مسئلهی امامت اساساً اگر درست بررسی بشود، یعنی مفهومی به نام امامت در مجموعهی یک مکتب دانسته بشود و شناخته بشود، نه فقط قضیّهی عاشورا و انقلاب حسینی و قیام حسینی بلکه تمام موضعگیریهای ائمّهی دیگر ما ــ چه امیرالمؤمنین در موضعگیریهای گوناگونش و چه امام حسن در قضیّهی جنگ و سپس صلح، چه امام حسین در ماجرای ده سال سکوت ظاهری در زمان معاویه و سپس یک قیام آنچنانی و چه ماجرای امامان بعدی، یعنی از امام سجّاد (صلوات اللّه علیه) تا امام عسکری ــ با فهمیدن معنای امامت، به نظرم قابل توجیه میشود. امامت به طور خلاصه ــ آنچه میتوانیم دربارهاش کمی صحبت بکنیم ــ با این تعبیر قابل فهمیدن و فهماندن است که بگوییم ادامهی نبوّت است. نبی با یک فکر نو، با یک ایدئولوژی مترقّی، با یک رسالت، با یک پیام، در اجتماع جاهلی ظهور میکند. این تعبیراتی که داریم، همه تعبیرات قرآنی است، یعنی تعبیرات خود ما است؛ تعبیر «مترقّی»، تعبیر «نو»، تعبیر «پیام»، تعبیر «اجتماع جاهلی»، اینها همه تعبیراتی است که در قرآن و در حدیث یعنی در متون خود این ایدئولوژیای که داریم از آن بحث میکنیم وجود دارد.امامت
نامهای دیگر: امر اهلبیت (ع)
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
جانشینی پیامبر (ص) و رهبری فکری و سیاسی جامعه در اندیشهٔ شیعه.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:گزیدهای از بیانات در مسجد امام حسن مجتبی (علیهالسلام)— ۱۳۵۲/۱۲/۲۴
سیر زمانی
از ۱۳۵۲ تا ۱۴۰۴۱۳۵۲۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
از جملهی کارهایی که برای تداوم این نظام انجام میگیرد، مسئلهی امامت است. امام یعنی آن کسی که بایستی تداوم بدهد به این نظام؛ هم از لحاظ فکری و ایدئولوژیک، یعنی تدوین ایدئولوژی، پخته کردن ایدئولوژی ــ اگر این تعبیر «پخته کردن» درست باشد ــ تطبیق آن با مسائل زمانی و مکانی گوناگون، تطبیق آن با حوادث تاریخی پیدرپی که در طول ده سال یا بیست سال یا پنجاه سال زندگیِ نبی، آن همه حوادث که مثلاً در طول دویست سال ممکن است پدید بیاید و [معمولاً هم] پدید نمیآید، و نشان دادن و یاد دادن کیفیّت تطبیق و از این قبیل تداومدهنده است، هم از ناحیهی سیاسی تداومدهنده است؛ یعنی ضمن اینکه یک ایدئولوگِ کامل است و مثل خود نبی بر این فکر و بر این مکتب تسلّط دارد و همهی اختیاراتی که نبی در زمینهی این مکتب دارد او هم دارد، از لحاظ رهبری سیاسی هم زمام سیاست جامعه در دست او است، جامعه را مثل کاروانی همین طور قدمبهقدم پیش میبرد؛ این معنای امامت است. ما البتّه در پرتوِ این معنا برای امامت و در سایهی صدها و بلکه واقعاً میشود گفت هزارها شاهد تاریخی و حدیثی، در مورد زندگی ائمّهی هشتگانه از امام سجّاد تا امام عسکری بحثهایی داریم، حرفهایی داریم که شاید بسیاری از آقایان هم در پارهای از مجالس بوده و شنفته باشند. حالا تدریجاً میرسیم به مسئلهی قیام امام حسین که بنده به طور مختصر عرض میکنم، بعد البتّه جناب آقای دکتر ادامه میدهند و ممکن است ایشان توضیح بیشتری بدهند.