رفتن به محتوای اصلی

آزادی بیان

نام‌های دیگر: آزادی اطلاعات

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حق اظهار نظر و نقد و حدود آن در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در جمع اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تهران (ماهیت اصلاحات ارضی)— ۱۳۴۲/۰۲/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۴۲ تا ۱۳۶۲
۱۳۴۲۱۳۶۲

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مطبوعات در عین حال که یک موسسه محترم و بسیار موثرند، لکن باید روی موازین مطبوعاتی و خدمت به ملت رفتار کنند. آزادی قلم و آزادی بیان معنایش این نیست که کسی بر ضد مصلحت کشور قلمش آزاد است که بنویسد، بر خلاف انقلابی که مردم پایش خون داده‌اند بنویسد. همچو آزادی صحیح نیست. قلم آزاد است که مسائل را بنویسد؛ لکن نه اینکه توطئه بر ضد انقلاب بکند. بیان آزاد است که مطالبی اگر دارد بنویسد؛ آن هم مطالبی که به او داده می‌شود. از همه اشخاص بنویسد، بدون توطئه. وقتی ما دیدیم که در یک روزنامه‌ای از یک اشخاصی مطالب نوشته می‌شود که اینها عمال اجانب هستند و می‌خواهند مملکت ما را باز به خرابی بکشند و از آن طرف مقالاتی و مطالبی که راجع به مسائل نهضت است، راجع به مسائل اسلام است، یا تحریف می‌شود یا نوشته نمی‌شود. این طور مطبوعات را ما نمی‌توانیم برایش احترام قائل بشویم. برای مطبوعاتی ما احترام قائل هستیم که بفهمد آزادی بیان و آزادی قلم یعنی چه. گفته می‌شود که مردم آزادند، یعنی آزاد است انسان که بزند سر مردم را بشکند؟! آزاد است که قانون‌شکنی بکند؟ آزاد است که بر خلاف مسیر ملت عمل بکند؟ آزاد است که توطئه بکند بر ضد ملت؟ اینها آزادی نیست. در حدود قوانین، در حدود کارهای عقلایی، آزاد است. و ما در بعضیمطبوعات- حالا من اسم مطبوعات را نمی‌برم- لکن در بعض‌ مطبوعات می‌بینیم که اینها از آزادی سوء استفاده می‌کنند؛ به گمان اینکه یا به خیال اینکه آزادی است می‌خواهند از مردم آزادی را سلب کنند. این مردم با این زحمتی که در این سالهای طولانی کشیده‌اند و با این خونهایی که در این دو سال اخیر داده‌اند می‌خواهند آزاد باشند. بعضی مطبوعات می‌خواهند از اینها سلب آزادی بکنند؛ به اسم «آزادی قلم» بر خلاف مسیر ملت عمل بکنند. دست اشخاصی که می‌خواهند اختناق در ملت ایجاد کنند، می‌خواهند چپاولگری کنند، بعضی مطبوعات دست آنها را دارند باز می‌کنند؛ و این معنی، آزادی نیست؛ این معنی، خیانت است. اینکه داده می‌شود به ملت، آزادی است؛ نه خیانت. آزادی قلم است؛ نه خیانت قلم. آزادی بیان است؛ نه بیان خائنانه.
شما خیال می‌کنید در انقلابات دیگر آزادی می‌دهند؟ آزادی به مردم نمی‌دادند. بعد از انقلاب تمام مطبوعات را جلویش می‌گرفتند؛ تمام مجالس را جلویش می‌گرفتند؛ تمام دستجات را جلویش می‌گرفتند؛ همه را به طور اختناق جلویش می‌گرفتند؛ به اسم اینکه انقلاب است، در انقلاب باید این چیزها بشود لکن این انقلاب اسلامی جلوی هیچ طایفه‌ای را نگرفت و جلوی هیچ قلمی را نگرفت تا چند ماه که معلوم شد که می‌خواهند توطئه کنند. توطئه‌گرهایی که بر ضد اسلام می‌خواستند توطئه بکنند یک چند نفر را جلویشان را گرفتند که نه، چه بکنید. البته حالا هم یک قلمهای فاسد باز می‌گویند چرا جلوی فلان مجله، چرا فلان مجله. نمی‌دانند اینها که خوب، آن مجله، روزنامه، تمام چیزش از اسرائیل بوده است. اینها توقع این را دارند که اسرائیل هم که در اینجا می‌خواهد توطئه کند نباید جلویش را گرفت! باید آزاد کرد قلم را، قلمْ آزاد! قلمی آزاد است که توطئه‌گر نباشد. قلمی آزاد است، روزنامه‌ای آزاد است، که نخواهد این ملت را به عقب و به تباهی بکشد. این قلمها، همان سرنیزه سابق است که می‌خواهند ملت را به تباهی بکشند، البته ملت تحمل نمی‌کند که جوانهایش را داده، حالا چهار نفر پشت‌میزنشین و بالانشین بنشینند و طرح بدهند و درست بکنند و بگویند که قلمها آزاد نیست؛ چه آزاد نیست؟ کدام قلمها آزاد نیست؟ قلمهای فاسد نباید آزاد باشد. الآن هم فاسدهاشان خیلیهایشان آزادند، مِنْ جمله همین قلمهایی که می‌گویند چرا آزاد نمی‌گذارید. اینها هم‌ الآن توطئه‌گر هستند.

