رفتن به محتوای اصلی

استقامت

نام‌های دیگر: پایداری

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پایداری و ثبات قدم در راه حق و در برابر سختی‌ها و فشارها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران— ۱۳۶۴/۰۱/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۴۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این نعمت شکر لازم دارد؛ شکر این نعمت و نگهدارى این عطیّه و تفضّل بزرگ الهى به این است که ما به وظایفمان در قبال این لطف الهى آشنا بشویم و به آنها عمل کنیم؛ هدف را فراموش نکنیم؛ یادمان نرود که خداى متعال این انقلاب را پیروز کرد و مسلمین ایران را عزّت بخشید به برکت این انقلاب و به برکت آن رهبر استثنائى. خداى متعال اصلاً او را ذخیره کرده بود براى یک چنین نقطه‌ى عطف تاریخى؛ ظاهراً آدم خیال میکند خداى متعال این وجود گران‌بها و گران‌مایه را تربیت کرده بود و نگه داشته بود تا یک چنین حرکتى را در دنیا و در تاریخ به وجود بیاورد. وقتى این انقلاب به برکت این عطایاى متواتره‌ى الهى به پیروزى رسید، شما که انقلابى هستید، مؤمن به این راهید، مؤمن به این هدفید، فکر کردید که چرا وارد محدوده‌ى مؤمنین و کارگزاران و عاملان این مجموعه شدید؟ آیا جز این انگیزه‌اى وجود داشت که خداى متعال وعده‌اش را عمل کرد و ما را از ضعف و ذلّت و اِدبار[5] و توسرى‌خورىِ همه‌ى قدرتهاى ظالم و دورى از هویّت اسلامى نجات داد؟ بسیار خوب، حالا در راه اسلام بایستى با همه‌ى وجودمان حرکت کنیم. این هدف باید یک لحظه از یاد من و شما نرود؛ همه هم مثل هم هستیم. عرض کردم، همین حرفها را باید کسى به خود من بزند؛ بنده خودم اگر از شما محتاج‌تر نباشم به شنیدن این حرفها، حدّاقل به قدر شما محتاجم؛ همه‌‌ی ما همین‌جور هستیم. ما باید این هدف را از یاد نبریم؛ استقامت یعنى این: یعنى بیراهه نرفتن، خط را گم نکردن، هدف را فراموش نکردن و این ‌قدر این امر، حسّاس و مهم است که خداى متعال به پیغمبرش هم ــ با آن عظمت مقام پیغمبر ــ همین توصیه را میکند که ما حالا میخواهیم به خودمان این توصیه را بکنیم. میفرماید: فَاستَقِم کَماٰ اُمِرتَ وَ مَن تابَ مَعَک؛[6] مواظب باش راه را گم نکنى، اشتباه نکنى. خب، این گم کردن راه یک حرف کلّى و مبهمى است؛ هر کسى میگوید که راه این است؛ در اختلاف سلیقه‌ها، در اختلاف دیدگاه‌ها، در اختلاف مبانى، در زمینه‌هاى سیاسى، در زمینه‌هاى اقتصادى، دو رفیق، دو برادر ممکن است دو جور فکر داشته باشند، ]هر یک[ بگوید راه من راه درستى است. آیا این است معناى استقامت در راه؟ نه، این اختلافات سلایق که خب هست.
توجّه کنید برادران و خواهران! مطلب مهمّی است که در واقعه کربلا از این دیدگاه دقّت شود که اگر امام حسین علیه‌السّلام میخواست در مقابل حوادثِ بسیار تلخ و دشواری مثل شهادت علی اصغر، اسارت زنان، تشنگی کودکان، کشته شدن همه جوانان و حوادثِ فراوانِ دیگری که در کربلا قابل احصاست، با دیدِ یک متشرّعِ معمولی نگاه کند و عظمتِ رسالتِ خود را به فراموشی بسپارد، قدم به قدم میتوانست عقب نشینی کند و بگوید: «دیگر تکلیف نداریم. حال با یزید بیعت میکنیم. چاره چیست!؟ الضرورات تبیح المحذورات.» اما امام حسین علیه‌السّلام چنین نکرد. این، نشانگر استقامت آن حضرت است. استقامت یعنی این! استقامت، همه جا به معنای تحمّل مشکلات نیست. تحمّل مشکلات برای انسان بزرگ، آسانتر است تا تحمّل مسائلی که بر حسب موازین - موازین شرعی، موازین عرفی، موازین عقلی ساده - ممکن است خلاف مصلحت به نظر آید. تحمّل اینها، مشکلتر از سایر مشکلات است.
بعد از این مرحله، مرحله‌ی تلألؤ و تشعشع نظام اسلامی است؛ یعنی مرحله‌ی ایجاد کشور اسلامی. اگر این مرحله به وجود آمد، آن‌وقت برای مسلمانهای عالم، الگو و اسوه میشویم: «لتکونوا شهداء علی النّاس»[7] . اگر توانستیم این مرحله را به‌سلامت طی کنیم - که از همّت مردان و زنان مؤمن، این چیزها اصلاً بعید نیست - آن‌وقت مرحله‌ی بعدی، ایجاد دنیای اسلام است. ببینید؛ فرآیند تحقّق نظام اسلامی، همین‌طور قدم به قدم به نتایج نهایی خود نزدیک میشود. نمیشود توقّع داشت که من و شما خود را اصلاح نکنیم؛ اما دنیا را اصلاح کرده باشیم یا کشور، اسلامی شود؛ نه. ما باید به خود بپردازیم. پس یکی از چیزهایی که ما لازم داریم، استقامت و پایداری است. استقامت، یعنی مسیر و جهتگیری را گم نکنیم و مرتب خطاها را اصلاح کنیم و از این‌که به ما بگویند خطا کرده‌اید، بدمان نیاید.