البتّه در خارج ممکن است واقعاً هم شمشیری بوده یا عصایی بوده؛ هیچ اشکالی ندارد؛ یعنی این مطالب سمبولیک هیچ منافاتی ندارد که یک واقعیّتی هم داشته باشد و از همان واقعیّت به عنوان سمبل استفاده شود. مثلاً همین داستان عصای موسیٰ یک واقعیّتی است، امّا هیچ مانعی ندارد که این عصای موسیٰ مثلاً سمبلِ رسالتِ توأم با قهرِ یوسف باشد که حالا عین همان رسالت در اختیار موسیٰ است [در مواجهه] با فرعون زمان خودش و با آن قدرت سلطهی سیاسی زمان خودش. به هر حال، این در زندگی ائمّه خیلی جالب است که نشان میدهد زندگی ائمّه همان زندگی فکری و عملی پیغمبر است؛ یعنی همان «لَقَـد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنّْـتِ وَ اَنزَلنـا مَعَهُمُ الکـِتّْبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّـاسُ بِالقِسطِ وَ اَنزَلنَا الحَـدیدَ فیهِ بَأسٌ شَدیدٌ وَ مَنافِـعُ لِلنّـاس»؛[36] یعنی کتاب و میزان و حدید، هر سه میرسد به امام و اصلاً این تفسیرکنندهی معنای امام است.شاهدها (۲۰۴ پاراگراف)
امام در تفکر کلامی، الگوی اعلایی که انسان را به سوی خود میکشد
… و شکل مطلوبی را که برای حوزه لازم است - ولو ایدهآلی بهنظر برسد؛ بگذارید برسد - دنبال کنیم. اگر ایدهآلها نباشند، حرکت کند خواهد شد. یک مقدار ایدهآلهای دست نیافتنىِ در واقعیت، همواره باید مورد نظر ما باشد. ما اگر قهرمان نداشته باشیم، سازندگی شخصی نداریم؛ اصلاً فلسفهی وجود «امام» در تفکرات کلامی ما هم همین است. «امام» آن مثال اعلی است که باید ما را به آن سمت بکشاند؛ مثل آن عقابهایی که چیزی بالای سرشان میبینند و همین طور دایم پر میزنند که بالاتر بروند و به آن نقطه برسند. ممکن هم هست که ما هیچ وقت به آن نقطه نرسیم، اما آن مرکز دستنیافتنی باید باشد، تا ما این حرکت را با شور و شوق انجام بدهیم. پس ایدهآلها - ولو ایدهآلهایی …امر در تعبیرات آن دوره به معنای حکومت، خلافت و امامت
… کانَ بَینی وَ بَینَهُ وَ اللهِ اِنّی لَاُحِلُّ حَلالَکُم وَ اُحَرِّمُ حَرامَکُم وَ اَنتَظِرُ اَمرَکُم فَهَل تَرجُو لی جَعَلَنِیَ اللهُ فِداک»؛ یعنی آیا امید داری که من ببینم آن روزگار شما را؟ چون منتظر امر شما هستم یعنی منتظر فرارسیدن دوران حکومت شما. امر -هذا الامر، امرکم- یعنی حکومت؛ در تعبیرات آن دوره، چه تعبیرات بین ائمّه و اصحاب ائمّه، چه مخالفینشان و دشمنانشان -مثلاً هارون اشاره میکند «و الله لو تنازعت معی فی هذا الامر...»[35]- یعنی خلافت، یعنی امامت؛ «اَمرَکُم» یعنی خلافتتان؛ بلاشک این تعبیر به این معنا است. میآید سؤال میکند که آیا امید دارید که من به آن روز برسم و آن روز را ببینم؛ فَقالَ اَبُو جَعفَرٍ علیه السّلام اِلَیَّ اِلَیَّ حَتّیٰ اَقعَدَهُ اِلیٰ جَنبِه»؛ او را نزدیک آوردند و نشاندند پهلوی خودشان؛ ثُمَّ قَالَ اَیُّهَا …امام مفترضالطاعه یعنی صاحب مقامی که خلیفهٔ عباسی در آن متمکن بود
… و سپس حاکم مدینه است؛[7] چنانکه پس از ارتحال آن حضرت، جمعی از بزرگان شیعه نمیدانند جانشین آن بزرگوار، همین جوان بیستساله است؟ چرا در گفتگو با هارون که به او خطاب میکند: «خَلیفَتانِ یَجیءُ اِلَیهِمَا الخَراجُ»[8] زبان به سخن نرم و انکارآمیز میگشاید؛ اما ابتدائاً در خطاب به مرد زاهد نافذالکلمهای به نام حسنبنعبدالله سخن را به معرفت امام میکشاند[9] و آنگاه خود را امام مُفترضالطّاعه، یعنی صاحب مقامی که آن روز خلیفۀ عباسی در آن متمکن بود، معرفی میکند؟به معنای مسئلهٔ خلافت و حق الهی ثابت اهلبیت (ع)
