شرط شکوفایی هنرمندان جوان: به کار گرفتن استعداد از امروز
… مگر آدمهای استثنایی که تا آخر عمرشان مرتب کامل میشوند. مثل امام، که هر روز از روز قبلشان کاملتر میشدند. معمولاً تا سنین چهل چهل و پنج سالگی، وقت پرواز و حرکت آدم است و بعد، معمولاً متوقف میشود. خوب؛ حالا ایشان تا آن سنین، هنوز خیلی وقت دارد. یا بقیهی برادران، که جوان هستند و اول کارشان است و میتوانند تا آن زمان، هنرمندان برجستهای شوند. اما شرطش این است که این استعداد، امروز به کار گرفته شود؛ شکفته گردد و از آن کار کشیده شود. یعنی آن خط مستقیم، بههیچوجه گم نشود. ما امروز اهدنا الصراط المستقیمی را که این قدر تکرار میکنیم - و هیچ دعایی را این قدر در شبانه روز تکرار نمیکنیم - پیدا کردهایم. صراط، مستقیم است دیگر. کدام صراط از صراط انقلاب اسلامی مستقیمتر؟ درعینحال، مکرر …
گشوده شدن هوش، خرد و ابتکار آدمی، برتر از ذخایر مادی
یازدهم، و اینکه در همه حال، در راه و در منزل، هم در راهِ هدف، هم در خود سرمنزلِ هدف، از ذخیرههایی که برای آدمی در این جهان مهیا گشته، بهرهمند و برخوردار گردد. برکات آسمان و زمین بر او ببارد، گندم زمین و قطرۀ باران آسمان و ذخائر دریاها و ذخائر جنگلها و معدنهای کوهها و همۀ مواد حیاتی و غیرحیاتیِ لازم برای انسان و بالاتر از همه، منبع و معدن هوش و درک و خرد و استعداد و ابتکار آدمی، بر روی او گشوده بشود، از همۀ اینها استفاده کند. اینهم یکی از چیزهاییست که در سعادت انسان دخیل است. و ازاینقبیل چیزهایی که ممکن است انسان برای سعادتمند شدن خودش دخیل بداند.
ناشی بودن تفاوت آدمها از شکوفا شدن مایهها، نه بیشتر بودن آن
… شده باشد، مایهاش شکوفا شده باشد، مطلب دیگری است. یک آقازادهای در خانۀ اشرافی به دنیا آمده باشد، معلم سر خانه در شش، هفت سالگی مثل بلبل به او زبان هندی و چینی یاد بدهد که حرف بزند، و بچۀ فلان کارگرِ در کورهها، فارسی هم درست در هفت، هشتسالگی بلد نباشد؛ این حرف دیگری است. این دلیل بر این نیست که مایۀ او بیشتر از مایۀ این بوده، نه؛ مایۀ او را استخراج کردند، مایۀ این بیچاره مانده و استخراج نشده. معادن نفتی که در مناطق فرض کنید که شمالی، جنوبی، در مثلاً فلان کشور وجود دارد، معلوم نیست که غنیتر و سرشارتر از معادن نفت فلان نقطهای که استخراجشده نباشد، نفت آن استخراج شده، در چراغها میآید، بنزین آن در اتومبیلها میآید، همه هم میدانند، اسمش هم معروف …
شکوفا شدن تدریجی توانهای نهفتهٔ درون انسان نه دادن چیزی از بیرون
… که بتواند بِدَود، فاقد جهازهای داخلی، از هاضمه و غیره هست که بتواند مثل یک انسان معمولی و بزرگ، زندگی خودش را به پیش ببرد، فاقد دستگاه و تشکیلات مغزی و اعصاب نیرومند است. بعد از چندی، اینهمه برای او بهوجود میآید. مسلّم، از خارج به او چیزی نمیدهند؛ همان فکّ کوچک اوست که قوی و نیرومند میشود، همان دست ضعیف اوست که نیرومند و بزرگ و قوی میشود، همان پاهای کوچک و ظریف است که بهصورت گامهای استواری درمیآید، همان اعصاب ضعیف است که بعد نیرومند میشود، همان مغز ناتوان است که بعد بهصورت کشفکنندۀ مهمترین و