لزوم خلافت علی (ع) پس از پیامبر به دستور خدا و اعلام پیامبر

طبق مصلحت امت اسلام و برای رساندن جامعۀ بشری به سرچشمۀ حیات‌بخش و نورآفرین دین و زندگی سالم، لازم بود که علی علیه‌السلام بعد از پیغمبر به خلافت برسد. خدا این دستور را داد، پیغمبر هم این دستور را اعلام کرد. لحظۀ بعد از وفات پیغمبر، جهل مردم از سویی، و غرض‌ورزی یک عده از سویی، موجب شد که با یک طراحی، با یک زبردستی، با یک چشم‌بندی،..قندیلِ خلافت بیفتد در دامن آن‌کسانی‌که شایسته‌اش نبودند. (53/7/15) خب، معلوم بود حق با امیرالمؤمنین است، او حق را متعلق به خود …