… وا ندارد. شتابزدگی نکنید. لا تَعجَلوا، معنایش این است. «فَلا تَعجَلوا» شتابزدگی نکنید. «فَوَالله ِ» سوگند به خدا، «لَقَد قَرُبَ هَذَا الاَمرُ ثَلاثَ مَرّاتٍ» سه مرتبه آن ایدهآل عزیز ما نزدیک شد. سه مرتبه این امر، یعنی امر خلافت، یعنی امر حکومت نزدیک شد. تعبیر امر در کلمات اهلبیت علیهمالسلاام [مانند]: «اَمرَنا اَهلَ البَیتِ»، اِذاعۀ[16] امر ما، کتمان امر ما؛ یعنی مسئلۀ خلافت ما، مسئلۀ حق الهی ما، که مسلّم و مسجّل و ثابت است.امامت به معنای زمامداری
… و تلاش هم میکند، [تاآنجاکه] مُعَلَّیبنخُنَیس، به جرم نگفتن نام اعضای حزبِ پنهانی شیعه، در مدینه بهوسیلۀ عُمال بنیعباس کشته میشود. منصور عباسی، خطاب به امام صادق میکند، میگوید: «قَتَلَنِیَ اللهُ اِن لَمْ اَقتُلکَ»[16] خدا مرا بکُشد اگر تو را نکُشم! (53/8/19) میدانست که امام صادق داعیۀ امامت دارد و میدانست که امامت یعنی زمامداری، میدانست که شیعۀ امام صادق، منصور را نمیتواند آنجا ببیند و میدانست که اگر دستشان برسد، او را میکِشند پایین، امام صادق را میگذارند آنجا. اینها را میدانست، برای خاطر اینکه داعیهها را میدانست، و تلاشها را میدانست. میفهمید که این قلب عظیم دارد میتپد و یحییبنزید ازطرفی، محمدبنعبدالله ازطرفی، و حسینبنعلی، شهید فَخّ[17] ازطرفی مثل بازوهای نیرومندی دارند کار میکنند، میخواست این قلب را …امام به معنای حاکم الهی و متولی ثروتهای عمومی
… مصرف بکند. لازم است یک مرکزیتی باشد، یک دست قدرتمندی باشد که نمایندۀ خدا و قیّم امور مردم محسوب بشود؛ او کیست؟ او رسول است. رسول در اینجا بهعنوان رسالت و نبوت مطرح نیست، بهعنوان حکومت الهی مطرح است. یعنی وقتیکه رسول از دنیا رفت، امام همهکارۀ انفال است. امام یعنی حاکمِ الهی. در روزگاری که امامِ معصوم بر مردم حکومت نمیکند، آنکسیکه از سوی خدا میتواند و میباید بر مردم حکومت بکند، او همهکارۀ انفال و ثروتهای عمومی میشود.تقدیر الهی تحقق امامت واقعی در سال ۷۰ هجری
در زمان امام صادق (علیه الصلاة والسّلام) در تقدیر الهی ــ و نه در قضای محتوم الهی ــ بنا بوده یک تحّولی اتّفاق بیفتد به نفع ائمّهی هدیٰ (علیهم السّلام). این را در روایات متعدّدی که وارد شده، انسان میفهمد. یک روایت از حضرت صادق (علیه السّلام) است که میفرماید که «اِنّ اللهَ قَدّرَ هذا الاَمرَ فی سَنَةِ سَبعین».[1] خدای متعال این امر را، یعنی امر امامت را ــ امامتِ به معنای واقعی را ــ در تقدیر خودش برای سال ۷۰ هجری گذاشته بود.امیرالمؤمنین مظهر اعلای امامتِ متکفل تبیین زیست اسلامی
… این کافی نیست؛ امیرالمؤمنین معلّم است، باید زانو بزنیم، یاد بگیریم. همه باید یاد بگیرند؛ رئیس باید یاد بگیرد، مرئوس باید یاد بگیرد، مدیر سطح بالا باید یاد بگیرد، امثال این بندهی حقیر ــ طلبه ــ باید یاد بگیرد، آحاد مردم باید یاد بگیرند؛ باید یاد بگیریم. عرض کردم امیرالمؤمنین مظهر اعلای امامت است که امامت، متکفّل تبیین و تأکید زیست اسلامی در جامعه است؛ این زیست را باید یاد بگیریم. البتّه انقلاب کمک کرد، انقلاب تحوّل ایجاد کرد. ملّت ایران قبلاً بکلّی غافل بودند؛ و ماها همهمان. رحمت خدا بر امام بزرگوار، رحمت خدا بر پیشروان این انقلاب که بسیاریشان شهید شدند؛ زحماتی کشیدند، کار کردند، تلاش کردند، انقلاب به پیروزی رسید، و بحمدالله …دشواری فهم مقام والای امامت و دستیابی برخی بزرگان به مفاهیم آن