شاهدها (۱۷ پاراگراف)

قلم آزاد قلمی است که توطئه‌گر نباشد و ملت را به تباهی نکشد

… که نه، چه بکنید. البته حالا هم یک قلمهای فاسد باز می‌گویند چرا جلوی فلان مجله، چرا فلان مجله. نمی‌دانند اینها که خوب، آن مجله، روزنامه، تمام چیزش از اسرائیل بوده است. اینها توقع این را دارند که اسرائیل هم که در اینجا می‌خواهد توطئه کند نباید جلویش را گرفت! باید آزاد کرد قلم را، قلمْ آزاد! قلمی آزاد است که توطئه‌گر نباشد. قلمی آزاد است، روزنامه‌ای آزاد است، که نخواهد این ملت را به عقب و به تباهی بکشد. این قلمها، همان سرنیزه سابق است که می‌خواهند ملت را به تباهی بکشند، البته ملت تحمل نمی‌کند که جوانهایش را داده، حالا چهار نفر پشت‌میزنشین و بالانشین بنشینند و طرح بدهند و درست بکنند و بگویند که قلمها آزاد نیست؛ چه آزاد نیست؟ کدام قلمها آزاد نیست؟ قلمهای فاسد …

آزادی قلم و بیان نه به معنای نوشتن بر ضد مصلحت کشور و توطئه بر ضد انقلاب

مطبوعات در عین حال که یک موسسه محترم و بسیار موثرند، لکن باید روی موازین مطبوعاتی و خدمت به ملت رفتار کنند. آزادی قلم و آزادی بیان معنایش این نیست که کسی بر ضد مصلحت کشور قلمش آزاد است که بنویسد، بر خلاف انقلابی که مردم پایش خون داده‌اند بنویسد. همچو آزادی صحیح نیست. قلم آزاد است که مسائل را بنویسد؛ لکن نه اینکه توطئه بر ضد انقلاب بکند. بیان آزاد است که مطالبی اگر دارد بنویسد؛ آن هم مطالبی که به او داده می‌شود. از همه اشخاص بنویسد، بدون توطئه. وقتی ما دیدیم که در یک روزنامه‌ای از یک اشخاصی مطالب نوشته می‌شود که اینها عمال اجانب هستند و می‌خواهند مملکت ما را باز به خرابی بکشند و از آن طرف …

باز بودن راه انتقاد در جمهوری اسلامی برخلاف سرکوب منتقدان در رژیم سابق

… و سازندگی می‌کنند، لکن چون عَرْضه نمی‌شود درست، آن دسته خائن- آن دسته‌ای که برای دیگران کار می‌کنند- افتادند به اینکه «کاری نشده است، هیچ کاری نشده است، این رژیم هم مثل رژیم سابق است». در صورتی که هیچ شباهتی این جمهوری اسلامی با رژیم سابق، هیچ شباهتی ندارد. در رژیم سابق، کسی قدرت حرف زدن نداشت، کسی قدرت انتقاد نداشت. یک کلمه انتقاد با نابودی او تمام می‌شد. یک قلم که یک نصف سطر در انتقاد می‌نوشت نابودش می‌کردند. حالا راه انتقاد باز است، همه می‌آیند انتقاد می‌کنند، همه از دولت انتقاد می‌کنند، همه از هر چیزی که صحیح نیست انتقاد می‌کنند، ارشاد می‌کنند. چطور حالا با آن وقت، مِثل هم است؟ سابق همه دارایی شما را می‌بردند و عوضش- این کار امریکا- نفت ما را می‌بردند و به جای نفت، [در] ازای نفت به ما اسلحه‌هایی می‌دادند که نتوان آن اسلحه‌ها را با آن اعمال کنیم، برای چه می‌دادند؟ برای اینکه پایگاه درست کنند آنجا. …