شاهدها (۱۳۹ پاراگراف)

استقامت امام در برابر طرز فکرهای بازدارنده، نشانهٔ عظمت روح و بصیرت او

… خونهای جوانان را - قرار دادند. یکی از علمای بزرگ، در سال 42 یا 43، به خود بنده این مطلب را گفت. گفت: «در پانزده خرداد که ایشان - یعنی امام - این حرکت را کردند، خیلی کسان کشته شدند که بهترین جوانان ما بودند. جواب اینها را چه کسی خواهد داد؟» این طرز فکرها بود. این طرز فکرها فشار میآورد و ممکن بود هر کسی را از ادامه حرکت منصرف کند. اما امام، استقامت ورزید. عظمت روح او و عظمت بصیرتی که بر او حاکم بود، در این‌جاها دیده میشد.

بی‌اثر شدن فشار و تهدید دشمن در برابر استقامت رهبر

… روشن نهضت عاشورا و بلکه خطِّ نشان نهضت عاشورا، عبارت است از استقامت امام حسین، علیه‌السّلام. حرف دوم این‌که: امام بزرگوار ما رضوان‌اللَّه تعالی علیه، همین خطِّ نشان حسینی را در نهضت، در منش و در زندگی خود انتخاب کرد و لذا توانست جمهوری اسلامی را بیمه کند. توانست دشمن را از تهدید و از فشار منصرف کند. چون به دشمن تفهیم کرد که فشار، اثری ندارد. تهدید، اثری ندارد. حمله، اثری ندارد و این حرکت و این رهبر، جریان و کسی نیست که با این حرفها، از راهی که میرود برگردد. این دو حرف، جمع‌بندی مطالبی است که عرض کردم.