پیچیدهترین مسائل زندگی درمیآید، از خارج به او چیزی نمیدهند، خودِ اوست، استعدادهای اوست، توانهای نهفته و پوشیدۀ اوست که تدریجاً، به مرور زمان، با قرار گرفتن در شرایط خاص، در او گُل میکند، شکوفا میشود، به منصۀ[1] ظهور و بروز میرسد. در خود او استعدادِ سخن گفتن بود که بعد سخنگو میشود. در خودِ او استعداد چیز فهمیدن، متفکرشدن، دانشمندشدن بود که بعد اینهمه میشود؛ پس دائماً انسان در حالِ کاملشدن است. چیزهایی که نبوده و بعدها میشود؛ نیرومند نبود، بعد نیرومند میشود؛ دارای عقل نبود، بعد …
وجود مایههای لطف و زیبایی در هر انسان بهظاهر ناچیز
این انسانی که شما میبینی، این موجود نتراشیده، نخراشیدهای که در بازار، در خیابان میبینی، این بچۀ کوچکی که حرف نمیتواند بزند، یکذره لطافت، جز برای پدر و مادرش، برای کسی دیگر ندارد، همینی که شما نگاه میکنید، این یک معدن غنی و سرشار است؛ در او مایهها از لطف هست، در او جلوهها از زیبایی هست و اینها استعدادهای انسان است؛ همانی که به زبان شاعرانۀ قدیمی گفتند:
استعداد فرصتی خدادادی و توفیق در بهرهگیری از آن
… هستید و نور چشمان ما هستید، باید مبارکباد بگوئیم، به خاطر حضور در مجموعهی نخبگانی کشور. البته این «مبارکباد» مثل مبارکبادهای جشن تولد است، که در جشن تولد به آن شخص مبارکباد میگویند، در حالی که او در تعیین زمان تولد و تاریخ تولد و اصل تولد هیچ نقشی نداشته. پس این به معنای این است که خدای متعال یک فرصتی را به شما داده، خوشبختانه توفیق هم پیدا کردهاید که از این فرصت تا اینجا استفاده کنید و جزو مجموعهی نخبگانی واقع شوید؛ این مبارک است بر شما؛ لیکن این استعداد، این توانائی، این فعلیتی که تا امروز پیدا کردهاید، ورود در یک راه است، آغاز یک راه است، پایان یک راه نیست؛ این را باید همهی نخبگان عزیز جوان ما در نظر داشته باشند.
محدود نماندن جوشش استعداد انسانی در عرصهٔ علمی و سیاسی
این اتفاقی است که افتاده و کاری است که شده. خب، این سوء استفادهی از علم بود. دنیا تحولات دارد؛ انسانها در یک حدی محدود نمیمانند و انسان را نمیشود زندانی کرد. بالاخره جوشش استعداد انسانی - چه در زمینهی علمی، چه در زمینهی سیاسی - کار خودش را میکند، و کرد. حرکتهای فراوانی از طرف مردم در جاهای مختلف دنیا به وجود آمد. وضع امروز دنیا این است که قدرتهائی که دارای پیشرفت علمی هستند، سعی میکنند این پیشرفت را به صورت انحصاری نگه دارند. شماها خوب میدانید، بخشهائی از دانش در کشورهای پیشرفتهی غربی هست که مطلقاً اجازهی دسترسی به آنها به کسانی خارج از محدودهی خودشان داده نمیشود؛ …
شکوفایی استعدادها و همکاری انسانها در جامعهٔ اسلامی
کشور ما از لحاظ مادی باید در آن، علم و تجربه و فناوری در سطوح بالا قرار بگیرد. از لحاظ ساخت و ارتباطات اجتماعی مردم در زمینهی اقتصاد و بقیهی موارد، ارتباط مردم با یکدیگر، باید ارتباطات سالم، قوی و نشاندهندهی پیشرفت و شکوفایی باشد؛ باید استعدادها در آن جامعه بشکفد. همهی انسانها بتوانند در آن با توانِ خدادادهی خود در پیشبرد اهداف زندگی، به یکدیگر کمک و با هم همکاری کنند. در آن جامعه باید عدالت اجتماعی باشد. عدالت به معنای یکسان بودنِ همهی برخورداریها نیست؛ به معنای یکسان بودن فرصتهاست؛ یکسان بودن حقوق است. همه باید بتوانند از فرصتهای حرکت و پیشرفت بهرهمند شوند. باید سرپنجهی عدالت گریبان ستمگران و متجاوزانِ از حدود را بگیرد …