نبود آزادی قلم، خطابه و مطبوعات برای طرح مصالح کشور در رژیم گذشته

… آن معانی که خود آنها هستند. آزادی مجلات با آن وضع انحراف‌کننده- تمام چیزها چیزهایی بوده است که نقشه کشیدند برای ممالکی که می‌خواهند تحت نفوذ خودشان یا استعماری باشد یا نیمه استعماری، استعمار نو باشد، همه این چیزها را به طور مفیدِ برای ما درست کردند. در تمام این مدت یک قلم، آزاد نبود که یک مطلبی که به صلاح کشور است بنویسد؛ و یک آدم قادر نبود که یک خطابه، یک صحبت بکند و اظهار مصالح امور و مفاسد را بکند؛ یک روزنامه نبود که در آن، آن مفسده‌هایی که در ایران دارد واقع می‌شود و آن چپاولگریهایی که داخل و خارج دست به هم دادند و دارند می‌کنند بنویسد. رادیو و تلویزیون هر وقت که صحبت بود، از چیزهای ترقّیات ایران و رسیدن به «دروازه تمدن» و از آن مسائل که ما را به تباهی کشید. آزادیی که وارد کردند آن نحو آزادی بود؛ نه آزادی به معنای واقعی. دمکراسی که وارد می‌کنند در اینجا همان قسم است؛ نه این است که واقعیتی …

وجود آزادی اندیشه، قلم و بیان در ایران

- بگویید شما اول خیال کردید مسئله‌ای را، بعد علتش را می‌پرسید. در مملکت ما آزادی اندیشه هست. آزادی قلم هست. آزادی بیان هست. ولی آزادی توطئه و آزادی فسادکاری نیست. شما اگر توقع دارید که ما بگذاریم بر [علیه‌] ما توطئه کنند و مملکت ما را به هرج و مرج بکشند، به فساد بکشند و مقصودشان از آزادی این است، در هیچ جای دنیا همچو آزادی نیست. و اگر آزادی اندیشه است، آزادی بیان است، این آقای بنی …

آزادی گفت‌وگو و اجتماع از نعمت‌های بزرگ انقلاب

خداوند شما را ان شاء الله رحمت کند. رحمت خدا بر شما خانمها و بر شما برادران. من خدمتگزار همه هستم، من خدا می‌داند که برای شما دلسوزم، متاسفم. شما با صبر انقلابی قدری صبر کنید تا اینکه دولت به کار خودش ادامه بدهد، و کارها موافق میل انجام بگیرد. الآن ما، همه، آزادانه با هم صحبت می‌کنیم که در یک سال پیش ممکن نبود برای ما که با هم آزاد صحبت کنیم. اگر یک سال پیش بود، شما اینجا نبودید؛ من نبودم. نه خانمها می‌توانستند اجتماع کنند، نه آقایان، این یک نعمت بزرگی است که به ما رسیده است که همه آزادانه پیش هم درد دل را می‌گوییم؛ همه با هم صحبت می‌کنیم؛ مصلحتِ هم را بیان می‌کنیم. این از نعمتهای بزرگ این انقلاب بود و این نهضت نعمت بزرگتر ... قضیه قطع ایادی دشمنهای اسلام از مخازن خودمان، خصوصاً مخزن نفت [بود]. الآن دست آنها بر مخازن ما باز نیست. مخازن مال خود شماست. اگر زحمتی می‌کشید، …

آزادی گفتن و نوشتن در کنار اجازه ندادن به توطئه

توطئه‌های خیانتکارانه را کنار بگذارید؛ جنایات را کنار بگذارید؛ ملت را رها کنید. شما قدرت این ندارید که ملت ما را به عقب برگردانید. ما مصمم هستیم که تا آخر قطره خون، خودمان و ملتمان را فدای اسلام کنیم. ما آزادی بیان، برای گفتن، برای نوشتن، می‌دهیم؛ لکن برای توطئه اجازه نخواهیم داد. و توطئه‌های شما را، و شما را اگر توطئه کنید، دفن خواهیم کرد. عشایر ما در هر جا که هستند موظفند، سایر اقشار ملت در هر جا که هستند موظفند که نگذارند این توطئه گران به حیات خود ادامه بدهند و به توطئه خود ...