نقش ارزندهٔ مقاومت و استقامت در میدان‌های سخت در داستان جالوت

… میگفت که میخواهیم یک خانه خیلی خوب، در فلان جای شهر به شما بدهیم، اصلاً به ریشش میخندیدید که «خانه چیست!؟» این‌طور پاک بودید که توانستید آن کارهای بزرگ را انجام دهید. کسانی که آن‌جا، درمقابل هوسهای مادّی، پاها و زانوانشان میلرزید، نمیتوانستند مقاومت کنند. برگردید به قرآن کریم و داستان جالوت را بخوانید! «و قتل داوود جالوت[5] .» این داستان را با دقّت و تأمّل بخوانید تا ببینید که نقش مقاومت و استقامت در میدانهای سخت، چه نقش ارزنده و مهمّی است.

لزوم پیمودن درست و مستمر راه و پرهیز از رها کردن آن

… نگاه میکند، چهره‌های پاک، منزّه، مردمی، اهل تقوا، اهل علم، اهل معرفت، اهل تخصّص، اهل مجاهدت، با زبان رسا و با شجاعت میبیند. امروز مجلس ما بحمدالله هیچ نگرانی و دغدغه‌ای را در کسی که منصف باشد ایجاد نمیکند. اما باید مراقب باشید؛ زیرا این امانتی در دست شماست. استمرار ماجراها، باید صحیح باشد: «و ان لو استقاموا علیالطریقة لاسقینا هم ماء قدغاً.[2] » استقامت بر طریق است. راه را باید درست و مستمر رفت. و الّا اگر چهار صباح خوب و درست رفتیم، ولی بعد رها کردیم، فایده‌ای ندارد. امروز مسؤولیتِ مجلس این است که بنایی بگذارد، کاری کند و مَنِشی نشان دهد که اگر در آینده، نماینده یا نمایندگانی خواستند به خلاف این منش رفتار کنند، مثل مزاج سالمی که جسم بیگانه را به نحوی از انحا از خودش دفع میکند، مجلس هم آن عضو نامناسب و نا متناسب را دفع …

ایمان، تقوا و اخلاص امام خمینی سرچشمهٔ استقامت او

… قدرتهاى مادّى دنیا با آن‌همه بادوبروت، با آن‌همه تظاهر و تشریفات، با پیشروها و پسروها، هیچ کدامشان نتوانستند در مقابل آن نفَس سوزان، آن پاى استوار، آن انسان ثابت‌قدم و محکم مقاومت کنند. درشتهایشان سینه سپر کردند و همه یکى پس از دیگرى مجبور به عقب‌نشینى شدند. این استقامت را آن مرد از چه به دست آورد؟ از ایمانش، از تقوایش، از اخلاصش، از پاکى‌اش؛ پاک بود، بااخلاص بود، دنیا برایش اهمّیّتى نداشت، حفظ این مقام برایش ارزش نبود، هدف نبود؛ به تکلیف الهى فکر میکرد.

امید به آینده و ایستادگی در برابر مشکلات عامل پیشرفت ملت

از جمله‌ى حرفهاى ایشان آن روز ــ سال ۴۲ ــ در عین شدّت اختناق و تسلّط دستگاه ستمگر این بود که گفتند اینها خواهند رفت و شماها خواهید ماند و سخت‌تر از این را هم ما دیده‌ایم؛ تحمّل کنید، ایستادگى کنید؛ اینها رفتنى هستند، شما ماندنى هستید. این، درس امید است. یعنى حقیقتاً استقامت ایشان در مقابل شدائد و امیدشان به نیکى این بوده و همین است که امروز هم ملّت ما را میتواند پیش ببرد: امید به آینده و ایستادگى در مقابل مشکلات. ایشان درس عملى و عینىِ این را دادند و راهشان این راه بود.

ایستادگی، ریشهٔ تحول جهانی ایجادشده به‌دست امام

… یک شخصیّتى مثل امام به ‌وجود بیاید و دنیایى را متحوّل کند. تحوّلى که امام ایجاد کرده، محدود به ایران نیست؛ حالا آنچه در ایران هم انجام گرفته، مثل معجزه است، واقعاً شبیه معجزات است، امّا آن کارى که امام کرد منحصر به این نیست؛ ایشان در عالمى طوفان ایجاد کردند. همه‌ى اینها مال استقامت است، مال ایستادگى است.

