رفتن به محتوای اصلی

ارزش‌های اسلامی

نام‌های دیگر: ارزش‌های الهی، ارزش‌های دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اصول و معیارهای برگرفته از اسلام و دین و جایگاه آن‌ها در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در کنگره بزرگداشت اقبال لاهوری— ۱۳۶۴/۱۲/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۳۹۹
۱۳۶۴۱۳۹۹

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

فرهنگ سلطنتی و طاغوتی، فرهنگ بیاعتنایی به آحاد مردم و فقط توجّه کردن به اشخاصی که خودشان را بدون جهت یک سر و گردن از مردم بالاتر میگرفتند - نه به‌خاطر علمی، نه به‌خاطر هنری؛ فقط به‌عنوان رئیس و خان و بزرگتر و ریش‌سفید - از بین رفت. جمهوری اسلامی برای انسان به‌عنوان انسان، ارزش قائل است و در میان انسانها هرکسی که ایمان و عملِ صالحش بیشتر است، ارزش بیشتری دارد. در میان انسانهای با ایمان و دارای عملِ صالح، هرکسی که مجاهدت بیشتری در راه آرمانهای این ملت و اهداف الهی کرده باشد، ارزش بیشتری دارد. ارزشهای جامعه که مرتّب میگویند ارزشها ارزشها، اینهاست. ارزشها یک چیزهای موهوم و خیالی نیست؛ یعنی انسان با ایمان، بر انسان لاابالىِ بیایمانِ بیبندوبارِ بیهدف، ترجیح دارد. البته این ترجیح هم ترجیح مادّی نیست. انسانی که دارای ایمان است، باید عمل با ایمانش همراه باشد. ایمان، صِرف گفتن و صِرف لقلقه‌ی لسان نیست. این‌جاست که جوان این روزگار - جوانی که مرکز و قطب نشاط است - بایستی عملِ صالح را با همه‌ی وجود انجام دهد. عملِ صالح، یعنی تربیت جسم و جان خود، یعنی درس خواندن، کار کردن و بیکار نگشتن، یعنی رفتار خود را با انسانها - با خانواده و با بیگانه - رفتار شایسته قرار دادن، یعنی گذشت، کمک و تواضع. اینها عملِ صالح است. در میان عملهای صالح، آنچه از همه بالاتر است، آن عملِ صالحی است که در آن مجاهدت وجود دارد. در میان شما، آن جوانانی که در دوران تهاجم دشمنان به مرزهای ما جهاد کرده و از کشورشان، از خانواده و ناموسشان دفاع کردند، ارزش بیشتری دارند؛ آن انسانهایی که برای هدفهای کشور و هدفهای اسلامی، حاضرند فداکاری بیشتر بکنند، منافع خودشان را در درجه‌ی بعد، و منافع عموم را در درجه‌ی اوّل قرار میدهند - انسانهای مؤمن و سالم - ارزش بیشتری دارند.
یک بخش دیگر از این حقایق، منظومه‌ی ارزشیِ اسلام است، ارزشهایی که اسلام آنها را تثبیت کرده است، یعنی به عنوان ارزش آنها را شناخته است؛ که آحاد مردم و جوامع مردمی موظّفند خودشان را به این ارزشها نزدیک کنند [و به سمت آنها] پیش ببرند؛ سعادتشان در این است. از مثل خلقیّات فردی که انسان دارای صبر باشد، دارای حلم باشد، دارای گذشت باشد و امثال اینها که صفات فردی انسانها است، تا مفاهیم عمومی و زندگی‌ساز مثل آزادی، مثل عدالت اجتماعی، مثل کرامت انسانی، مثل سبک زندگی؛ اینها جزو آن سلسله‌ی ارزشهای اسلامی است که در اسلام بیان شده و تفهیم شده به ما. یک عدّه‌ای بخطا تصوّر میکنند که این مفاهیم رایج مثل عدالت اجتماعی و آزادی و مانند اینها از غرب به عالَم اسلام آمده است، یا متفکّرین اسلامی اینها را از غربی‌ها یاد گرفته‌اند؛ این کاملاً اشتباه است. غرب سه چهار قرن بیشتر نیست که با این مفاهیم آشنا شده؛ از بعد از رنسانس با این مفاهیم آشنا شده است؛ در حالی که اسلام ۱۴۰۰ سال قبل از این، این مفاهیم را به طور روشن در قرآن بیان کرده است؛ با این تفاوت که غربی‌ها که اینها را مطرح کرده‌اند، هیچ وقت صادقانه به آن عمل نکرده‌اند -نه به آزادی عمل کردند، نه به عدالت اجتماعی عمل کردند- [آنها] گفتند و عمل نکردند؛ [این مفاهیم] در اسلام بود و در زمان پیغمبر عمل شد. این عبارت «اُمِرتُ لِاَعدِلَ بَینَکُم»،[7] مال قرآن است دیگر؛ دستور پیغمبر این است که اجرای عدالت بکند؛ این همان عدالت اجتماعی و عدالت همه‌جانبه است؛ یا [میفرماید]: لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنٰتِ وَ اَنزَلنا مَعَهُمُ الکـِتٰبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[8] یعنی اصل بعثت همه‌ی انبیا و ارسال رسل و کتب برای این بوده است که قسط -یعنی همین عدل اجتماعی، عدل اقتصادی- در بین مردم برقرار باشد؛ بنابراین اینها مفاهیم قدیمیِ اسلامی است.