خب اینکه یک مقام والا و عالی است و انصافاً فهم آن هم از دسترس ما خارج است؛ حالا غیر از خود معصومین (علیهم السّلام)، نخبگان و بزرگانی بودهاند که به مفاهیم عالی امامت دست پیدا کردهاند؛ شاید در زمان خود ما هم کسانی باشند، قبل از ما هم کسانی بودهاند که ما دورادور اسم اینها را شنیدهایم یا آثارشان را دیدهایم؛ [مثل] مرحوم حاج میرزا جوادآقای ملکیتبریزی که تقریباً حدود صد سال قبل از دنیا رفتهاند، در کتاب مراقبات راجع به امیرالمؤمنین و همین …رسیدن هر رجوعکننده به ضوابط قرآنی به امامت امیرالمؤمنین (ع)
… همهچیز تغییر میکند؛ بله، در واقعیّت عملی، تغییراتی به وجود میآید و افرادی از قبیل خلفای بنیامیّه و بنیعباس سرِ کار میآیند بهعنوان اسلام، حجّاجبنیوسف هم [سرِ کار] میآید، امّا اینها دیگر ضابطه را نمیتوانند به هم بزنند. امروز اگر کسانی در دنیای اسلام؛ آنهایی که با معارف اسلامی آشنا هستند مراجعه کنند به قرآن، مراجعه کنند به ضوابطی که در قرآن برای بندگی حق و زندگی و جهتگیری بندگان حق -یعنی ملّتها- در قرآن معیّن شده است، امکان ندارد به نتیجهای برسند جز نتیجهی امامت امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) و آنچه دنبالهی او است. این ادّعای ما است و میتوانیم این ادّعا را کاملاً ثابت کنیم. هرکسی در دنیای اسلام، روشنفکران، متفکّرین، صاحبان عقیده، کسانی که از اوّل با یک عقیدهی دیگری بار آمدهاند، اگر قرآن را و ارزشهای قرآنی و ضوابط قرآنی را برای زندگی جوامع بشری ملاک قرار بدهند، به هیچ نتیجهای نمیرسند جز اینکه کسی مثل علیّبنابیطالب (علیهالسّلام) بایستی بر جوامع اسلامی حکومت بکند؛ یعنی راه، این است؛ راه، امامت است. این مربوط به غدیر.امامت و ولایت مهمترین رکن تشکیل جامعه و نظام اسلامی
اولاً تبریک عرض کنیم عید سعید غدیر را، ولادت حضرت هادی (سلام اللّه علیه) را، و روز سیزدهم آبان را که مظهر چهرهی مصمم ملت ایران برای رسیدن به هدفها و ایستادگی در مقابل دشمنان است. غدیر حادثهی مهمی است؛ یک حادثهی اصولی است؛ ناظر به توجه اسلام به مهمترین رکن تشکیل نظام اسلامی و جامعهی اسلامی است. یعنی مسئلهی امامت و مسئلهی ولایت و زنده نگهداشتن غدیر، به یک معنا زنده نگهداشتن اسلام است. مسئله فقط مسئلهی شیعه و معتقدین به ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسّلام) نیست. اگر ما مردم شیعه و مدعی پیروی از امیرالمؤمنین حقیقت غدیر را درست تبیین کنیم، هم خودمان درک کنیم، هم به دیگران معرفی کنیم، خود مسئلهی غدیر میتواند وحدتآفرین باشد. بحث اعتقاد قلبی و …نصب امام از سوی پیامبر و در واقع از سوی خداوند
یک بُعد این مسئله، مسئلهی جهت اسلام و سمتگیری حرکت اسلامی است که این جزو اعتقادات ماست؛ این جنبهی ولایت است، اعتقاد به مسئلهی امامت و نصب امام از سوی پیغمبر یعنی در واقع از سوی خداوند متعال. این یک بُعد قضیه است، که اگر با چشم تحقیق مسلمین به این حادثه نگاه کنند، همه این معنا را تصدیق خواهند کرد که این حرکت عظیم پیغمبر در میانهی راه حج، برگشت از حج، در وسط بیابان، در سال آخر عمر، با آن مقدمات، با آن مؤخرات، نام بردن از امیرالمؤمنین، معرفی کردن …نصب امیرالمؤمنین (ع) نماد رهبری اسلامی در طول زمان