تسلیم نشدن در برابر سختی‌ها با وجود وارد بودن اعتراض بر عامل آن

… است دیگر، باید تحمل کنید. هرچند اعتراض شما هم بر آن شخص وارد است، زیرا بالاخره فضای جمهوری اسلامی است؛ اما در نهایت، در دوران انقلاب هم اگر کسی دچار یک سختی شد، باید به یاد بیاورد که نگهداشتن ایمان، مثل نگهداشتن آهن تفتیده در دست است؛ یعنی واقعاً سختی دارد. حالا اگر این سختی داشت، اعتراض بر آن که این سختی را به وجود آورده، وارد است؛ اما اگر من تسلیم این سختی بشوم، بر من هم اعتراض وارد خواهد بود؛ این را واقعاً قبول کنید.

نزول برکات الهی بر جمعیتی که با اخلاص در خط انقلاب استقامت کند

… را از یاد نخواهم برد.بعد از پیروزى انقلاب هم بحمدا‌لله‌ مردم رفسنجان راه را ادامه دادند. در جبهه‌هاى نبرد، در انفاقات مالى و در کارهاى گوناگونِ انقلابى همیشه حضور داشته‌اند و افتخارات گذشته‌ی خودشان را تثبیت کرده‌اند و تحکیم کرده‌اند؛ و درست هم همین است. اگر یک جمعیّتى و یک ملّتى در خطّ انقلاب و راه صحیح الهى و اسلامى که تشخیص داد، با اخلاص و صدق نیّت استقامت کرد، برکات و رحمت الهى بر آن جمعیّت نازل خواهد شد. و من امیدوارم که شما مردم رفسنجان ‌-و همه‌ی آحاد آن شهر و آن شهرستان- مثل گذشته و در کنار بقیّه‌ی اقشار مردم و جمعیّت‌هاى شهرها و قسمتهاى دیگر این کشور الهى و اسلامى از همه‌ی کوششتان در راه خدا و راه اسلام استفاده کنید.

آیهٔ «فاستقم کما امرت» عامل تقویت معنوی پیامبر

… آن روزِ همان جامعه و رجال و ارکان و برخورداران از موقعیّت اجتماعی و زر و زور و این قبیل چیزها نمی‌آیند در مقابلش تعظیم کنند، به خاک بیفتند که بله شما درست میگویید، ما حرف شما را قبول میکنیم و میشویم مثل مردم عادّی و از آن امتیازاتِ طبقاتی میگذریم؛ پیغمبر مطمئن بود که چنین چیزی پیش نمی‌آید، امّا آیه‌ی «فَاستَقِم کماٰ اُمِرت» یک [عامل برای] تقویت معنوی پیغمبر است؛ پیغمبر همیشه به این تقویت احتیاج دارد و به طُرق مختلف، خدای متعال رسول‌ اکرم را -که یک بشری بود با همه‌ی خصوصیّاتِ بشریِ دیگران، منتها با وحی الهی سر و کار داشت- تقویت میکرد. وَکَذٰلِکَ‌جَعَلنا لِکُلِّ نَبِیٍّ عَدُوًّا مِنَ المُجرِمینَ ... لِنُثَبِّتَ بِه! فُؤادَک؛[19] ما داستان پیغمبران را برای تو نقل میکنیم، مبارزات موسیٰ و ابراهیم و نوح و بقیّه‌ی انبیا را، مخالفتهایی که با آنها شده و پیروزی‌های آنها را برای تو بیان میکنیم تا دل …

تأثیرگذاری مبارزان مؤمن حتی در زندان و تبعید، مانند امام کاظم (ع) و مبارزان دوران اختناق