رد برداشت آزادی قلم به معنای بدگویی و بی‌نظمی

شما روزنامه‌ها را که می‌خوانید می‌بینید که در روزنامه‌ها زیاد این به چشمتان می‌خورد که این به آن بد می‌گوید، آن به این. حالا که قلم آزاد شد باید این طور باشد که‌ هر کس به دیگری هر چه دلش بخواهد بد بگوید و هر کس به دیگری یا کاری بکنند که این مملکت از نظم بیرون برود، از نظام بیرون برود. این معنای آزادی است؟ آن آزادی که در ممالک که ما را می‌خواهند بخورند هست، این طوری است؟ اگر این طور بود، انسجام پیدا نمی‌کردند. این ترقیات را پیدا نمی‌کردند. آنها با اسم آزادی که در این مغز این جوانها می‌اندازند، با اسم آزادی می‌خواهند شما را تحت حمایت خودشان قرار بدهند و آزادی را …

تحمل مطبوعات برخلاف تعطیلی مطلق آن در انقلاب‌های دیگر

… هیچ خلاف آزادی نشد. بعد از پنج ماه دریافتیم، دریافتند به اینکه بعضی از این روزنامه‌ها، بعضی از این مجلات وابستگی به اسرائیل، وابستگی به امریکا دارند و مشغول یک توطئه‌هایی هستند. بر خلاف مسیر ملت توطئه می‌کنند. اینها را دادگاه [حکم‌] کرد که باید رسیدگی بشود. و همچو نیست که در جایی از عالم وقتی انقلاب واقع شده است، این طور رفتار کرده باشند. بعد از انقلابات مطلق مطبوعات، مطلق روزنامه‌ها، مطلق گفتارها تعطیل می‌شد. امکان نداشت برای کسی که یک روزنامه بعد از انقلاب منتشر کند. و بعض انقلابات بلافاصله بعد از انقلاب قتل عام شروع می‌شد؛ قتل عامهای زیاد، تصفیه‌های مهمی که همه‌اش کشتار بود، به دریا ریختن بود. و این در انقلاب ایران هیچ همچو چیزی نبود که حتی یک روز این طور نبود که از طرف دولت یا از طرف ملت بخواهند یک کاری بکنند و یک …

ممنوعیت هرگونه انتقاد از دولت، پلیس و ارتش در رژیم پهلوی

… هیچ آزادی نبود. برای اینکه گرفتاری ما از ناحیه خود دولت بود و اربابهایش و اگر شما می‌خواستید یک صحبتی بکنید، اول باید بگویید که رضا خان چه کرد و مسائلی که او و خیانتهایی که او کرده بود و جنایتهایی که او کرده بود و خیانتهایی که پسرش کرد، باید این را بگویید. یک کلمه آزاد نبودید که از این مسائل بگویید. به پلیس هم شما نمی‌توانستید که یک کلمه انتقاد کنید. یک کلمه انتقاد از دولت بکنید، یک کلمه مطبوعات ما انتقاد از- فرض کنید که- ارتش بکند، هیچ همچو چیزی نبود. آزادی که نافع برای مصلحت مملکت ما و کشور ما بود بکلی مسلوب بود، قلمها را شکسته بودند، زبانها را قطع کرده بودند. و کسی حق اینکه یک کلمه صحبت بکند نداشت. و باید هر چه بگویند، هر چه در مطبوعات باشد، هر چه در رادیو- تلویزیون باشد، هر چه قلمها به کار بیفتد، در مدّاحی یک نفر آدمی که همه چیز ما را به باد داد.

موافقت با آزادی و منطق و تکلیف دیگر در برابر توطئه و خرابکاری

… دانشمندان اسلامی دعوت کنید با آنان در بحث بنشینند، تا تهی بودن دست آنان ثابت شود. و اگر آنان با جنجال و هیاهو با شما مواجه شدند، از آنان اعراض کنید؛ و با خونسردی بگذرید که یکی از نقشه‌های آنها آن است که شما را به درگیری بکشند و از آن استفاده غیر مشروع کنند. ما با آزادی و منطق موافق، ولی اگر توطئه و خرابکاری باشد، تکلیف دیگری داریم. و از خداوند متعال خواستارم که کار به آنجا نکشد.