… آن چیست؟ همان چیزهایی که شخصیت امیرالمؤمنین، مظهر آنهاست: یعنی «تقوا»، «تدین»، «پایبندی مطلق به دین»، «ملاحظهی غیر خدا و غیر راه حق را نکردن»، «بیپروا در راه خدا حرکت کردن»، «برخورداری از علم»، «برخورداری از عقل و تدبیر»، «برخورداری از قدرت عزم و اراده»؛ این یک عمل واقعی و در عین حال نمادین است. امیرالمؤمنین را با همین خصوصیات نصب کردند، در عین حال این نماد زعامت امت اسلامی در طول عمر اسلام - هر چه که بشود - همین عمل است؛ یعنی نماد زعامت و رهبری اسلامی در طول زمان همین است، همان چیزی که در انتخاب الهی امیرالمؤمنین تحقق پیدا کرد. غدیر، یک چنین حقیقتی است.اگر امامان معصوم پیدرپی جامعهٔ نبوی را حفظ میکردند، مسیر بشر دیگر میشد
… خودِ اینکه در دشوارترین جاها توانسته این بنا پیاده شود و قرار بگیرد، نشاندهندهی این بود که در همهی نقاط زندگی بشر و جغرافیای انسانىِ آن روز دنیا و بعد از آن، این بنا قابل تحقق است. این شکل علمی را در مقام عمل، در دشوارترین صورت، پیغمبر توانست تحقق ببخشد. اگر این حادثه اتفاق میافتاد که حفظ و گسترش کمّی و گسترش کیفی در این موجود خلق شدهی الهی - یعنی جامعهی اسلامی نبوی - میتوانست به قدر ده، دوازده نسل، پیدرپی حراست و حفاظت بشود، آن وقت مسلّم بود که این حرکت در طول تاریخ بشر، شکستناپذیر میماند. معنایش این نبود که بشر، دوران انتظاری نخواهد داشت و خود در طول این دوازده نسل، به نهایت مطلوب خود خواهد رسید. اگر آنطوری که پیغمبر معین کرده بود، امیرالمؤمنین، بعد امام حسن، بعد امام حسین، بعد ائمهی دیگر، یکی پس از دیگری میآمدند، باز به گمان بیشتر، بشر نیاز به یک دوران انتظار داشت تا بتواند آن جامعهی آرمانی را تحقق ببخشد. اما در آن صورت اگر این تعاقب معصومین، این دستهای امین و کارآمد، میتوانستند این حادثهی ایجاد شدهی در واقعیت را حفظ کنند، آن وقت مسیر بشر، مسیر دیگری میشد.قرار دادن وصایت و نیابت برای حفظ پایههای اسلام و تخلف از آن
… نیازهای لطیفتر و برتری، و خواهشها و عشقهای به مراتب بالاتری، چالش اصلی بشر را تشکیل میداد. راه پیشرفت بشر که بسته نیست! ممکن است هزارها سال یا میلیونها سال دیگر بشریت عمر کند؛ هر چه عمر کند، پیوسته پیشرفت خواهد داشت. منتها امروز پایههای اصلی خراب است؛ این پایهها را پیغمبر اسلام بنیانگزاری کرد و برای حفاظت از آن، مسألهی وصایت و نیابت را قرار داد؛ اما تخلّف شد. اگر تخلّف نمیشد، چیز دیگری پیش میآمد. «غدیر» این است. در طول دوران دویستوپنجاه سالهی زندگی ائمه (علیهمالسّلام) - که عمر دوران ظهور ائمه از بعد از رحلت پیغمبر تا زمان وفات حضرت عسکری، دویستوپنجاه سال است - هر وقت ائمه توانستهاند و خودشان را آماده کردهاند تا اینکه به همان مسیری که پیغمبر …سخنگفتن ائمه با مردم در موضع امام، نه فقط پاسخ به احکام
… بود. در این شهر سامرا با آن همه شدّت عمل، این دو بزرگوار یعنى حضرت هادى و حضرت عسکرى توانستند این همه ارتباطات را با سرتاسر دنیاى اسلام تنظیم کنند. اینها خیلى مهم است؛ یعنى ما این ابعاد زندگى ائمّه را وقتى نگاه کنیم میفهمیم اینها چه کار داشتند میکردند. آن وقت فقط هم این نبود که مسئلهى نماز و روزه جواب بدهند یا طهارت و نجاست جواب بدهند. در موضع «امام» با همان معناى اسلامى خودش قرار میگرفتند و در موضع «امام» با مردم خودشان حرف میزدند.مظهر امامت: پیشگامی نزدیکان امام در سختی نه در منافع دنیا