… بار آخری که حضرت را دستگیر کردند، به قصد این دستگیر کردند که امام (علیه‌السّلام) را در زندان به قتل برسانند و همین کار را هم کردند. البته شخصیت موسی بن جعفر در داخل زندان هم همان شخصیت مشعل روشنگری است که تمام اطراف خودش را روشن میکند، ببینید حق این است. حرکت فکر اسلامی و جهاد متکی به قرآن یک چنین حرکتی است، هیچ وقت متوقف نمیماند، حتی در سخت‌ترین شرایط، که ما در زمان خودمان هم، در دوران اختناق شدید رژیم، دیدیم کسانی بودند در تبعید، در زندان زیر شکنجه، در شرایط سخت، بلکه در سخت‌ترین شرایط، اما در همان حال هم نه فقط نمیشکستند خودشان، بلکه دشمنشان را میشکستند. نه فقط تحت تأثیر قرار نمیگرفتند، بلکه زندان‌بانها را تحت تأثیر قرار میدادند و این همان کاری بود که موسی بن جعفر کرد که در این‌باره داستانهای زیادی و روایات متعددی هست که یکی از جالبترین آنها این است که سندیبن شاهک معروف که شما میدانید که یک زندان‌بان بسیار غلیظ و خشن و از سرسپردگان بنیعباس و از وفاداران به دستگاه سلطنت و خلافت آن روز بود، این زندانبان موسی بن جعفر بود و موسی بن جعفر را در خانه‌ی خودش در یک زیرزمین بسیار سختی زندانی کرده بود. خانواده‌ی سندی بن شاهک گاهی اوقات از یک روزنه‌ای زندان را نگاه میکردند، وضع زندگی موسی بن جعفر آنها را تحت تأثیر قرار داد و بذر محبت اهل بیت و علاقه‌مندی به اهل بیت در خانواده‌ی سندی بن شاهک پاشیده شد، یکی از فرزندان سندیبن شاهک به نام «کشاجم» از بزرگان و …

ملال در راه طولانی، عامل شکست رهرو

این خطبه از اول تا آخر، درس‌ها و آگاهی‌بخشی‌هایی است که پی‌درپی داده می‌شود به مردم، برای اینکه اینها را آماده کند برای پیمودن یک راه دشوار و طولانی. این راهِ دشوار چیست؟ راه مجاهدت، راه تلاش، راهی خستگی‌آور، راهی ملال‌آور. انسان یک راه را هرچه می‌رود، می‌بیند نرسید، ناگهان ملال، او را می‌گیرد، اینجا خودِ این ملال عامل شکست اوست. می‌خواهد این ملال پیدا نشود، می‌خواهد امید از او هرگز گرفته نشود، می‌خواهد راهرویِ این راه، با ندیدن سرمنزل، از رسیدن به سرمنزل مأیوس نشود؛ می‌خواهد بگوید هست اینجا، تو حالا نمی‌بینی، پیش برو، یک قدم دیگر پیش برو، همان‌وقتی‌که دیگر مأیوسِ مأیوس شدی، یک قدم …

تفاوت افراد در برابر تطمیع از تسلیم زود تا تسلیم‌ناپذیری

… داد، حالا یکی گرفت، یکی نگرفت؛ یکی نگرفت، یک تودهنی هم به معاویه زد، یکی با یک چشمک و اشاره رفت به‌سمت معاویه؛ اینها فرق می‌کردند، اما معاویه برای رشوه‌دادن و شل‌کردن سر کیسه تردیدی روا نداشت. یک عده‌ای پول گرفتند و تسلیم شدند. البته بعضی‌ها زود تسلیم شدند. بعضی از خاکریزها نرم است، زود تسخیر می‌شود؛ و بعضی از خاکریزها محکم است، دیرتر تسخیر می‌شود؛ و بعضی‌ها هم اصلاً تسخیر نمی‌شود. از اینها هم داشتیم.

استقامت در راه حق، درس بزرگ امام حسین (ع) در همهٔ سخنان او و اهل‌بیتش

روح کار امام حسین این بود که یک حرف حق و یک راه حقی را آدم دنبال کند و درمقابل تمام قدرت‌هایی که دست به هم داده‌اند، در این راه استقامت بورزد؛ این روح و حقیقت کار حسین‌بن‌علی است. تمام مطالب امام حسین، چه در مدینه، چه در مکه، چه در کربلا، چه در بین راه، چه مطالبی که بعد از شهادت آن حضرت، زینب علیهاالسلام و امام سجاد گفتند، همه‌وهمه این نکته را نشان می‌دهد، این درس بزرگ حسین‌بن‌علی است.

