… شما مادر حوزهی علمیهی قم است. حوزه قم در دوره اخیر به دست مردی تأسیس شد و بهوجود آمد که جاذبه شهر شما توانسته بود او را از مرکز تحصیلات - یعنی نجف و سامرا - به اینجا بکشاند. بزرگان اراک در نجف هم که بودند، برجسته بودند؛ در قم هم که بودند، ممتاز بودند. مرحوم آقا ضیاءالدّین عراقی محقّق بزرگی است که امروز اگر کسی سخنان و تحقیقات او را در مباحث فقهی و اصولی بتواند عمیقاً درک کند، به آن افتخار میکند. مرحوم آیةاللَّه اراکی نیز که در قم ساکن بود، از افتخارات شهر شما بود. در میان پرورشیافتگان این استان و این شهر، علمای بزرگی بودند که در رأس آنها شخصیتی است که ایران بزرگِ کهنِ ریشهدارِ تاریخی ما به عظمت او، به بزرگی و نفوذ او، به تأثیرگذاری او کمتر کسی را …
حضور ماندگار در حوزههای فقاهت بدون رسیدن به مرجعیت
… - یا هر کس از قبیل ایشان - مدت کمی بعد از وفات از بین خواهد رفت. در نجف چقدر مراجع بزرگ بودند که دایرهی مرجعیتشان از ایشان هم اوسع بوده است؛ ولی اکنون از آنها اسمی نیست. نه اینکه هیچکس آنها را نمیشناسد؛ اما در حوزهها و در اوساط علمیه، از آنها نامی نیست. حالا شما ملاحظه کنید مثلاً در طبقهی اساتید ایشان، مرحوم آقا شیخ محمدحسین اصفهانی[3] و مرحوم آقاضیاء عراقی[4] ، مرجع نبودند و به مرجعیت هم نرسیدند، اما همین دو نفر ملّای بزرگ، چقدر در حوزههای علمیه و حوزههای فقاهت حضور دارند! کدام حوزهی علمیه است که در آن، شخصیتهای برجستهی فقهی و اصولی باشند و از مرحوم آقاشیخ محمدحسین اصفهانی و آقاضیاء عراقی، نامی و بحثی و سخنی و کتابی و رد و ایرادی نسبت به مبانی، وجود نداشته باشد؟ در حالیکه در معاصرت همان بزرگواران یا اندکی پیش از آنها و …