… شدن ما خواستید، آن وقت به میدان بروید. وقتی که نوبت به جانبازی و شهادت بنیهاشم رسید، اوّل کسی که درخواست اجازه برای میدان میکند، همین جوان مسؤولیتشناس است؛ او علیاکبر، پسر آقا و پسر امام و از همه به امام نزدیکتر است، پس برای فداکاری از همه شایستهتر است. این هم یک مظهر امامت اسلامی است؛ اینجا جایی نیست که دنیا، منافع مادّی، سود اقتصادی و شهوات نفسانی تقسیم کنند؛ اینجا مجاهدت و سختی است؛ اوّل کسی که داوطلب میشود علیبنالحسین، علیاکبر است. این، معرفتِ این جوان را مینمایاند و امام حسین هم عظمت روحیاش را در مقابل این کار نشان میدهد و به مجرّد اینکه او درخواست میکند، امام حسین علیهالسّلام هم اجازه میدهد که به میدان برود.تبدیل امر ولایت و امامت به سلطنت در تاریخ اسلام
… مسلطین بر امور جامعه یک امر طبیعی بود. آنها نمیتوانستند مبانی دینی را رعایت کنند. خودشان اول متخلفین بودند سلاطین و حکام، چطور میتوانستند داعیه دین داشته باشند!؟ البته تظاهر میکردند، اما پای این حرف نمیایستادند. لذا دستگاه دین جدا شد؛ دستگاه دولت جدا شد. امر ولایت و امامت تبدیل شد به سلطنت. از اوایل اسلام که این در روایات و در تاریخ و در کلمات صحابه جزء واجبات اسلام است، جزء واضحات معارف اسلامی است.ضرورت نصب جانشین برای استمرار تربیت پیامبر خاتم در نسلها
خب، پیغمبر خاتم اگر بخواهد انسانها را به مقتضای دین خاتم به اینجا برساند، باید چه کار کند؟ باید این تربیتی که او ارزانی انسانها کرده است، مستمر باشد، طولانی باشد، چندین نسل را پیدرپی شامل بشود. اِنَّکَ مَیِّتٌ وَ اِنَّهُم مَیِّتون؛[5] خب، خود پیغمبر اکرم که از دنیا خواهد رفت؛ پس باید کسی را نصب کند که بعد از خود او درست همان راه را، دقیقاً همان جهت را، بالضّبط همان شیوهها را مورد استفاده قرار بدهد و از آن راه برود و او علیّبنابیطالب است؛ معنای این مسئلهی نصب غدیر این است.تبدیل امامت به سلطنت در پی کثرت دنیاطلبان
… حفظ جانشان، راه خدا را ترک کنند و آنجا که باید حق بگویند، نگویند، چون جانشان به خطر میافتد، یا برای مقامشان یا برای شغلشان یا برای پولشان یا محبّت به اولاد، خانواده و نزدیکان و دوستانشان، راه خدا را رها کنند، اگر عدهی اینها زیاد باشد آن وقت دیگر واویلاست. آن وقت حسینبنعلیها به مسلخ کربلا خواهند رفت و به قتلگاه کشیده خواهند شد. آن وقت، یزیدها بر سرِ کار میآیند و بنیامیّه، هزار ماه بر کشوری که پیغمبر به وجود آورده بود، حکومت خواهند کرد و امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد، امامت به سلطنت تبدیل خواهد شد!یکسانی ائمه در مقام امامت با برتری امام حسین (ع) به سبب مجاهدتش
… علیهالسّلام بود. ایشان هم قیام نکرد؛ چون موقعیت مناسب نبود. نه اینکه امام حسین و امام حسن، اهل این کار نبودند. امام حسن و امام حسین، فرقی ندارند. امام حسین و امام سجّاد، فرقی ندارند. امام حسین و امام علیالنقّی و امام حسن عسکری علیهمالسّلام فرقی ندارند. البته وقتی که این بزرگوار، این مجاهدت را کرده است، مقامش بالاتر از کسانی است که نکردند؛ اما اینها از لحاظ مقام امامت یکسانند. برای هریک از آن بزرگواران هم که پیش میآمد، همین کار را میکردند و به همین مقام میرسیدند.حق قرار دادن قانون جامعه و حفظ خود از جاذبههای مادی و شیطانی
«الداّئن بدین الحق»، یعنی آیین و قانون و مقرّرات جامعه را حق قرار دهد و باطل را کنار بگذارد. «والحابس نفسه علی ذالک للّه»؛ ظاهراً معنای این جمله این است که خودش را در خطّ مستقیم الهی به هر کیفیّتی حفظ کند و اسیر جاذبههای شیطانی و مادّی نشود؛ والسّلام. بنابراین، هدف را مشخّص میکند.تقابل تفکر امامت شیعی با دستگاه پرشکوه خلافت بنیامیه و بنیعباس
