رفتن به محتوای اصلی

ارزش‌های اسلامی

نام‌های دیگر: ارزش‌های الهی، ارزش‌های دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اصول و معیارهای برگرفته از اسلام و دین و جایگاه آن‌ها در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در کنگره بزرگداشت اقبال لاهوری— ۱۳۶۴/۱۲/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۳۹۹
۱۳۶۴۱۳۹۹

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

فرهنگ سلطنتی و طاغوتی، فرهنگ بیاعتنایی به آحاد مردم و فقط توجّه کردن به اشخاصی که خودشان را بدون جهت یک سر و گردن از مردم بالاتر میگرفتند - نه به‌خاطر علمی، نه به‌خاطر هنری؛ فقط به‌عنوان رئیس و خان و بزرگتر و ریش‌سفید - از بین رفت. جمهوری اسلامی برای انسان به‌عنوان انسان، ارزش قائل است و در میان انسانها هرکسی که ایمان و عملِ صالحش بیشتر است، ارزش بیشتری دارد. در میان انسانهای با ایمان و دارای عملِ صالح، هرکسی که مجاهدت بیشتری در راه آرمانهای این ملت و اهداف الهی کرده باشد، ارزش بیشتری دارد. ارزشهای جامعه که مرتّب میگویند ارزشها ارزشها، اینهاست. ارزشها یک چیزهای موهوم و خیالی نیست؛ یعنی انسان با ایمان، بر انسان لاابالىِ بیایمانِ بیبندوبارِ بیهدف، ترجیح دارد. البته این ترجیح هم ترجیح مادّی نیست. انسانی که دارای ایمان است، باید عمل با ایمانش همراه باشد. ایمان، صِرف گفتن و صِرف لقلقه‌ی لسان نیست. این‌جاست که جوان این روزگار - جوانی که مرکز و قطب نشاط است - بایستی عملِ صالح را با همه‌ی وجود انجام دهد. عملِ صالح، یعنی تربیت جسم و جان خود، یعنی درس خواندن، کار کردن و بیکار نگشتن، یعنی رفتار خود را با انسانها - با خانواده و با بیگانه - رفتار شایسته قرار دادن، یعنی گذشت، کمک و تواضع. اینها عملِ صالح است. در میان عملهای صالح، آنچه از همه بالاتر است، آن عملِ صالحی است که در آن مجاهدت وجود دارد. در میان شما، آن جوانانی که در دوران تهاجم دشمنان به مرزهای ما جهاد کرده و از کشورشان، از خانواده و ناموسشان دفاع کردند، ارزش بیشتری دارند؛ آن انسانهایی که برای هدفهای کشور و هدفهای اسلامی، حاضرند فداکاری بیشتر بکنند، منافع خودشان را در درجه‌ی بعد، و منافع عموم را در درجه‌ی اوّل قرار میدهند - انسانهای مؤمن و سالم - ارزش بیشتری دارند.
یک بخش دیگر از این حقایق، منظومه‌ی ارزشیِ اسلام است، ارزشهایی که اسلام آنها را تثبیت کرده است، یعنی به عنوان ارزش آنها را شناخته است؛ که آحاد مردم و جوامع مردمی موظّفند خودشان را به این ارزشها نزدیک کنند [و به سمت آنها] پیش ببرند؛ سعادتشان در این است. از مثل خلقیّات فردی که انسان دارای صبر باشد، دارای حلم باشد، دارای گذشت باشد و امثال اینها که صفات فردی انسانها است، تا مفاهیم عمومی و زندگی‌ساز مثل آزادی، مثل عدالت اجتماعی، مثل کرامت انسانی، مثل سبک زندگی؛ اینها جزو آن سلسله‌ی ارزشهای اسلامی است که در اسلام بیان شده و تفهیم شده به ما. یک عدّه‌ای بخطا تصوّر میکنند که این مفاهیم رایج مثل عدالت اجتماعی و آزادی و مانند اینها از غرب به عالَم اسلام آمده است، یا متفکّرین اسلامی اینها را از غربی‌ها یاد گرفته‌اند؛ این کاملاً اشتباه است. غرب سه چهار قرن بیشتر نیست که با این مفاهیم آشنا شده؛ از بعد از رنسانس با این مفاهیم آشنا شده است؛ در حالی که اسلام ۱۴۰۰ سال قبل از این، این مفاهیم را به طور روشن در قرآن بیان کرده است؛ با این تفاوت که غربی‌ها که اینها را مطرح کرده‌اند، هیچ وقت صادقانه به آن عمل نکرده‌اند -نه به آزادی عمل کردند، نه به عدالت اجتماعی عمل کردند- [آنها] گفتند و عمل نکردند؛ [این مفاهیم] در اسلام بود و در زمان پیغمبر عمل شد. این عبارت «اُمِرتُ لِاَعدِلَ بَینَکُم»،[7] مال قرآن است دیگر؛ دستور پیغمبر این است که اجرای عدالت بکند؛ این همان عدالت اجتماعی و عدالت همه‌جانبه است؛ یا [میفرماید]: لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنٰتِ وَ اَنزَلنا مَعَهُمُ الکـِتٰبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[8] یعنی اصل بعثت همه‌ی انبیا و ارسال رسل و کتب برای این بوده است که قسط -یعنی همین عدل اجتماعی، عدل اقتصادی- در بین مردم برقرار باشد؛ بنابراین اینها مفاهیم قدیمیِ اسلامی است.