اندکی که خدا دل‌هایشان را از لرزیدن و ترس نگاه داشته

اما همه این‌طورند؟ نه. همه این‌طور نیستند که این رویدادها آنها را خرد کند، همه این‌طور نیستند که این حوادثِ ناگوار پای آنها را بلرزاند، همه این‌طور نیستند. «إِلّا قَلیلاً مِمَّن عَصَمَ اللهُ جَلَّ وَ عَزَّ» عده‌ای هستند که خدا دل‌های اینها را نگاه داشته است، اینها نمی‌لرزند، اینها نمی‌ترسند.

دستور به اندوهگین و سست نشدن از گفته‌های دشمنان

… اِسفالته، که همه می‌توانند این چند قدم راه را بروند. ﴿وَ لَو شآءَ رَبُّكَ ما فَعَلوهُ﴾ اگر خدای تو می‌خواست، پروردگار تو اراده می‌کرد، اینها نمی‌توانستند این دشمنی‌ها را بکنند، اما خدای متعال هرگز برخلاف سنتی که خود قرار داده در عالم، اراده‌ای نمی‌فرماید. ﴿فَذَرهُم وَ ما يَفتَروَ﴾ رهایشان کن با هر آنچه که افترا می‌بندند و دروغ می‌گویند. یعنی چه رهایشان کن؟ یعنی به گفته‌های آنها غمگین و دلگیر مشو، سست مشو، راهت را از دست مده.

ادامهٔ مبارزه حتی در لحظهٔ یقین به شکست، زمینهٔ پیروزی

حاصل در دو کلمه خلاصه می‌شود، علت شکست‌ها از سویی و غلبه‌ها و پیروزی‌ها از سوی دیگری، هرجا پیروان پیغمبر ایمان کامل و یقین کامل در خود به‌وجود آوردند، و سر سخن حق خود ایستادند، مسلّم موفق شدند و پیش بردند؛ شکست در کارشان نیست. دیروز یک چیزی عرض کردم، از قول یکی از بزرگانِ همین تاریخِ قریب به معاصر خودمان، که به دوستانش می‌گفت: آن‌وقتی‌که می‌توانید، مبارزه کنید، وقتی که دیدید دارید شکست می‌خورید، باز‌هم مبارزه کنید تا برسید به آن لحظه‌ای که دیگر یقین می‌کنید که هان، حتماً شکست خواهید خورد، باز هم مبارزه کنید. وقتی در آن لحظه‌ای که یقین دارید حتماً شکست می‌خورید، باز به تلاش و کوشش و مبارزۀ خودتان ادامه دادید، آن‌وقت پیروزی و فتح نصیبتان خواهد شد. آیۀ قرآن تقریباً نظیر همین مطلب را می‌گوید، یا تحقیقاً. می‌فرماید که: ﴿حَتَّىٰ اِذَا استَياَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنّوا أَنَّهُم قَد كُذِبوا﴾[4]، تا جایی رسید فشارها و لطمات و ضربات جبهۀ معارض پیغمبران که خود پیغمبرها مأیوس شدند، یک جایی رسید که پیغمبرها و مردمانی …

لزوم استقامت در راه تکامل

… و نیروها در اختیار دارد، میتواند - نمیگویم حتماً میشود - در جهت تکامل و تعالىِ او به کار افتد؛ چون زمینه و فضا آماده است. البته اگر کوتاهی کردیم، قصور ورزیدیم، به کم قانع شدیم و موانعی که در سر راه قرار دارد، جلوی ما را گرفت، آن‌وقت همان هم گیر ما نمی‌آید. آنچه که در این راه لازم است، استقامت است.