در دورانی که مهمترین مسأله برای اهل بیت عصمت و طهارت علیهمالسّلام، مسأله ولایت و امامت بود، آنها در مقابلهی یک دنیای پرزرق و برقِ قوی و پرشکوه ظاهری و مادّی قرار داشتند. این دنیای کذا که درست نقطهی مقابل فکر امامت شیعی قرار داشت، دستگاه خلافت بنیامیّه و بنی عبّاس بود. خلفای اموی و عباسی، زر و زور، شکوه ظاهری و ابزارهای گوناگون داشتند. اصلاً تفکّر امامت و ولایت در مقابل ظاهر بینان، گم بود. فکر میکنید آنروز به چه وسیلهای توانستند این اندیشهی والا را حفظ کنند؟ به وسیلهی هنر شعر و شعرای اهل بیت. در همان روزهاست که امام معصوم از یک شاعر که یقیناً از لحاظ وزانت معنوی - وزن دینی، اعتقادی، علمی و تقوایی - یک صدم فلان صحابیاش نیست، چنان تجلیلی …شاخص و نشانهٔ تمایز مکتب تشیع، نه محور نظام فکری آن
… گفته شد این هر دو سخن خطا است. نظام فکری مفید در کتابها و رسالههای متعدد شیخ بزرگوار به روشنی ترسیم شده است و محور آن پس از مسألهی «معرفت» که مقدمهی طبیعی مسائل اعتقادی است، مسألهی ذات و صفات باری است، سایر مسائل اساسی بر حسب مراتب خود بر آن متفرعند. مسألهی امامت چنانکه گفته شد شاخص و نقطهی تمایز اصلی این مکتب با دیگر مکاتب است و عقیدهیی است که پیرو تشیع بدان شناخته میشود، شاید بتوان این مسأله را به مسألهی «المنزلة بین المنزلتین» در مکتب معتزله قیاس کرد. در اصول پنجگانهی مکتب اعتزال، این مسأله اولین و مهمترین یا ریشهییترین اصل اعتزال نیست، چنانکه توحید و عدل هست، ولی مسألهی «المنزلة بین المنزلتین» خاصهی اعتزال و نشانهی بارز و نیز منشاء پیدایش آن است و هیچ معتزلییی نیست که این اسم بر او صدق کند و معتقد به آن مسأله نباشد. این خصوصیت در نظام فکری شیعه متعلق به «امامت» است.حل موضوع حکومت و امامت بهدست پیامبر اکرم (ص) در غدیر خم
در ماجرای غدیر، حقایق بسیاری نهفته است. صورت قضیه این است که برای جامعه نو پای اسلامی در آن روز، که در حدود ده سال از پیروزی اسلام و تشکیل آن جامعه گذشته بود، نبىّ مکرّم صلّیاللَّهعلیهوآلهوسلّم، موضوع حکومت وامامت را - با همان معنای وسیعی که دارد - حل میکردند و در غدیر خم و در بازگشت از حج، امیرالمؤمنین علیهالصّلاةوالسّلام را به جانشینی خود نصب میفرمودند. خودِ همین ظاهر قضیه، البته بسیار مهم است و برای کسانی که در مسائل یک جامعه انقلابی، اهل تحقیق و تدبّر باشند، یک تدبیرالهی است. ولی ماورای این ظاهر، حقایق بزرگی وجود دارد که اگر امّت و جامعه اسلامی به آن نکات برجسته توجّه کند، خط و راه زندگی روشن خواهد شد. …لزوم نزدیک کردن شنونده به جایگاه امام به اندازهٔ فهمش
… من الان میبینم که در دوران بعد از پیروزی انقلاب، از آن حرفهایی که بنده مثلاً در سالهای 50 تا 53 راجع به زندگی ائمه میگفتم، اصلاً اثری نیست؛ اقلاً برنامهی رادیو را به آن سطح برسانید. آدم تأسف میخورد؛ انصافاً برنامههای مربوط به زندگی ائمه خیلی ضعیف است! در خصوص جوانب گوناگون زندگی اجتماعی و علمی ائمه باید مطالبی بیان کنید که وقتی کسی گوش میکند، لااقل به اندازهی فهمش، به جایگاه امام نزدیک بشود؛ حالا نمیگوییم که انسان آن جایگاه را درک کند؛ آنکه خیلی سخت است و خیلی فاصله دارد.تفاوت ائمه با فقهای اهل سنت در داعیهٔ امامت