تأمین همهٔ نیازهای بشر از عدالت و رشد تا آزادی و استقلال

… به سمت یک زندگى اسلامى داریم حرکت میکنیم. و از اوّل انقلاب هر چه تا امروز تلاش شده و خطوط اصلى این تلاشها، بلاشک اسلامى و قرآنى است و جامعه‌ى ما روز‌به‌روز بحمدالله‌ به سمت یک جامعه‌ى اسلامى پیش رفته و این حرکت هرگز متوقّف نشده و امیدواریم هرگز متوقّف نشود. البتّه وقتى ما میگوییم زندگى اسلامى، اعتقاد ما این است و واقعیّت تعالیم اسلام هم این را نشان میدهد که ارزشهاى اسلامى، همه‌ى نیازهاى زندگى بشر را تأمین میکند؛ یعنى ایجاد عدالت، یعنى ایجاد رشد مادّى و معنوى، یعنى ایجاد فضائى که انسانها در این فضا احساس آسایش بکنند، احساس آزادى بکنند، احساس استقلال به معناى کامل کلمه بکنند، احساس سلطه‌ى بیگانگان را نداشته باشند. امروز بحمدالله‌ این روح در جامعه‌ى ما وجود دارد. ما البتّه حرکتمان را بر پایه‌ى درستى شروع کردیم یعنى این کشور و این ملّت و امام (رضوان ‌الله‌ تعالى علیه) و شما آقایان و بقیّه‌ى علماى اعلام و همه‌ى قشرهاى مردم که در خدمت انقلاب بودند، بر اساس درستى حرکت را …

لزوم رعایت ارزش‌های اسلامی در نقد، برنامه‌سازی و گزینش متن

… است؛ با اینکه در شعرش اسم از مِى و معشوق و پیاله و مانند اینها هست، در عین حال مردم منافاتى بین آن و مفاهیم مذهبى نمیدیدند. یعنى واقعاً همان برداشت عرفانى را میکردند از حرفهاى حافظ. اگرچه حالا به آن شدّت بنده قبول هم ندارم که همه‌‌‌‌ى شعرهاى حافظ عرفانى است. على‌‌‌‌اىّ‌‌‌‌حال، جنبه‌‌‌‌ى اسلامى و ارزشهاى اسلامى را شما رعایت بکنید؛ هم در نقدهایتان، هم در برنامه‌‌‌‌سازى‌‌‌‌هایتان، هم در گزینش متنهایتان، آن جنبه‌‌‌‌هاى ارزشى را رعایت کنید.