رد جرم شمردن خواست خدمت هنر به ارزش‌های اسلامی

… نیست؛ باید شعرِ خوب بخواند؛ باید چیزى بخواند که وقتى مستمع شنید، این هنر در خدمت ارزشهاى انقلابى و اسلامى قرار گرفته باشد. این مخصوص انقلاب نیست؛ هر جامعه‌‌‌‌‌اى، هر انسانى، هر مجموعه‌‌‌‌‌ى بشرى‌‌‌‌‌اى، میخواهد که هنر در خدمت ارزشهاى مقبول خودش قرار بگیرد. این جرم نیست که [بگویند] «اسلامى‌‌‌‌‌ها میخواهند که هنر در خدمت ارزشهاى اسلامى قرار بگیرد»؛ خب همه‌‌‌‌‌ى مکاتب دنیا همین‌‌‌‌‌جور هستند؛ همه‌‌‌‌‌ى جوامع دنیا همین‌‌‌‌‌جور هستند؛ یک ارزشهایى در ذهنشان هست؛ ارزشهاى آنها با ارزشهاى [جوامع] دیگر فرق دارد؛ هنر را، نقّاشى را، طرّاحى‌‌‌‌‌هاى گوناگون را، شعر را، موسیقى را و همه چیز دیگر را در خدمت این ارزشها قرار میدهند. این، توقّع زیادى‌‌‌‌‌اى نیست که جامعه‌‌‌‌‌ى اسلامى چنین توقّعى داشته …

تأثیر تام مبانی ارزشی در آیین‌نامه‌های نظامی

… است؛ نمیخواهم خیلى هم کلّیّت [بدهیم] و مطلق کنیم اینها را؛ البتّه ممکن است یک نقصهایى هم در آن وجود داشته باشد و حتماً هم دارد، امّا شبیه قوانین طبیعت است و کشف‌شدنى است. بر اساس طول مدّت اینها کشف شده، تکمیل شده و تدوین شده، حالا هم به اختیار ما رسیده. البتّه اصول ارزشى و مبانى ارزشى در اینها تأثیر تام و تمام دارد. شما اگر همین آئین‌نامه‌اى را که الان ما به شما میدهیم، بگذارید پهلوى آئین‌نامه‌هاى دیگران، مى‌بینید در کلّیّات تفاوتى ندارد؛ یک روح ارزشى در این سریان داده شده. ساختها شبیه ساختهاى معمول در دنیا است؛ منتها آنجایى که یک مکتبى، یک مجموعه‌ى اندیشه‌اى، و ارزشهایى …

لزوم رواج نماز، امانت، صداقت و برادری در دانشگاه

… و این نمیشود مگر اینکه اساس و روش و روابط و سیستم در دانشگاه‌ها اسلامى باشد. درسها هر چه میخواهد باشد، استاد هر کسى میخواهد باشد امّا روابط، روابط اسلامى باید باشد؛ یعنى مدیر و دانشجویان و استادان همه اصالت را به اسلام بدهند و رعایت احکام اسلام را بکنند؛ ارزشهاى اسلامى در دانشگاه مورد مسابقه قرار بگیرد؛ اسلام در دانشگاه غریب نباشد؛ عمل اسلامى و تعهّد اسلامى یک چیز انگشت‌نما نباشد؛ نماز، امانت، صدق گفتار، صفا، برادرى، عمل جهادى، درس خواندن از روى علاقه و صمیمیّت، کمک به یکدیگر در فراگیرى، تلاش براى تعمّق در معلومات در دانشهاى مختلف، رایج باشد. علم و دانش هم اسلامی است؛ آن هم از اسلام است؛ وَالّا رفتن به دانشگاه، مقدارى از بیت‌المال را، امکانات مردم را مصرف کردن، بدون اینکه یک نفر دل به علم بدهد و اهمّیّتى به فراگیرى بدهد، فقط براى اینکه بتواند با سرهم‌بندى یک تکّه کاغذى به دست بیاورد و در سایه‌ى آن …

لزوم مطلق شدن ارزش‌های اسلامی در جامعه و نقش صداوسیما

… ملّت را به سمت تربیت اسلامى بیشتر و عمیق‌تر سوق بدهیم، عناصر جوان را در جامعه به تربیت اسلامى تربیت بکنیم. دانشگاه‌هاى ما وظیفه‌ى تربیت جوان مسلمان و متخصّص مسلمان و عالِم مسلمان ــ نه صرفاً عالِم ــ را بر دوش خودشان احساس کنند؛ مدارس ابتدائى [هم] همین‌‌جور. [باید] کارى کنیم که ارزشهاى اسلامى در جامعه ارزشهاى مطلق به حساب بیاید و همه‌ى ارزشهاى دیگر در مقابل آنها کم‌رنگ باشد؛ صداوسیما در این جهت حرکت بکند و تلاش بکند و برنامه‌ریزى بکند. خلاصه آن‌‌چنان‌ که ملّتهاى عالم ملّت ما را شناختند و نظام جمهورى اسلامى را شناختند که سرباز اسلام و فدائى اسلام و در راه اسلام حرکت میکند، همین‌‌جور عمل کنیم و اثبات کنیم این معنا را. این البتّه همان تصمیمى است که ملّت و دولت و مسئولین داشتند و بر طبق آن، این …