… یک مسئلهى شرعى میگفتند، کسى به آنها کارى نداشت. خود امام صادق در یک حدیث میفرماید: «اِنَّ اَبا حَنیفةَ لَهُ اَصحابٌ، اِنَّ فُلاناً لَهُ اَصحاب»[6] ــ اسم مىآورند که فلان کس اصحاب دارد، فلان کس اصحاب دارد، فلان کس اصحاب دارد ــ پس چرا به آنها کارى ندارند؟ نخیر، چون میدانند که این [شخص] داعیهى امامت دارد و آنها داعیهى امامت نداشتند. ابوحنیفه داعیهى امامت نداشت؛ این علماى معروف اهل سنّت، محدّثینشان، فقهایشان، داعیهى امامت نداشتند. اینها امامِ زمان را که هارون بود، که منصور بود، که عبدالملک بود، قبول داشتند.معرفی امام کاظم (ع) بهعنوان امام مفترضالطاعه نزد حسن بن عبدالله
… مدینه و سپس نام دو زن است؛[11] چندانکه پس از ارتحال آن حضرت، جمعى از بزرگان شیعه نمیدانند جانشین آن بزرگوار، همین جوان بیستساله است؟چرا در گفتگو با هارون که به او عتاب میکند: «خَلیفَتانِ یُجبىٰ اِلَیهِمَا الخَراج»،[12] زبان به سخن نرم و انکارآمیز میگشاید؛ امّا ابتدائاً در خطاب به مرد زاهدى نافذالکلمه به نام «حسنبنعبدالله» سخن را به معرفت امام میکشاند و آنگاه خود را امام مفترضالطّاعه، یعنى صاحب مقامى که آن روز خلیفهی عبّاسى در آن متمکّن بود، معرّفى میکند؟[13]تبیین امامت و حاکمیت سیاسی در جامعهٔ اسلامی از اهداف ائمه
… صدها حادثهی توجّهبرانگیز و پُرمعنى و درعینحال ظاهراً بیارتباط و گاه متناقض با یکدیگر در زندگى موسیبنجعفر (علیهما السّلام) هنگامى معنا میشود و ربط مییابد که ما آن رشتهی مستمرّى را که از آغاز امامت آن بزرگوار تا لحظهی شهادتش ادامه داشته، مشاهده کنیم. این رشته، همان خطّ جهاد و مبارزهی ائمّه (علیهم السّلام) است که در تمام دوران ۲۵٠ ساله و در شکلهاى گوناگون استمرار داشته و هدف از آن، اوّلاً تبیین اسلام ناب و تفسیر صحیح قرآن و ارائهی تصویرى روشن از معرفت اسلامى است، و ثانیاً تبیین مسئلهی امامت و حاکمیّت سیاسى در جامعهی اسلامى، و ثالثاً تلاش و کوشش براى تشکیل آن جامعه و تحقّق بخشیدن به هدف پیامبر معظّم اسلام (صلّى الله علیه و آله) و همهی پیامبران؛ یعنى اقامهی قسط و عدل و زدودن اندادالله[21] از صحنهی حکومت و سپردن زمام ادارهی زندگى به خلفاءالله و بندگان صالح خداوند.پیچیدن آوازهٔ تفکر امامت خاندان پیامبر در دنیای اسلام با تلاش یاران امام سجاد (ع)
… کار مبارزاتى و تشکیلاتى؛ یعنى جمع و جور کردن یاران خاص و شیعیان، متّصل کردن آنها به یکدیگر، روحیه دادن به شیعیان مبارز، مانع شدن از جذب نیروهاى شیعه به دستگاههاى حاکم و به زندگى عافیتمآب؛ این هم یک کار بسیار دشوارى بود که امام سجّاد انجام میدادند. اوّل اطراف حضرت سه نفر یا پنج نفر بودند، بعد یواشیواش همین چند نفر به عراق رفتند، به مصر رفتند، به یمن رفتند، در حجاز گشتند، به ایران آمدند، در اقطار عالم اسلامى مسافرت کردند، با افرادى که به حج مىآمدند، صحبت کردند، بحث کردند، ذهن آنها را روشن کردند و کار را به جایى رساندند که وقتى آن حضرت این دنیاى فانى را ترک میگفت، در تمام دنیاى اسلام آوازهى امام و امامت و تفکّر امامتِ خاندان پیغمبر پیچیده بود. یک عدّهاى بشدّت معتقد بودند و پابند، عدّهاى هم آن چنان اعتقادى نداشتند امّا محبّت خاندان پیغمبر در دل اینها جا گرفته بود. یعنى در مقابل همهى تبلیغات پنجاهشصتسالهى خاندان اموى تا زمان شهادت امام سجّاد، یکتنه امام سجّاد با یاران خود …