ضایع شدن یا به خطا رفتن استعدادهای بیمیدان
… را در دنیای علم امروز پیدا کند. حالا میتوانید بگویید نگذاشتند؛ این نگاه بدبینانه است؛ میتوانید بگویید زمینه فراهم نکردند - دیگر از این کمتر نیست - این نگاه خوشبینانه است. در دورههای قاجاریه و پهلوی، این گناه بزرگ بر گردن آنهاست که زمینه را فراهم نکردند. وقتی زمینه فراهم نشد، استعدادی که در این ملت و جوانها وجود دارد، یکی از دو، سه راه را خواهد پیمود: یا اصلاً استعداد بروز نمیکند. شما هر چه نیروی بدنی داشته باشید و استعداد رشد بدنی داشته باشید، وقتی از اول ورزش نکردید و به ماهیچههایتان تحرک ندادید، رشد نخواهید کرد؛ این استعداد ضایع و دفن میشود. یا اینکه، آن کسی که دارای استعداد است و میبیند که راهی وجود ندارد تا این استعداد پرورش پیدا کند، به خارج از این مرزها میرود؛ که همان مسئلهی فرار مغزها در طول سالهای متمادی است و فقط به این سالها مربوط نمیشود؛ بلیهی دوران طولانی تاریخ گذشتهی ماست. افرادِ …
ناشناخته ماندن استعدادهای افراد در محیط آن روز
… ما در مقابل چشم خودمان، این را شاهد بودیم. من خودم در محیط طلبگیام این را میدیدم. بعد هم که با محیطهای بیرون طلبگی، با محیط دانشگاه و دانشجویان ارتباط پیدا کردم - سالهای متمادی، من با دانشجویان ارتباط داشتم و مأنوس بودم - در آنها هم دیدم که همینطور است. آن قدر استعدادهای درخشان بود. آنقدر افرادی بودند که ممکن بود در این رشتهای که درس میخوانند، استعداد چندانی نداشته باشند؛ اما ممکن بود استعداد دیگری در وجودشان باشد، که کسی نمیفهمید و نمیدانست.
لزوم پرورش استعدادها
استعدادها را باید پرورش بدهیم. همهکس ــ چه اهل علم، چه اهل تکنولوژى، چه اهل ابتکار، چه اهل مسائل فنّى در هر سطحى ــ باید احساس بکنند که بار سازندگى کشور بر دوش آنها است. ما خودمان باید کشور را بسازیم. کسى براى ما کشور را آنچنان که مورد نیاز ما است، نخواهد ساخت. ما خودمان هستیم که خانهى …
حرمت راکد گذاشتن استعدادهای خود حتی در امور شخصی
… یک مرز اساسی و اصلی بین آزادی از دیدگاه اسلام و آزادی از دیدگاههای دیگر و در فرهنگهای بشری است. لذا در اسلام انظلام هم جایز نیست، یعنی زیر بار زور رفتن هم ولو به خود یک شخص مربوط بشود، حرام است. در اسلام عمل نکردن به واجبات و نپیمودن راه تکامل هم حرام است. در اسلام راکد گذاشتن استعدادهای خود حتی در آنجائی که فقط به شخص خود او مربوط میشود و به اجتماع ربط پیدا نمیکند، ممنوع و حرام است. خودکشی، خودزنی و خودآزاررسانی هم ممنوع و حرام است. بنابراین یک انسان نمیتواند بگوید من اختیار خودم را دارم و به اختیار خودم میخواهم آزادی خودم را سلب کنم یا خودم را در اختیار دیگران قرار بدهم یا فلان تحمیل را و زور را تحمل کنم یا روح خودم و دل خودم را تربیت و …