آزاد نبودن قلم و بیان در برابر آزادی مراکز فساد در رژیم گذشته

… یعنی یک آزادی که در ممالکی که می‌خواهند وابسته به غیر باشد این آزادیها را سوغات می‌آورند: هروئین آزاد؛ مثلًا مشروبات هم آزاد؛ مَحالِّ[4] فساد، که می‌دانید آن طوری که می‌گفتند از تهران تا آخر شمیران صدها محل فساد به بدترین فسادها، آن هم آزادی است! اینها آزاد! اما قلم نه، بیان هم نه، اینها آزاد نه! آن آزادی که آنها می‌گفتند و هِی آزاد آزاد می‌کردند این معنا بود که مشروب فروشی بیشتر از کتابفروشی باشد، و مراکز فحشا بیشتر از مراکز علم باشد. جوانهای ما را بِکشند به آن مراکز فحشا. خوب، جوان است و اول جوانی است، وقتی راه باز باشد و تبلیغات باشد و آسان کنند کار را برایشان، کشیده می‌شوند به آن طرف. وقتی یک جمعیت که باید برای مملکتشان فاعل باشند، موثر باشند، این را کشیدند به طرف فحشا، این دیگر …

نبود آزادی مطبوعات و سخن گفتن در رژیم پهلوی

… یک مراکز فسادی درست بکنند. آن زنها که سنخ خودشان هست و آن جوانها که سنخ آنها هستند در آن مراکز فساد، آزاد بودند بروند هر کاری دلشان بخواهد بکنند. در این کنار دریاها، که شماها می‌دانید که چه خبر بود، همان جا آزاد بودند! «آزاد زن» و «آزاد مرد» این طوری بود! و الّا یکی از مطبوعات ما در آن زمان آزاد بود که یک کلمه بگویند؟ یکی از شما آزاد بودید که یک صحبت بکنید؟ اینکه آزاد نبودید. آنی که آنها می‌خواستند آزاد باشند همانی بود که فساد بود و فسادآور بود؛ رنج بود و رنج آور بود؛ زحمت بود و زحمت آور بود. به باد داد این قشر جوان ما را در این چند سال و از بین برد این قشر را. و امسال الحمد للَّه در این چند سال اخیر یک تحول بزرگی حاصل شد؛ و شما …

توصیه به نهراسیدن از دفتر امام و خود امام و نفی قصد تحمیل

حالا در هر صورت، از حالا به بعد است صحبت. اما اینکه شما نه از دفتر امام بترسید؛ نه از خود امام. هیچ وقت فکر این نکنید که ما درصدد این باشیم که یک تحمیلی بکنیم. ما مصالح را بگوییم اشکال ندارد هر چی هم بگویند، بگویند: تلفن کن. هر وقت گفتند که ما تلفن می‌کنیم به دفتر امام، بگویند: برو تلفن کن، برو به خودش بگو.[4]

آزادی بیان و بحث در چارچوب قوانین اسلام و قانون اساسی

… فحشا درست کنند. این آزادی آزادی غربی است- البته به استثنای دزدی‌اش- این آزادی غربی [است‌] که هر کس هر کاری دلش می‌خواهد بکند و لو اینکه فحشا باشد، و لو اینکه یک کارهایی باشد ناشایسته. این طور آزادی در ایران نمی‌تواند باشد. آزادی در حدود قانون باید باشد. قوانین اسلام را باید ملاحظه کرد؛ در چهارچوب قوانین اسلام، در چهارچوب قانون اساسی، بیانْ آزاد و بحثْ آزاد. این اشتباهی است که می‌کنند.

آزادی کنونی مردم در گفتن به‌عنوان نعمتی از سوی اسلام

امروز شما همه اینجا هستید، با کمال آزادی هر چه می‌خواهید می‌گویید. این چه نعمتی است که به شما ارزانی شده است، این را کی داد غیر از اسلام؟ آنها که می‌گویند اسلام چه کرد می‌دانند که اسلام چه کرده است؛ می‌خواهند جلو نرود! آنها نه اینکه نمی‌دانند که چه شده است! می‌دانند که تمام حیله‌های آنها نقش بر آب شده است؛ می‌دانند که قدرتهای بزرگ در هم شکست؛ می‌دانند که این سد عظیم شیطانی تا ابد شکسته شد لکن …

فراهم شدن مجال سخن گفتن به برکت نهادهای انقلابی

… هستند، در جاهای دیگر هستند، اینها نمی‌توانند. نباید یک وقتی اهانت کنند راجع به مسلمانها، راجع به این اهل‌ علمی که مشغول برای خدمت به این خلق هستند، برای پاسدارها که مشغول خدمت هستند، برای کمیته‌ها که مشغول خدمت هستند، برای دادگاهها که مشغول خدمت هستند. اگر اینها نباشند، که تو نمی‌توانی هی حرف مفت بزنی. اینها اصلًا کاری کردند که مجال دادند به شما که می‌توانید حرف بزنید و هر چه دلتان هم می‌خواهد بگویید.