رعایت ارزش‌ها و عدل اسلامی، یگانه راه نجات از سلطه، فقر و جهل

مأموران نظام در هر بخش، مخصوصاً در بخشهاى کارشناسى و برنامه‌ریزى باید بدانند که یگانه نجات‌بخش کشور و ملّت از شرّ سلطه‌ى دشمنان و جبّاران و از شرّ فقر و جهل که میراث شوم طواغیت است، رعایت ارزشهاى اسلامى و عدل اسلامى و تکیه بر استعدادهاى انسانىِ این ملّت و نیروهاى خالص و مخلص آن است؛ و هم این است که کشور را از وابستگى به بیگانگان و نیاز به دشمنان نجات خواهد داد.

لزوم احیای مسائل ارزشی اسلام در جامعه

میرسیم به مسائل ارزشى. باید مسائل ارزشى اسلام در جامعه‌ى ما احیا بشود. مثلاً فرض بفرمایید مسئله‌ى حجاب یک مسئله‌ى ارزشى است. مسئله‌ى حجاب یک مسئله‌اى است که اگرچه مقدّمه است براى چیزهاى بالاترى، امّا خود، یک مسئله‌ى ارزشى است. ما که این‌قدر روى حجاب مقیّدیم، به خاطر این است که حفظ حجاب کمک میکند به زن که بتواند به آن رتبه‌ى …

لزوم رعایت دقیق و بی‌اغماض مسائل ارزشی

… [امّا] اینجا آن‌جورى نبود؛ آن‌طور که دیده بودیم و شنیده بودیم و میدانستیم و مناظرى الان جلوی نظر من هست از آن‌وقت که انسان واقعاً حیرت میکند که چرا بایستى این‌جور بشود! کمااینکه متأسّفانه در خیلى از کشورهاى عقب‌مانده‌ى مسلمان و غیر مسلمان هم همین‌جور است. بنابراین مسائل ارزشى را بایستى بدقّت و با نهایت کنجکاوى و بدون اغماض رعایت کرد.

لزوم عنایت حداکثری حوزه به ارزش‌هایی مانند مجاهدت

دهم؛ در حوزه به ارزشهاى اسلامى حدّاکثر عنایت و احترام بشود، مثلاً ارزش مجاهدت؛ طلبه‌ى جبهه‌رفته، عمرى‌درجبهه‌صرف‌کرده، بایستى ارزش والایى در حوزه داشته باشد؛ به طلبه‌اى که یک بخشى از عمرش را در یک نظامى، در یک بخشى، ارگانى از ارگانها صرف کرده و آنجا مشغول خدمت شده و از شوق و ذوق هر طلبه‌اى که عبارت است از بودن در حوزه و درس خواندن و …

تبلیغ در مناطق دوردست، حضور در جبهه و ارگان‌ها به‌عنوان ارزش

… برای آن کسانى که مجاهدت کردند، تلاش کردند، بایستى ارزش بیشترى قائل بشود و این ارزشها باید به ‌حساب بیاید. نمیگوییم هم بیشتر؛ هر کدام یک ارزشى است. ممکن است کسى هم در حوزه مانده، فرض کنید یک تحقیق خیلى برجسته‌اى در حوزه کرده؛ آن هم البتّه یک ارزش دیگرى است. ارزشهاى اسلامى باید به ‌حساب بیاید. یکى از این ارزشها تبلیغ در جاهاى خطرناک و جاهاى محتاج به تبلیغ و دوردست است؛ یکى از اینها حضور در جبهه‌ها است؛ یکى از اینها حضور در ارگان‌ها است و از این قبیل چیزهایى که داراى اهمّیّت و ارزش است.